Кіріспе

Индонезия провинциясы – Суматра материгіндегі провинция. Ол Малакка бұғазының жанында, Суматраның орталық-шығыс жағалауында орналасқан. Провинция солтүстік-батыста Солтүстік Суматрамен, батыста Батыс Суматрамен, оңтүстікте Джамбимен және шығыста Риау аралдарымен және Малайзиямен теңіз шекарасымен шектеседі. Оңтүстік Суматрадан кейін Суматра аралындағы екінші ірі провинция және Иорданиядан сәл үлкен. 2020 жылғы халық санауы бойынша, Риаудың 89 935,90 км² жер аумағында 6 394 087 адам тұрады; 2022 жылдың ортасынан бастап халық санының ресми бағасы 6 614 384 адамды құрады. Провинция он аудан мен екі қаладан тұрады, олардың астанасы және ең ірі қаласы – Пеканбару. Тарихи тұрғыдан алғанда, Риау еуропалық отаршылдық билік келгенге дейін әртүрлі монархиялардың құрамына кірген. Муара Такус – буддалық ғибадатхана кешені, шамамен 11-12 ғасырлардағы Шривиджая буддалық империясының қалдығы деп саналады және Риау провинциясының Кампар ауданында орналасқан. 14 ғасырда ислам дінінің таралуынан кейін, аймақ Сиак-Шри-Индрапура, Индрагири және Джохор малай сұлтандықтарының бақылауында болды. Кейіннен бұл сұлтандықтар голландтардың протекторатына айналып, Голландтік Шығыс Индияның марионеттік мемлекеттеріне дейін төмендеді. 1945 жылы Индонезия құрылғаннан кейін Риау республиканың Суматра (1945–1948) және Орталық Суматра (1948–1957) провинцияларына қарасты. 1957 жылдың 10 тамызында Риау провинциясы құрылды, және ол 2004 жылға дейін Риау аралдарын қамтыды. Риау көбінесе малайлардың жері деп есептелсе де, ол өте алуан түрлі провинция. Халықтың үштен бірін малайлар құраса, басқа ірі этникалық топтарға явандықтар, минангкабау, батак және қытайлар кіреді. Риау провинциясының малай тілінің жергілікті диалектісі провинциядағы лингва франка болып саналады, бірақ индонезия тілі – малай тілінің стандартталған түрі ресми тіл ретінде және көптеген адамдар үшін екінші тіл ретінде қолданылады. Сонымен қатар, минангкабау, хоккьен және батак тілдерінің түрлері сияқты басқа да тілдерде сөйленеді. Риау Индонезияның ең бай провинцияларының бірі және мұнай, табиғи газ, каучук, пальма майы және талшық плантациялары сияқты табиғи ресурстарға бай. Риаудағы кең ауқымды орман шаруашылығы және плантация дамуы орманды жамылғының күрт төмендеуіне әкелді, ал осыған байланысты туындаған өрттер аймақтағы тұманға себепкер болды.

Этимология

Риау сөзінің пайда болуының үш мүмкін түбірі бар. Біріншіден, португал тілінен алынған "rio" сөзі, ол "өзен" деген мағынаны білдіреді. 1514 жылы португалдық әскери экспедиция осы аймақта бар деп санайтын бір патшалықтың орнын табу және Малакка сұлтандығы құлағаннан кейін қашқан Сұлтан Махмуд Шахтың ізбасарларын қуу мақсатымен Сиак өзенінің бойымен жол іздеген. Екінші нұсқа бойынша, риау сөзі "риахи" сөзінен шыққан, ол "теңіз суы" дегенді білдіреді. Бұл сөздің "Мың бір түн" кітабындағы Синбад әл-Бахар кейіпкерінен туындағаны айтылады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Риуаның б.з.д. 40 000 мен 10 000 жылдар аралығында мекенделгендігі болжанып жүр. 2009 жылдың тамызында Куантан Сингинги ауданындағы Сенгинги өзені маңынан плейстоцен дәуіріне жататын құралдар табылды. Табылған тас құралдардың ішінде: доңғалақ өзегі, жіп, тақтатас және ядролы тас балталар бар. Зерттеу тобы тас құралдардан да көне болған ағаш қазбаларын да тапты. Бұл құралдарды пайдаланғандардың Сангиранда (Орталық Ява) табылғандарға ұқсас Питекантроп эректус (кейіннен Homo erectus деп қайта жіктелген) болған деген күдік бар. Бұл құралдар Риуада тарихи алдындағы қоныстар болғанын дәлелдейді. 1860 жылы Кампарда Муара Такус ғибадатханасының табылуынан бұрын, бұл аймақта одан да ертерек қоныстану болған болуы мүмкін деп есептелді.

Ерте тарихи дәуір

Риуадағы малай патшалықтары бастапқыда буддалық Шривиджая империясына негізделген. Бұл туралы Риуадағы Шривиджая үкіметінің орталығы саналған Муара Такус ғибадатханасы куәландырады. Оның архитектурасы Үндістандағы ғибадатханаларға ұқсас. Сонымен қатар, француз тарихшысы Жорж Кодес Шривиджаяның мемлекеттік құрылымы мен 15 ғасырдағы малай сұлтандықтарының ұқсастығын анықтады. Малай әлемі туралы ең ерте мәтін – 1612 жылы Тун Шри Ланг жазған «Сулалату Салатин» (Малай жылнамалары). Жылнама бойынша, қазіргі Палембангтағы (Оңтүстік Суматра) Букит Сегунтанг жері Санг Сапурбаның дүниеге келген және оның ұрпақтарының бүкіл малай әлеміне тараған жері. Оның Санг Мутиара сияқты ұрпақтары Танжунгпурада патша болса, Санг Нила Утама Бинтанда патша болды, содан кейін Сингапурға көшті. Архипелагқа ислам келгенге дейін Риау аймағының көп бөлігі 7-14 ғасырлар аралығында Шривиджая империясының билігінде болды, оған индуизм-буддизм дәстүрі зор ықпал етті. Ислам діні бұл аймаққа Шривиджая махаражасы Мысырдағы Омейяд халифалығының халифасы Омар ибн Абд әл-Азизге ислам заңын таныстыру үшін елші жіберу туралы өтінішпен хат жіберген кезде келді.

