Кіріспе

Жүрек камерасы

Қарынша – жүректің төменгі бөлігінде орналасқан, дене мен өкпелердегі шеткі қантамырларға қан жинап, шығаратын екі ірі камераның бірі. Қарыншаға қан атриум арқылы жеткізіледі, ол жүректің жоғарғы бөлігінде орналасқан, қарыншадан кіші камера. Интервентрикулярлық – қарыншалардың арасындағы (мысалы, қарыншааралық перде), ал интравентрикулярлық – бір қарыншаның ішіндегі (мысалы, интравентрикулярлық блокада). Төрт камералы жүректерде, мысалы адамдарда, екі қарынша қос қан айналымы жүйесінде жұмыс істейді: оң қарынша қанды өкпеге қарай өкпе айналымына соғады, ал сол қарынша қанды аорта арқылы жүйелік қан айналымына соғады.

Құрылымы

Қарыншалардың қабырғалары жүрекшелерге қарағанда қалыңдау болады және жоғары қан қысымын тудырады. Қарыншаларға дене мен өкпеге қанды сорғылауға қажетті физиологиялық жүктеме, жүрекшелердің қарыншаларды толтыру үшін тудыратын қысымнан әлдеқайда артық. Бұдан әрі, сол жақ қарыншаның қабырғалары оң жақ қарыншаға қарағанда қалыңдау, себебі ол қанды дененің көп бөлігіне айдап жіберуі керек, ал оң жақ қарынша тек өкпелерді ғана толтырады. Қарыншалардың ішкі қабырғаларында trabeculae carneae деп аталатын дұрыс емес бұлшықеттердің тізбегі орналасқан, олар оң жақ қарыншадағы артериялық конустың бөлігін қоспағанда, барлық ішкі қарыншалық беттерді жабады. Бұл бұлшықеттердің үш түрі бар. Үшінші түрі – папиллярлы бұлшықеттер, олардың төбелерінен трикуспидтік және митральды қақпақтардың жапырақшаларына бекітілетін хорда тендиналары басталады. Магниттік-резонанстық томография бойынша есептелген сол жақ қарыншаның массасы орташа есеппен 143 г ± 38,4 г құрайды, ал диапазоны 87–224 г аралығында.

Оң жақ қарынша сол жақ қарыншамен шамалас көлемде болады және ересек адамда шамамен 85 миллилитр (3 имп. фл. унция; 3 АҚШ фл. унция) көлемге ие. Оның жоғарғы алдыңғы беті дөңгелек және дөңес, жүректің стернокостальды бетінің көп бөлігін құрайды. Астыңғы беті тегістелген, диафрагмаға сүйенетін жүректің диафрагмалық бетінің бөлігін құрайды. Оның артқы қабырғасы қарыншалық бөліммен (септуммен) қалыптасады, ол оң жақ қарыншаға қарай иіліп, қуыстың көлденең қимасы жартылай ай тәрізді контурды көрсетеді. Оның жоғарғы және сол жақ бұрышы конус артериозы деп аталатын конус тәрізді қуысты құрайды, одан өкпе артериясы басталады. Артериялық конус талшымы деп аталатын жіпшелі таспа оң жақ атриовентрикулярлық талшықты сақинадан жоғары қарай созылып, артериялық конус талшымының артқы бетін аортамен байланыстырады.

Пішіні

Сол жақ қарынша оң жаққа қарағанда ұзын және конус пішіндес, ал көлденең қимасында оның ішкі қуысы сопақ немесе дерлік дөңгелек пішінде болады. Ол жүректің стернокостальды бетінің кішкентай бөлігін және диафрагмалық бетінің үлкен бөлігін құрайды; сондай-ақ жүректің төбесін қалыптастырады. Сол жақ қарынша оң жақ қарыншадан қалың және бұлшық еті көп, себебі ол қанды жоғары қысыммен соғады. Оң жақ қарынша үшбұрыш пішіндес және оң жүрекшедегі үш жақ клапаннан жүректің төбесіне жуық жерге дейін созылады. Оның қабырғасы төбесінде ең қалың, ал жүрекшенің түбіне қарай жұқарады. Дегенмен, көлденең қимада қарағанда оң жақ қарынша ай тәрізді болып көрінеді. Оң жақ қарынша екі бөліктен тұрады: синус және конус. Синус – үш жақ клапаннан қан ағып кіретін жер. Оң қарыншаны үш бұлшықеттік жолақ бөліп тұрады: қабырғалық, қалқандық және модератор жолағы.

