Кіріспе

Құс түрі, жабайы теңіз қазының түрі.

Арлекин қаз (Histrionicus histrionicus) – шағын теңіз қазы. Ол атын Commedia dell'arte комедиясынан түрлі-түсті киім киген Гарлекин (французша Arlequin, итальянша Arlecchino) кейіпкерінен алған. Түрдің латынша атауы "histrio" сөзінен шыққан, ол "актер" деген мағынаны білдіреді. Солтүстік Америкада бұл қазды "лордтар мен ханымдар" деп те атайды. Басқаша атаулары: боялған қаз, тотемді қаз, тас қаз, мұздық қаз, тау қаз, ақ көзді су құсы, сыңғырлағыш және көк жолақты қаз.

Таксономия

1747 жылы ағылшын табиғат зерттеушісі Джордж Эдвардс "Сирек Құстардың Табиғи Тарихы" атты еңбегінің екінші томына арлекин қазының суреті мен сипаттамасын қосты. Ол бұл құсқа "The Dusky and Spotted Duck" деген ағылшынша атау берді. Эдвардс өзінің қолмен боялған гравюрасын Канаданың шығысындағы Ньюфаундлендтен Лондонға әкелінген сақталған нұсқаға сүйеніп жасады. 1758 жылы швед табиғат зерттеушісі Карл Линней "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымын жаңартқанда, арлекин қазын қаздар, аққулар және үйректермен бірге Anas туысына жатқызды. Линней оның қысқаша сипаттамасын берді, Anas histrionica деген екі атауын тағайындады және Эдвардстың еңбегін сілтеді. Арлекин қазы қазірде 1828 жылы француз табиғат зерттеушісі Рене Лессон енгізген Histrionicus туысына жататын жалғыз түр болып табылады. Түр монотипті: кез келген кіші түрлер танылмайды. Екі ежелгі арлекин қазының қаңқасы сипатталған, бірақ екеуі де бастапқыда бөлек туысқа жатқызылған: Histrionicus shotwelli Орегон штатының (АҚШ) орта және кейінгі миоцендік шөгінділерінен белгілі және Ocyplonessa деп аталатын жеке монотипті туыс құрайды деп есептелді. Кейінгі плиоцен дәуірінде Калифорнияда өмір сүрген Histrionicus ceruttii бастапқыда Melanitta туысына жататын түр деп саналды. Бұл түр дәстүрлі түрде монотипті болып саналады. Шығыс және батыс популяциялары кейде екі түрлі кіші түр ретінде танылады, шығыс түрі номиналды H. histrionicus histrionicus, ал батыс түрі H. h. pacificus деп аталады, бірақ бұл таксонның дұрыстығына күмән туды.

Сипаттама

Ересек көбелекке жеткен аталықтардың әдемі әрі күрделі қауырсын үлгісі бар. Басы мен мойны қараңғы шифер көгілдір түсті, көздің алдынан басталып, басының жоғарғы бөлігіне дейін созылатын үлкен ақ жарты ай тәрізді белгісі, көздің артында кішкентай дөңгелек нүктесі және мойынның бүйірінде ірі сопақша нүктесі бар. Басының үстінен қара түсті жолақ өтеді, екі жағында қызыл қоңыр дақтары бар. Қара жиекті ақ жаға бас пен кеуде бөлімін ажыратады. Денесі көбінесе ашық шифер көгілдір түсті, бүйірлері қызыл қоңыр. Қара жиекті ақ жолақ кеуде бөлігін екі жағынан тік сызықпен бөледі. Құйрығы қара, ұзын және үшкір. Спекулум металл көгілдір түсті. Ішкі екінші қауырсындары ақ түсті және қанаттарын бүккенде арқасында ақ іздер пайда болады. Мұнығы көк сұр, ал көзі қызғылт. Ересек аналықтарының түсі аспаптырақ, қоңыр сұр қауырсыны бар, басында үш ақ дақ орналасқан: көздің артында дөңгелек дақ, көзден мұрынға дейін үлкен дақ және көздің үстінде кішкентай дақ.