Ислам сұлтандықтары

12 ғасырда ислам діні архипелагқа Ачехтегі Самудера Пасай сұлтандығы арқылы енді. Исламның таралуы сауда, неке және мұсылман дін қызметкерлерінің миссионерлік жұмысы арқылы жүзеге асты. Бұл факторлар исламның Малай әлемінде таралуына және күшеюіне әкелді. Малай халқының исламды қабылдауының себебі – теңдік принципі болды, ол индуизмдегі касталық жүйеден өзгеше, онда төменгі каста өкілдері жоғары каста өкілдерінен кем саналып келді. Аймақта исламның алтын ғасыры Малакка ислам сұлтандығына айналған кезде басталды. Малакка заңдарына, әсіресе Уданг Уданг Мелакаға (Мелакка заңы), саяси және әкімшілік ғылымдарды қоса алғанда, ислам заңдарының көптеген элементтері енгізілді. Малакка билеушісі «Сұлтан» атағын алып, өз мемлекетінде исламды сақтауға жауапты болды. 15 ғасырда ислам Мелакка аймағында, соның ішінде Малай түбегінің барлық бөлігінде, Риау аралдарында, Бинтан, Линга, Джамби, Бенкалис, Сиак, Рокан, Индрагири, Кампар және Куантан аудандарында тарады. Малакка Палембанг, Суматра, Таиландтың оңтүстігіндегі Патани, Солтүстік Калимантан, Бруней және Минданао сияқты басқа аймақтарға исламның таралуына ықпал етті. Малакка португалдықтар басып алғанға дейін олардың қарауында болды. Малакка Голландиялық Шығыс Индия компаниясының (VOC) билігіне өткеннен кейін Джохор сұлтандығы Сиакты өз аумағының бір бөлігі деп талап етті. Бұл Сұлтан Абдул Жалил Рахмат Шах немесе Раджа Кечил келгенге дейін жалғасты, ол кейін Сиак сұлтандығын құрды. «Сайр Перунг Сиак» еңбегінде Раджа Кечилге Бенкалис халқының келісімімен Сиакты билеуге рұқсат берілгені айтылады. Бұл Сиакты Джохор сұлтандығының ықпалынан босату мақсатын көздеді. «Хикаят Сиак» мәліметтеріне сәйкес, Раджа Кечил Жохор сұлтандығының тағына таласқанда жеңілген сұлтанның нағыз мұрагері деп есептелді. Сол кездегі Малаккадағы голланд генерал-губернаторымен Сұлтан Индермасияның хат алмасуында Сұлтан Абдул Жалилдің VOC ісімен айналысу үшін жіберілген ағасы екені айтылды. Сұлтан Абдул Жалил өзін Пагаруйунгтың Раджа Кецилі деп атап, голландтарға хат жазып, Жохор сұлтанының өлімі үшін кек алатынын мәлімдеді. 1718 жылы Раджа Кечил Жохор сұлтандығын басып алып, бірден өзін Жохор сұлтаны деп жариялады. 18 ғасырдың соңында Сиак сұлтандығы Суматраның шығыс жағалауындағы ең күшті мемлекетке айналды. 1780 жылы Сиак сұлтандығы Ланкат сұлтандығын басып алып, Дели және Серданг сұлтандықтарымен бірге оны өзінің протекторатына айналдырды. 1784 жылы Сиак сұлтандығы VOC-мен бірлесіп Селангор сұлтандығына шабуыл жасап, оны бағындырды. Бұрын олар Пеньенгат аралында Раджа Хаджи Фисабилланың көтерілісін басу үшін бірлесіп жұмыс істеген. Сиак сұлтандығы Малакка бұғазы арқылы сауданы бақылаудан және аймақтағы қарақшыларға қарсы күрестен пайда тапты. Сиак экономикасының өркендеуі голландтық жазбаларда көрсетілген, онда 1783 жылы Сиактан Малаккаға 171 сауда кемесі сапар шеккені айтылған. Сиак – Малаккадағы Нидерланды мен Пенангтағы Ұлыбритания арасындағы сауда орталығы болды. Бірақ Сиактың даңқы Ян Дипертуан Муданың ұрпақтарының қызғанышын тудырды, әсіресе Риау аралдарындағы билігінен айырылғаннан кейін. Сиак сұлтанға деген наразылық пен жаушылық «Тухфат әл Нафис» еңбегінде көрінеді, онда олар Сиак сұлтанын «дүниелік байлыққа құмар адам» деп сипаттаған. Сиак сұлтандығының Суматраның шығыс жағалауы мен Малай түбегіне ықпалы зор болды. Олар Малакка бұғазындағы сауда жолының бақылауын Джохордың ықпалынан алмастыра алды. Сонымен қатар, Сиак сұлтандығы Сиак, Кампар және Куантан өзендері арқылы Миңкабау тауларының кілтіне айналды, бұл бұрын Малакканың даңқына себеп болған. Алайда, Сиак экономикасының дамуы Падри соғысы деп аталатын Миңкабау ішкі аймағындағы қақтығыстардың салдарынан тоқтап қалды.

Колониялық билік

Голландиялық отарлаудың Суматраның шығыс бөлігіне кеңеюі Сиак сұлтанының ықпалының әлсіреуіне алып келді, нәтижесінде Дели сұлтаны, Асахан сұлтаны, Лангкат сұлтаны және Индрагири сұлтаны тәуелсіздік алды. Сол сияқты, Джохорда да, Сингапурдағы британдықтардың қорғауындағы Туменггунг Джохордың ұрпақтарынан шыққан сұлтан таққа отырды. Голландтар Пеньенгат аралында Ян Дипертуан Муданың лауазымын қалпына келтірді, содан кейін Лингга аралында Риу-Лингга сұлтандығын құрды. Сонымен қатар, Нидерланды Танжунг-Пинангта орналасқан Голланд Шығыс Индиясы үкіметінің құрамына кіретін Риау резиденциясын (гол. Residentie Riouw) құру арқылы Сиак аумағын қысқартты. Малакка бұғазына британдық бақылаудың күшеюі 1840 жылы Сиак сұлтанын 1819 жылы жасалған келісімді жаңа келісіммен алмастыруға мәжбүр етті. Бұл келісім Сиак сұлтандығының аумағын кішірейте түсті және оны Ұлыбританияның қорғауындағы басқа шағын мемлекеттердің арасына қыстырып қойды. Сол сияқты, голландтар 1858 жылдың 1 ақпанында Сиак сұлтанын келісімге қол қоюға мәжбүрлегеннен кейін, сұлтандықты Голланд Шығыс Индиясының протекторатына айналдырды. Келісімге сәйкес, сұлтандық тәуелсіздігінен айырылды, ал жаңа сұлтанды тағайындау үшін Нидерландының келісімі қажет болды. Бұдан әрі, аймақтық бақылау аясында голландтар Бенкалис қаласында әскери бекет құрды және Сиак сұлтанына Голланд Шығыс Индиясы үкіметінің келісімінсіз шетелдік тараптармен келісімдер жасауға тыйым салды. Сыртқы күштердің мүдделері арасындағы күрес 1870-71 жылдардағы ағылшын-голландиялық келісімдерге қол қоюға әкеп соқты, бұл Сиакты әлсіз келіссөздер жүргізуге қойды. 1873 жылдың 26 шілдесіндегі келісімге сәйкес, Голланд Шығыс Индиясы үкіметі Сиак сұлтанын Бенкалис аймағын Риау резиденциясына беруге мәжбүр етті. Бірақ осы қысымға қарамастан, Сиак сұлтандығы Индонезияның тәуелсіздігіне дейін сақталды, тіпті жапондық оккупация кезінде Сиак сұлтандығының әскери күші маңызды болмады. Шамамен сол уақытта Индрагири сұлтандығы да голландтардың ықпалына түсе бастады, бірақ 1938 жылы ғана Батавияның бақылауына көшті. Кейіннен Сиактың голландтар бақылауына көшуі Ачех соғысының басталуына себеп болды. Жағалауда голландтар Батавия үкіметіне бағынбаған сұлтандықтарды таратуға асықты. Голландтар Таңжунг-Пинангта тұрғын тағайындады, ол жағалау аймақтарын бақылауға жауапты болды, және 1911 жылдың ақпан айында Риу-Лингга сұлтаны Сұлтан Абдул Рахман Муаззам Сяхты құлатуға жетті.