Даму

Жас ересек кезеңіне жеткенде сол жақ қарынша қабырғасы оң жақ қарынша қабырғасынан үш еседен алты есеге дейін қалыңдайды. Бұл камераның өкпе веналарынан шамамен 80 мм рт.с. (11 кПа-ға тең) қысыммен келіп түсетін қанды қабылдап, әрбір жүрек соғуында аортадағы шамамен 120 мм рт.с. (16,3 кПа-ға тең) қысымға дейін итеру арқылы атқаратын, әдеттегіден бес есе артық қысымдық жүктемені көрсетеді. (Берілген қысымдар демалыс кезіндегі шамалар болып табылады және медицинада қолданылатын "0" референттік қысым – қоршаған атмосфералық қысымға қатысты көрсетілген.)

Функция

Систола кезінде қарыншалар жиырылып, қанды денеге айдайды. Диастола кезінде қарыншалар босанып, қайтадан қанмен толады. Сол қарынша митраль клапаны арқылы сол алқаптан оттегіге толы қанды қабылдайды және оны аорта клапаны арқылы аортаға айдайды, содан кейін жүйелік айналымға жібереді. Сол қарынша бұлшық етінің тез жиырылып, босануы және жүйке жүйесінің бақылауымен сорғылау мүмкіндігін арттыруы немесе азайтуы қажет. Диастола фазасында, өкпе тамырларынан келіп тұратын оттегілі қанмен тез толтыру үшін әр жиырылғаннан кейін дереу босануы керек. Систола фазасында сол қарынша қанды аортаға айдау үшін, аортаның жоғары қысымына қарсы тұру үшін жылдам және күшпен жиырылуы керек. Аорта мен басқа артериялардың қан көлемінің өсуіне бейімделуі үшін қосымша қысым да қажет. Оң қарынша трикуспид клапаны арқылы оң алқаптан оттегісіз қанды қабылдайды және оны өкпе клапаны арқылы өкпе артериясына айдайды, содан кейін өкпе айналымына жібереді.

Құю көлемі

Сау ересек адамның қалыпты демалыстағы жүрек соққысының көлемі шамамен 5 литр/мин. Ең жоғары жүктеме кезіндегі соққы көлемі спортпен айналыспайтындар үшін шамамен 25 литр/мин, ал олимпиадалық деңгейдегі спортшылар үшін 45 литр/мин-ға дейін жетеді.

Көлемдер

Кардиологияда қарыншалардың жұмысы бірнеше көлемдік параметрлермен өлшенеді, оның ішінде диастола соңындағы көлем (EDV), систола соңындағы көлем (ESV), соққы көлемі (SV) және эжекциялық фракция (Ef).

Қысым

Жүрек қарыншаларындағы қан қысымын өлшеу – жүрек қарыншаларындағы қысымды анықтау.

Сол жақ

Жүрек циклының көп бөлігінде қарынша қысымы аортадағы қысымнан төмен болады, бірақ систола кезінде қарынша қысымы тез өседі, және екі қысым бір-біріне теңеседі (осы беттегі диаграммадағы көк және қызыл сызықтардың қиылысуымен көрсетілген), аорта клапаны ашылады және қан денеге айдалады. Сол қарыншаның диастола соңындағы қысымының жоғарылауы жүрек хирургиясында қауіп факторы ретінде сипатталған. Инвазивті емес жуықтаулар сипатталған. Аорта қысымы мен сол қарынша қысымы арасындағы айырмашылықтың артуы аорта стенозының көрсеткіші болуы мүмкін.

Дұрыс

Оң қарынша қысымы сол қарынша қысымынан өзгеше қысым-көлем циклiн көрсетеді.