Жапондықтар басып алған жер

Голландиялық Шығыс Үндістігін жапондықтар басып алған кезде Риау маңызды стратегиялық мақсаттардың бірі болды. 1942 жылдың 31 наурызында жапон әскері Ренгат қаласын басып алды. Риаудың барлық аумағы жапондықтар тарапынан жылдам басылып алынды. Жапондық оккупацияның қалдығы – Батыс Суматрадағы Муаро Сиджунджунг пен Пеканбаруды байланыстыратын 220 шақырымдық темір жол желісі, ол қазір тасталып кеткен Пеканбару өлім темір жолы деп белгілі. Жапондықтар жобаны аяқтау үшін жүздеген мыңдаған Риау халқын жұмысқа мәжбүр етті. Жапония бұл темір жолдың құрылысын күштеп жұмыс істеуге тартылған жұмысшылар мен соғыс тұтқындарын пайдалана отырып жүргізді. Құрылыс 15 айға созылды, ол таулар, батпақтар және таяз өзендер арқылы салынды. Жапон әскері 6500 голландтық (көбінесе индоевропалықтар) және британдық соғыс тұтқындарын, сондай-ақ 100 мыңнан астам ромуша индонезиялықтарды (көбінесе явандықтарды) жұмылдырды. 1945 жылдың тамызында құрылыс аяқталған кезде, еуропалық тұтқындардың үштен бірі және индонезиялық жұмысшылардың жартысынан астамы қаза тапты. Бұл темір жол Пеканбарудан Суматраның батысындағы Муаро Сиджунджунгке көмір мен әскерлерді тасымалдау үшін арналған еді. Темір жолдың құрылысы 1945 жылдың 15 тамызында, жапондықтардың капитуляциясына дейін аяқталды. Бұл темір жол тек бір рет соғыс тұтқындарын аймақтан шығару үшін пайдаланылды. Кейіннен бұл желі тасталып кетті.

Тәуелсіздік және қазіргі заман

Индонезия тәуелсіздігінің алғашқы кезеңінде бұрынғы Риау резиденциясы Букиттингиде орналасқан Суматра провинциясымен біріктірілді. PRRI жақтастарына қарсы күреспен қатар Суматра үш провинцияға бөлінді: Солтүстік Суматра, Орталық Суматра және Оңтүстік Суматра. Орталық Суматра PRRI-ның бекінісіне айналды, бұл орталық үкіметтің PRRI қозғалысын әлсірету үшін Орталық Суматраны таратуына әкелді. 1957 жылы 1957 жылғы 19 нөміріндегі Төтенше жағдай заңына сәйкес Орталық Суматра үш провинцияға бөлінді: Риау, Джамби және Батыс Суматра. Жаңа құрылған Риау провинциясы Сиак Шри Сұлтандығының бұрынғы аумағынан, Индерапура және Риау резиденциясынан, сондай-ақ Кампардан тұрды. Риау Индонезия Республикасының Революциялық үкіметінің ықпалында болғандықтан, орталық үкімет бүліктерді басу үшін «Тегас» операциясын жүргізді. Кейіннен провинцияның губернаторы болған Кахаруддин Насутион басшылығымен PRRI жақтастарының қалдықтарын тарату жұмысы сәтті аяқталды. Содан кейін орталық үкімет провинциялық астананы Танжунг Пинангтан Пеканбаруға, орталықта орналасқан қалаға көшіруді қарастыра бастады. Үкімет 1959 жылдың 20 қаңтарындағы № 52/I/44-25 Кепмендагри арқылы Пеканбаруды жаңа провинциялық астана етіп белгіледі. Ескі тәртіп құлағаннан кейін Риау Жаңа тәртіптің экономикалық дамуының маңызды тірегіне айналды. 1944 жылы геолог Ричард Хоппер, Тору Оки және олардың командасы Сиактағы Минаста Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі мұнай кенішін тапты. Бұл кеніш бастапқыда Минас №1 деп аталды. Минас өте төмен күкірт мөлшеріне ие, сапалы Суматра жеңіл шикі мұнайымен (SLC) әйгілі. 1950 жылдардың басында Минас, Дури, Бенгалис, Пантаицермин және Петапахан жерлерінде жаңа мұнай кеніштері табылды. Риаудағы мұнай өндірісі 1963 жылдың қыркүйегінде Сиак блогында PT California Texas Indonesia (қазір Chevron Pacific Indonesia) компаниясымен жұмыс келісімшартына қол қоюмен басталды. Бұл провинция 1970 жылдары Индонезияның мұнай өндірісінің 70 пайызын құрады. Риау Сухарто әкімшілігі бастаған трансмиграция бағдарламасының да маңызды бағыты болды. Жавадан келген көптеген отбасы Риаудағы жаңадан ашылған пальма майы плантацияларына қоныс аударып, жеке қауымдастықтар құрды. 1999 жылы Салех Джасит Риау тумасы (Арифин Ахмадтан басқа) және провинциялық кеңес тарапынан сайланған алғашқы губернатор болып сайланды. Оның басшылығымен 2002 жылы Риау архипелагы Риау аралдары провинциясы болып бөлінді, нәтижесінде Риау тек материктік аумақтармен ғана қалды. 2003 жылы Индрагири Хиллирдің бұрынғы регенті Русли Зайнал губернатор болып сайланды және 2008 жылы халықтың тікелей сайлауы арқылы қайта сайланды. 2014 жылдың 19 ақпанынан бастап Риау провинциясын ресми түрде губернатор Аннас Маамун басқарды, ол 7 ай бойы басшылық етті. Аннас Маамун Куантанг Сингингі ауданындағы жерді пайдалану мәселесі бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссия (KPK) ұстағаннан кейін қызметтен алынды.

География

Географиялық жағынан Риау 02°25' солтүстік ендік, 01°15' оңтүстік ендік және 100°03' – 104°00' шығыс бойлық аралығында орналасқан. Бұл аймақ кең және Суматра аралының орталық бөлігінде жатыр. Риау солтүстікте Солтүстік Суматра және Малакка бұғазы, оңтүстікте Джамби, батыста Батыс Суматра және шығыста Риау аралдарымен тікелей шектеседі. Облыс теңіз арқылы Сингапур және Малайзиямен шекаралас. Жалпы алғанда, Риау географиясы таулар, жазықтар және аралдардан құралған. Таулы аймақ Батыс Суматра шекарасына жақын Букит-Барисан тауларында, батыс бөлігінде орналасқан. Биіктік шығысқа қарай төмендеп, провинцияның орталық және шығыс бөлігінің көп бөлігін жазықтар алып жатыр. Шығыс жағалауында Малакка бұғазы жатыр, онда бірнеше арал бар.

Климат

Жалпы, Риу провинциясы ылғалды тропикалық климатқа ие, ол екі маусымның – жаңбырлы және құрғақ маусымның әсерімен қалыптасады. Риу провинциясына түсетін жауын-шашынның орташа мөлшері жылына 2000–3000 мм, ал орташа жылдық жауын-шашын күндері 160-қа жуық. Жаңбыр ең көп түскен аймақтар – Рокан-Хулу ауданы және Пеканбару қаласы. Ал ең аз жауын-шашын Сиак ауданында түседі. Риу провинциясының орташа ауа температурасы 25,9°C, ең жоғары температурасы 34,4°C, ал ең төменгі температурасы 20,1°C құрайды. Ең жоғары температура жағалаудағы қалаларда байқалады. Керісінше, ең төменгі температура биік таулар мен таулы аймақтарда тіркеледі. Ауаның ылғалдылығы шамамен 75%-ға жетеді. Шығыс аймақтағы аралдар аймағында теңіз климатының ерекшеліктерінен де әсер көрінеді. Индонезияның көптеген басқа провинциялары сияқты, Риу провинциясы да тропикалық жаңбырлы ормандар климатына (Кёппен жіктелуі бойынша Af) ие, бұл тропикалық муссондық климатқа жақын. Климат айналадағы теңіз бен бағытталған жел жүйесімен тікелей байланысты. Орташа температурасы және жауын-шашын мөлшері жоғары.

Экология

Риуаудың орманмен жабылған ауданы 1982 жылғы 78%-дан 2005 жылы 33%-ға дейін азайды. Бұл көрсеткіш жылына орташа есеппен 160 000 гектарға қысқарды, нәтижесінде 2009 жылы 22%, немесе 2,45 миллион гектар қалды. Орманды жоюмен байланысты өрттер провинцияда және Сингапур, Малайзияның Куала-Лумпур сияқты шығыс қалаларында ауаның ластануына себеп болды.

Индонезиядағы Суматрада орналасқан Гиам Сиак Кечил – Букит Бату биосфералық қорығы, тұрақты ағаш өндірісімен және Суматра жолбарысы, Суматра пілі, Малайя тапирі және Малайя күн аюы сияқты жануарларға мекен болатын екі жануарлар қорығын қамтиды. Биосфералық қорықтағы ғылыми зерттеулер флагмандық түрлерді бақылау және торф алқаптарының экологиясын терең зерттеуді қамтиды. Алғашқы зерттеулер жергілікті флора мен фаунаны пайдалану арқылы жергілікті тұрғындардың экономикалық игілігі үшін тұрақты экономикалық дамудың жоғары әлеуетін көрсетіп тұр. Cagar Biosfer Giam Siak Kecil Bukit Batu (CB GSK BB) – Индонезиядағы жеті биосфералық қорықтың бірі. Олар Риу провинциясының Бенкалис және Сиак аудандарында орналасқан. CB GSK BB – Риуаның 2009 жылғы 26 мамырда Оңтүстік Кореяның Чеджу қаласында өткен Адам және биосфераны халықаралық үйлестіру кеңесінің (ЮНЕСКО) 21-ші сессиясына ұсынған жобасы. CB GSK BB – 17 елдегі 22 ұсынылған орынның бірі болып таңдалды. Биосфералық қорық – қоршаған ортаны сақтау және дамытудың халықаралық деңгейде мойындалған жалғыз тұжырымдамасы. Осылайша, CB GSK BB-нің бақылауы мен дамуы бүкіл әлемдік деңгейде аймақтық мәселе болып табылады. CB GSK BB – Кампар түбегіндегі торфты батпақ орманының бірегей түрі (шағын батпақ аймағымен бірге). Тағы бір ерекшелік – CB GSK BB жеке сектор тарапынан бастама көтеріп, BBKSDA (Табиғи ресурстарды сақтау орталығы) арқылы үкіметпен бірлесіп жұмыс істеді, соның ішінде орманды жоюмен байланысты әрекеттерімен танымал Sinar Mas Group компаниясы, ол Индонезиядағы ең ірі қағаз және целлюлоза өндіруші компаниясы болып табылады.

Үкімет

Риау провинциясын губернатор басқарады, ол өзінің өкілімен тікелей 5 жылдық мерзімге сайланады. Губернатор облыстық үкіметтің басшысы болумен қатар, провинциядағы орталық үкіметтің өкілі немесе оның ұлтасы ретінде де әрекет етеді, оның өкілеттіктері 2004 жылғы №32 заңмен және 2010 жылғы №19 Үкімет қаулысымен реттеледі. Облыстық үкімет пен аудандық және қалалық үкіметтер арасындағы қарым-қатынас бағынышты емес болғанымен, осы аймақтық үкіметтердің әрқайсысы автономия және өзара басқару принципіне сәйкес мемлекеттік істерді басқарады және жүзеге асырады.

Әкімшілік бөлімшелер

Риу провинциясы 1957 жылғы 10 тамызда бұрынғы Орталық Суматра провинциясының бөлінуінен құрылғанда, ол төрт ауданнан – Бенкалис, Бинтан (қазір Риу аралдары провинциясын құрайтын теңіз архипелагтарын қамтиды), Индрагири және Кампар – және тәуелсіз Пеканбару қаласынан тұрды. 1965 жылғы 14 маусымда Индрагири ауданы Индрагири Хиллир және Индрагири Хулу аудандарына бөлінді. 1999 жылғы 4 қазанда осы аудандардың төртеуі толық қайта ұйымдастыру барысында бөлінді: Бенкалис ауданы Рокан Хиллир ауданына, Сиак ауданына және Думай қаласына, сондай-ақ кішірек Бенкалис ауданына бөлінді; Индрагири Хулу ауданынан Куантан Сингинг ауданы, ал Рокан Хулу және Пелалаван аудандары Кампар ауданынан бөлінді. Соңында, сол күні Бинтан ауданы да бөлінді, нәтижесінде Батам қаласы және Каримун мен Натуна аудандары құрылды; 2001 жылғы 21 маусымда Бинтан ауданының қалған бөлігінен Танжунг Пинанг қаласы бөлінді; алайда 2002 жылғы 24 қыркүйекте Риу аралдарының бес әкімшілік бірлігі Риу провинциясынан бөлініп, жеке Риу аралдары провинциясын құрды. Содан кейін 2008 жылғы 19 желтоқсанда қалған Бенкалис ауданынан жаңа Меранти аралдары ауданы бөлінді. Риу провинциясы он ауданға (кабупатен) және екі автономды қалаға (кота) бөлінеді, олардың аудандары мен 2010 және 2020 жылғы халық санауының, сондай-ақ 2022 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулардың мәліметтері төменде келтірілген. КодУилайх Қаланың немесе ауданның атауы Ауданы км² 2010 жылғы халық санауы 2020 жылғы халық санауы 2022 жылдың ортасы бойынша халық саны HDI 2014 жылғы бағалаулар 14.01 Кампар ауданы 10,352.80 688,204 841,332 878,210 Бангкинанг 0.707 14.02 Индрагири Хулу ауданы 7,871.85 363,442 444,548 464,076 Ренгат 0.671 14.03 Бенкалис ауданы 8,616.36 498,336 565,569 582,973 Бенкалис 0.708 14.04 Индрагири Хиллир ауданы 13,521.26 661,779 654,909 660,747 Тембилахан 0.638 14.05 Пелалаван ауданы 13,262.11 301,829 390,046 410,988 Пангалан Керинчи 0.686 14.06 Рокан Хулу ауданы 7,658.15 474,843 561,385 582,679 Пасир Пангараиан 0.670 14.07 Рокан Хиллир ауданы 9,068.46 553,216 637,161 658,407 Багансиапиапи 0.662 14.08 Сиак ауданы 7,805.54 376,742 457,940 477,550 Сиак Сри Индрапура 0.714 14.09 Куантан Сингинг ауданы 5,457.86 292,116 334,943 345,850 Телук Куантан 0.674 14.10 Меранти аралдары ауданы 3,623.56 176,290 206,116 213,532 Селат Панжанг 0.629 14.71 Пеканбару қаласы 638.33 897,767 983,356 1,007,540 Пеканбару 0.784 14.72 Думай қаласы 2,059.61 253,803 316,782 331,832 Думай 0.718

Демография

Риуаудың жалпы халқы 2022 жылдың ортасына қарай он регенттік және екі қала бойынша 6 614 384 адамды құрады, оның ішінде 3 383 451 ер адам және 3 230 933 әйел адам бар. Регенттіктер/қалалар бойынша халық саны ең көп Пеканбару қаласында – 506 231 ер адам және 501 309 әйел адамды құрады, ал ең аз халық Кепулауан Меранти регенттігінде – шамамен 110 100 ер адам және 103 400 әйел адамды құрады. Риу провинциясындағы ең көп және ең аз халқы бар екі регенттік/қала бойынша қарағанда, ер адамдардың саны әйелдерден көп.

Этностық топтар

Риу этностық құрамы жағынан өте алуан түрлі провинция саналады. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, Риу провинциясындағы этникалық топтар: малайлар (43%), явандықтар (25%), минангкабаулар (8%), батактар (12%), банджарлар (4%), қытайлар (2%) және бугистер (2%) құрайды. Риудағы минангкабаулардың көпшілігі саудагерлер болып жұмыс істейді және Пеканбару, Бангкинанг, Дури және Думай сияқты қалалық аймақтарда тұрады. Индонезияның басқа провинцияларынан көшіп келген көптеген басқа этникалық топтар да бар, мысалы, батак мандайлингтері, олар негізінен Солтүстік Суматрамен шектесетін аймақтарда, атап айтқанда Рокан Хулуда қоныстанған. Бүгінгі таңда көптеген мандайлингтер өздерін батак немесе минангкабау емес, малайлар деп есептейді. 19 ғасырда Оңтүстік Калимантанның банджарлары мен Оңтүстік Сулавесинің бугистері де Риуға жақсырақ өмір іздеп келе бастады. Олардың көпшілігі Индрагири Хиллир аймағына, әсіресе Тембилаханға қоныстанды. 1940 жылдары Румбайда Caltex мұнай компаниясының құрылуы елдің түкпір-түкпірінен Риуға көшіп келуге ынталандырды. Риуда явандықтар мен сундалықтардың көп саны қоныстанған. Явандықтар провинцияның екінші ірі этникалық тобын құрайды, олар жалпы халықтың 25,05% құрайды. Олардың көпшілігі Голланд Оңтүстік Индиясы кезінде басталған және Сохарто басшылығымен жалғасқан трансмиграция бағдарламасының нәтижесінде Риуға көшіп келді. Олардың көпшілігі аймақ бойынша тараған трансмиграциялық қауымдастықтарында тұрады. Қытайлар да минангкабауларға ұқсас, олардың көпшілігі саудамен айналысады. Көптеген Риу қытайлары астана Пеканбаруда тұрады, сонымен қатар Багансиапиапи, Селатпанжанг, Рупат және Бенкалис сияқты шығыс жағалау аймақтарында да кездеседі. Риудағы қытайлардың көпшілігі Хокло халқынан шыққан, олардың ата-бабалары 19 ғасырдың басынан 20 ғасырдың ортасына дейін қазіргі Фуцзянь провинциясының Кванчжоу қаласынан көшіп келген. Риу қытайларының кейбіреуі жақсы өмір мүмкіндіктерін іздеу үшін Индонезияның Медан және Джакарта сияқты басқа аймақтарына, ал кейбіреулері Сингапур және Тайвань сияқты шетелдерге көшіп кетті. Сонымен қатар, Риуда ауылдық жерлерде және өзендердің жағалауында тұратын жергілікті халықтардың топтары бар, мысалы, Сакай (Индонезия), Акит, Таланг Мамак және Оранг Лаут. Олардың кейбіреулері Риудың шалғайдағы аймақтарында көшпелі және аңшы-жинақшы өмір салтын сақтап келеді, ал көпшілігі индустрияландырудың дамуымен қатар ірі қалалар мен кенттерге қоныстанды.

Тіл

Риуау тұрғындары көбінесе жергілікті малай және индонезия тілдерін, яғни Индонезияның ресми тілін қолданады. Малай тілі көбінесе Рокан Хилир, Бенкалис, Думай, Пелалаван, Сиак, Индрагири Хулу, Индрагири Хиллир және Риау жағалауындағы аралдардағы жағалау аймақтарында қолданылады. Риуада айтылатын малай диалектісі лингвистердің пікірінше, креол тілдерінен басқа, әлемдегі тілдердің ішіндегі ең қарапайым грамматикасының бірі болып табылады. Мысалы, "Аям макан" (мағынасы: "тауық жейді") фразасы контекстке қарай "тауық жеп жатыр", "мен тауық жедім", "тауық жеп жатқанда" және "тауық жеп жатқан кезде" сияқты әртүрлі мағыналарды білдіре алады. Мұның себебі, Риуа малай тілі осы аймақтағы әртүрлі адамдар арасындағы қарым-қатынас үшін лингва франка ретінде тарихи түрде қолданылған, ал мұндай шет тілдерін кеңінен қолдану тілдің грамматикасын жеңілдетуге бейім. Риуаудың дәстүрлі жазуы – яуи (Индонезияда жергілікті тұрғындар "араб мелаюы" деп атайды), араб әліпбиіне негізделген малай тіліндегі жазу. Кейде Риуа малай тілі қазіргі заманғы ұлттық тіл – индонезия тілінің негізі болған деп есептеледі. Алайда, ол негізінен классикалық малай тіліне негізделген, Джохор-Риау сұлтандығының сарай тілі, негізінен Риау архипелагы мен Малайзияның Джохор штатында қолданылатын, жергілікті материктегі Риау диалектісінен ерекшеленеді. Риуаудағы негізгі емес топтарға сакай (Индонезия), Оранг Асли, Оранг Акит және Оранг Лаут жатады. Риуа малай тілін екі суб-диалектіге бөлуге болады: ішкі және жағалау диалектілері. Ішкі диалектінің фонетикалық ерекшеліктері Минангкабау тіліне ұқсас, ал жағалау диалектісінің фонетикалық ерекшеліктері Малайзияның Селангор, Джохор және Куала-Лумпур аймақтарындағы малай тіліне жақын (өйткені Малайзияның басқа аймақтарындағы диалекттер өте әртүрлі). Қазіргі уақытта ол Индонезияның астанасы Пеканбару қаласында да лингва франка ретінде қолданылады. Риуа Минангкабауының айтылуы Пайакумбу Бтусангар диалектісіне ұқсас, тіпті Батыс Суматраның басқа диалекттерінен де ерекшеленеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Пагаруюнг таулы аймағында қолданылған Минангкабау тілі қазір Батыс Суматрадан келген көші-қон толқындарынан кейін Сиак өзенінің төменгі алабында сөйленеді. Сонымен қатар, Хоккиен тілі де қытай қауымдастығында, әсіресе Пеканбару, Селатпанжанг, Бенкалис және Багансиапиапиде тұратын қытайлар арасында кеңінен қолданылады. Риуада сөйлейтін Хоккиен Риуа Хоккиен деп аталады, ол Джохор, Оңтүстік Малайзия және Сингапурдағы малайзиялық қытайлар сөйлейтін Хоккиенмен өзара түсінікті. Екеуі де Фуцзянь провинциясындағы Кванчжоу қаласынан шыққан Хоккиеннің Кванчжоу диалектісінен алынған. Риуа Хоккиені Медан Хоккиенімен толыққанды түсініспеушілік туындайды, өйткені соңғысы Хоккиеннің Чжанчжоу диалектісінен алынған, ол да Фуцзянь провинциясындағы Чжанчжоудан шыққан. Қазіргі уақытта Риуа Хоккиені жергілікті тілдерден, мысалы малай және индонезия тілдерінен көптеген сөздерді қабылдаған. Яван тілінде провинцияға көшіп келген явандықтар сөйлейді. Солтүстік Суматрадан келген батак иммигранттары батак тілінің бірнеше түрлерін қолданады.

Дін

Риу халқының құрамындағы әртүрлі әлеуметтік-мәдени, тілдік және діни ортаның болуы, негізінен Риу аймағы үшін мол байлық. Осы провинция тұрғындары ұстанатын діндердің қатарында ислам, протестантизм, католицизм, индуизм, буддизм және конфуциандық сияқты алуан түрлі діндер бар. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, ислам провинцияда басым дін болып табылады және жалпы халықтың 86,87% құрайды. Исламды, көбінесе малай, яван, минангкабау, банджар, буги, сунда және бірқатар батак тайпалары ұстанады. Протестантизм екінші ірі дін болып есептеледі, ол халықтың 9,74% құрайды, ал католиктер 1,02% құрайды. Протестантизм мен католицизмді ұстанатындардың көпшілігі батак этностарынан (әсіресе тоба, каро және сималунгун батактары), ниас, қытай және Шығыс Индонезиядан келген тұрғындар. Бұдан бөлек, буддизм халықтың шамамен 2,28% құрайды, ал конфуциандықтар халықтың 0,07% құрайды. Буддизм мен конфуциандық діндердің көпшілігі этникалық қытайлардың арасынан шыққан. Соңғысы ретінде, халықтың шамамен 0,01% индуизмді ұстанады, олардың көпшілігі бали және үнді текті индонезиялықтар.

Мәдениет

Риу малайлардың отаны болғандықтан, Риудың әдет-ғұрыптары мен мәдениеті көбінесе малай әдет-ғұрыптары мен мәдениетіне негізделген. Әрбір малай отбасы өз үйінде тұрады, бірақ жаңа үйленген жұбайлар әдетте бірінші балалары дүниеге келгенге дейін әйелінің үйінде тұруды қалайды. Сондықтан олардың тұрақты өмір салты реттелген деуге болады. «Жыныстық мүшелер» деп аталатын шағын отбасы әдетте әйел тұратын ауданда үй салады. Туыстық немесе әулеттік принцип аталық немесе екі жақты болуы мүмкін. Туыстық байланыс әдеттегі жергілікті лақап есімдермен жүзеге асырылады. Бірінші бала «ұзын» немесе «сулунг» деп, екінші бала «нгах/онгах» деп, одан төменгісі «чик» деп, ең кішісі «ку/уку» деп аталады. Әдетте, лақап есімге адамның физикалық ерекшеліктері қосылады, мысалы, егер адам терісі қара болса және ол «чик» немесе үшінші бала болса, оны «чик-итам» деп атайды. Тағы бір мысал, егер адам бірінші бала болса және бойы аласа болса, оны «нгах ундах» деп атайды. Бірақ кейде таныс емес немесе жаңа адамдармен сәлемдескенде, оларға жай ғана «абанг», «акак», «дек» немесе «нак» деп айтуы мүмкін. Бұрын малайлар өз ата-бабаларынан тараған тайпалар деп аталатын топтарда өмір сүрген. Бұл ұрпақтар тобы аталық туыстық желісін пайдаланады. Бірақ Суматра аралының құрлық бөлігінде тұратын Риу малайлары ішінара аналық тайпалық құрылымды қабылдады. Кейбіреулер осы тайпаны «хиндук» немесе «сикал бакал» деп атайды. Әр тайпаны басшы басқарады. Егер тайпа ауылда тұрса, басшы «Датук Пенгулу Кампунг» немесе «Кепала Кампунг» деп аталады. Әр басшыға «батин», «женанг», «туа туа дан монти» сияқты бірнеше адам көмектеседі. Ауылдағы діни басшылар «имам» және «хотиб» деп танылады.

Дәстүрлі киім

Малай мәдениетінде киім мен тоқыма өте маңызды, олар сұлулық пен күштің символы болып табылады. Hikayat Hikayat Melayu еңбегінде малай мәдениетінде тоқыманың маңыздылығы айтылған. Малай тоқыма өнеркәсібінің тарихы 13 ғасырға дейін жетеді, сол кезде Шығыс сауда жолдары Сун әулетінің ықпалымен қарқынды дамыды. Малай түбегіндегі жергілікті маталардың өндірісі мен кесте өнерінің дамуы туралы мәліметтер бірнеше қытай және үнді жазбаларында кездеседі. Бұл үйдің алдыңғы қабырғасында қайық пішіндес әшекей болады. Бұл үйдегі бағаналардың пішіні де әртүрлі: төртбұрыштар, алтыбұрыштар, жетібұрыштар, сегізбұрыштар және үшбұрыштар кездеседі. Бұл дәстүрлі үйдегі әр бағананың Риау халқы үшін ерекше мағынасы бар. Төртбұрышты бағана желдің төрт жағын, ал сегізбұрышты – оның нұсқауларын білдіреді, алтыбұрыш ислам дінінің бес тірегін символдайды. Rumah Salaso Jatuh Kembar Риау провинциясының символы және мәдени ескерткіші деп жарияланды. Бұл үйдің архитектурасы Балаи Саласо Джатухқа ұқсас, бірақ оны көбінесе жеке тұруға пайдаланады. Rumah Melayu Lipat Kajang әдетте Риау аралдары мен Риау жағалауында кездеседі. Бұл үйдің шатыры қайық пішіндес болғандықтан Липат Кажанг деп аталады. Ғимараттың шатыры жоғары қарай иілген және жергілікті тұрғындар оны lipat kejang немесе pohon jeramban деп атайды. Бұл дәстүрлі үйді Риау тұрғындары қазірде сирек немесе мүлдем пайдаланбайды. Мәдениеттің жоғалуына батыс архитектурасының күшті ықпалы және адамдардың оны салыстырмалы түрде қарапайым және оңай салуға болатындығы себеп болып отыр. Rumah Melayu Atap Limas Potong – малай дәстүрлі үйі, оны көбінесе Риау материгінде, бірақ Риау аралдарында сирек кездестіруге болады. Бұл үйдің шатыры қиылған пирамида пішіндес. Риаудың басқа дәстүрлі үйлері сияқты, бұл үй де rumah panggung тобына жатады. Үйдің едені жерден шамамен 1,5 метр биіктікте орналасқан. Үйдің көлемі иесінің қаржылық мүмкіндіктеріне және тілегіне байланысты.

Дәстүрлі би

Риуаудың дәстүрлі билерінің көпшілігі малай мәдениетінің ықпалында қалыптасқан, бірақ Риуауға тән ерекше билер де бар. Мак-йон – малай қоғамының дәстүрлі театр өнері, ол көбінесе халықаралық форумдарда драма түрінде қойылады. Бұрын мак-йонгты күріш жинау аяқталғанда ауыл тұрғындары егістіктерде өткізген. Мак-йонгты кәсіби бишілер мен музыканттар тобы орындайды, олар діни рәсімдердің, пьесалардың, билердің, вокалдық немесе аспаптық музыканың және қарапайым мәтіндердің әртүрлі элементтерін үйлестіреді. Басты ер және әйел рөлдерін әйел бишілер сомдайды. Оқиғада комедияшылар, құдайлар, джинндер, сарай қызметкерлері және жануарлар да бейнеленеді. Индонезияда мак-йонг Линга қаласында дамыды, ол бір кезде Джохор-Риау сұлтандығының орталығы болған. Келантан-Паттани аймағындағы мак-йонгтан айырмашылығы, Риуаудағы мак-йонг корольдың, ханшайымдардың, қылмыскерлердің, жын-перілердің және рухтардың кейбір кейіпкерлері үшін маска қолданады, ал онда маскалар көбінесе қолданылмайды. Өткен ғасырдың соңында мак-йонг күнделікті қойылым ғана емес, сонымен қатар сұлтан үшін де қойылатын өнерге айналды. Тари-запин – Сиак регенттігінде пайда болған, көңіл көтеретін және діни және білім беру мазмұнына толы малай дәстүрлі биі. Бұл бидің ережелері мен регламенттері өзгертілмейді. Тари-запинге әдетте Риуаудың дәстүрлі музыкалық аспаптары – марвас пен гамбус сүйемелдейді. Бұл биде марвас деп аталатын кішкентай барабанға соққылардың ырғағымен жылдам аяқ қозғалыстары көрсетіледі. Арабтардың ықпалынан бұл би білім беруге бағытталған сезім тудырады, бірақ ойын-сауықтан айрылмайды. Әннің мәтінінде діни ойлар қамтылған. Әдетте би малай халқының күнделікті өмірі туралы айтылады. Бастапқыда тари-запинге тек еркек бишілер билеген, бірақ уақыт өте келе әйел бишілер де қатыса бастады. Кейде еркек және әйел бишілер бірге билейді. Бенгалис провинциясының Плауа Рупат Утара ауданында "тари-запин апи" деп аталатын тари-запиннің бір түрі бар. Тари-запин апиының ерекшелігі – отты пайдалану және мистикалық элементтерге баса назар аудару. Бұл би түрі 2013 жылы қайта жанданғанға дейін шамамен 40 жыл бойы тоқтап, жойылуға жақын болған. Тариан макан сирих ерекше малай музыкасымен бірге "Макан Сирих" әнімен қоса орындалады. Бишілердің киімдеріне келетін болсақ, еркектер әдетте шалбар, киім және копия сияқты дәстүрлі малай киімдерін киеді. Ал биші қыздар әдеттегідей, қыз киетін киім киеді, атап айтқанда, Бажу Курунг телюк беланга деп аталатын дәстүрлі киім. Басында гүл тәрізді әшекейлермен безендірілген тәж бар. Бишілердің төменгі бөліктері түрлі-түсті "сонгкет" матасымен оралған. Тариан макан сирихті ерлер де, әйелдер де орындайды. Бишілер малай биіндегі арнайы терминдерді білуге тиіс, мысалы, игал (қол және дене қозғалыстарын баса көрсету), лиук (денені иіп немесе тербету қозғалысы), ленгганг (қолдарды қозғалта жүру), тити батан (сабаққа өрлегендей қатарда жүру), гентам (аяқпен соғып билеу), чицинг (жогинг кезінде билеу), легар (180 градусқа айналып жүргенде билеу) және т.б. Орындау кезінде бишілердің бірі бетел жапырақтары салынған қорап алып келеді. Содан кейін қорап ашылып, ең құрметті деп саналатын қонақтарға құрмет көрсету үшін оны бірінші болып алуға мүмкіндік беріледі, содан кейін басқа қонақтар кезегі келеді. Сондықтан көптеген адамдар бұл биді тариан макан сирих деп атайды.

Дәстүрлі музыка

Риуада салтанатты шараларда қолданылатын бірнеше музыкалық аспап бар. Малайдың дәстүрлі аккордеоны, Германиядан шыққан Кристиан Фридрих Людвиг Бушманн жасаған аккордеонға ұқсас. Аккордеон – сырттай қарапайым болғанымен, ойнау қиын музыкалық аспап. Аккордеон диатоникалық гаммаларды шығарады, ол өлеңдердің ұйқасты мәтініне өте сай келеді. Аккордеонды екі қолмен ұстап, сол қолымен аккорд түймелерін, ал оң қолымен ойналып жатқан әннің мелодиясын ойнайды. Көбінесе, жаттығудан өткен музыканттар қолдарын оңай алмастырады. Ойнағанда, аккордеон ішіндегі ауа қозғалысын реттеу үшін созылады және қысылады, ауаның шығуы (аккордеон тілі арқылы) дыбыс тудырады. Дыбысты музыканттың саусақтарымен реттеуге болады. Гамбус – Риуаның дәстүрлі музыкалық аспаптарының бірі, ол тарту арқылы ойналады. Бұрын Гамбус діни шараларда қолданылған. Қазір Гамбус функциясын өзгертіп, тари-запинге сүйемелдеуші аспап болды. Гамбус Риуада балық аулайтын қайықтағы балықшыларға көңіл көтеру үшін жеке тұлғалар орындайды. Компанг – малайлар арасында кең танымал Риуаның дәстүрлі музыкалық аспаптарының бірі. Компанг соғып ойналатын дәстүрлі музыкалық аспаптар тобына жатады. Әдетте, компанг жасау үшін малдың терісі қолданылады. Компанг жасау – домбыра немесе басқа да музыкалық аспаптар жасауға ұқсас, жануарлардың терісінен (мысық, сиыр, т.б.) жасалған былғары домбыраларға да қатысты. Компангтың соғылатын бөлігіне бұрын аналық ешкінің терісі қолданылған, бірақ қазір серпімділігі жоғары сиырдың терісі қолданылады. Күшті дыбыс шығару үшін, екі теріні тығыз және шегеден оңай ажыраспайтын етіп жасау тәсілі бар (ойнағанда қауіпті болуы мүмкін). Ребана уби – қолмен соғып ойналатын домбыраның бір түрі. Ребана уби барабан тобына, сондай-ақ соққылы аспаптарға жатады. Ребана убидің диаметрі қалыпты домбыралардан үлкен, ең кішкентайы 70 см, ал биіктігі 1 метрге жетеді. Ребана убиді көлденең іліп қоюға немесе еденге қойып ойнауға болады. Ежелгі заманда Ребана уби жергілікті тұрғындардың тойларын немесе қандай да бір қауіпті (мысалы, қатты жел) хабарлау үшін қолданылған. Ребана убиді биік жерге орнатып, ойыншы жеткізгісі келген ақпаратқа қарай белгілі бір ырғақпен соғады.

Дәстүрлі қару-жарақ

Клеванг – Риауға тән дәстүрлі қару. Клеванг – ұшы кеңейтілген жүзі бар бір түрі шабар. Бұрын клевангты патша әскері соғыста қолданған. Дегенмен, қазіргі уақытта оны көбінесе фермерлер күріш далаларында жұмыс істеу кезінде немесе ауыл шаруашылығы құралдары ретінде пайдаланады. Осы функциясының арқасында клеванг басқа Риау қаруларына қарағанда ұзақ сақталды. Беладау – Риау қоғамы мәдениетінде кездесетін шұқыл тәрізді қару. Бұл қарудың бір жағы өткір пышақ болып келеді. Беладауды жалпы пышақтан ерекшелейтін нәрсе – оның сап тамыры қисайған, сондықтан сапты ұстап, итеру оңай. Ұзындығы 24 см болатын бұл дәстүрлі Риау қаруы көбінесе жақын арадағы шабуылдардан өзін қорғау үшін қолданылады. Педанг-дженави – малай патшаларының жауларымен шайқасқанда жиі қолданған қаруы. Оның ұзындығы шамамен 1 метрге жетеді, сондықтан оны жақын арадағы соғыста пайдаланған. Көріп тұрғаннан, педанг-дженави жапон катанасына ұқсайды. Сондықтан көптеген тарихшылар мен мәдениет мамандары бұл қарудың ежелгі жапон мәдениетінен шыққандығын, ол малай мәдениетімен сіңісіп кеткенін айтады. Бұл пікірлерден бөлек, қазіргі уақытта педанг-дженави Риау малай қауымының символы екені анық. Крис – ғасырлар бойы қолданылып келе жатқан мұра. Крис Риауда ғана емес, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ақсүйектер де қолданған. Крис – мәртебе мен өзін-өзі қорғау белгісі. Бұл қару жақын арада шабуыл жасау үшін қолданылады. Кристің тарихтағы мәртебелі символы екені даусыз, патшалықта ол өзін-өзі қорғаудың және мақтаныш сезімінің көрінісі болған. Тіпті қазіргі заманда да оның функциясы тарихи зат ретінде дамуда, сонымен қатар жасалған кезеңі мен қолданылған материалдарына байланысты тарихты анықтауға көмектеседі. Бүгінгі күнге дейін Риаудағы малай салты мен мәдениетінде крис әр киіммен бірге ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе жатқан толықтырушы қару ретінде қолданылады. Дегенмен, кристің явалық салтынан айырмашылығы, егер явалықтар кристі белдің артына тығып алса, Риау және малай халқы кристі алға қояды.

Экономика

Риу экономикасы 2006 жылы Индонезияның орташа көрсеткішінен (6,04%) тез өсті (8,66%), және ол негізінен шикі мұнай (600 000 баррель/күн), пальма майы, резеңке ағаштары және басқа да орман өнімдері сияқты ресурстарға негізделген экономика. Жергілікті биліктің кірісі 2004 жылғы орталықсыздандыру заңына сәйкес, салық түсімдерінің (әсіресе шикі мұнайдан түсетін) үлесі артуының нәтижесінде көбейді. Аймақта жер қойнауындағы мұнай мен газ, алтын, сондай-ақ орман өнімдері мен плантациялар сияқты табиғи ресурстар мол. Аймақтық автономияны іске қосумен бірге, орталық және жергілікті бюджет арасындағы қаржылық теңгерімді немесе нәтижелер жүйесін енгізу де біртіндеп басталды. Жаңа ережелер инвесторлардың міндеттемелерін, ресурстарды пайдалануды және қоршаған ортамен кірістерді бөлісуді нақты шектейді. 2017 жылдың бірінші тоқсанында Риу экономикасы 2,82% өсті, бұл өткен жылдың осы кезеңімен (2,74% - жылдық өсім) салыстырғанда жақсаруды көрсетті. Бұл өсімге барлық бизнес салаларының өсуі ықпал етті, тек тау-кен және қазба жұмыстары 6,72% төмендеді. Ең жоғары өсімді Корпоративтік қызметтер саласы (9,56%), одан кейін Өңдеу өнеркәсібі (7,30%) және Мемлекеттік басқару, қорғаныс және міндетті әлеуметтік қамсыздандыру (6,97%) көрсетті. 2017 жылдың бірінші тоқсанында Риу экономикасы 2016 жылдың төртінші тоқсанымен салыстырғанда 4,88% қысқарды. Бұл төмендеуге Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы саласындағы маусымдық факторларның (-5,04%) әсері тиді. Сонымен қатар, төмендеуге бірнеше бизнес салаларының көрсеткіштерінің төмендеуі де себеп болды, олар: Тау-кен және қазба жұмыстары (-3,50%); Өңдеу өнеркәсібі (-5,41%); Ірі сауда және бөлшек сауда, автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу (-2,46%); және Құрылыс (-8,94%).

Энергия және табиғи ресурстар

Энергетика және минералдық ресурстар секторы провинцияның дамуында маңызды рөл атқарады. Риуа провинциясының энергетика және минералдық ресурстар секторындағы басты тауарлар – электр энергиясы және кен өндірісі. Қазіргі кезде электр энергиясы адам өмірі үшін аса маңызды. Электр энергиясы болмаса, құрылыс саласының көптеген салалары тоқтап қалуы мүмкін. Риу провинциясындағы электр энергиясының басым бөлігі әлі де Perusahaan Listrik Negara (PLN) компаниясы арқылы жеткізіледі. 2013-2015 жылдар аралығында өндірілген электр қуаты: су электр станцияларында – 114 кВА/кВт·сағ, дизельдік электр станцияларында – 94,6 кВА/кВт·сағ, газдық электр станцияларында – 131,2 кВА/кВт·сағ. Электр қуатының көлемі электр энергиясын өндіруші станциялардың санына пропорционалды түрде өспейді немесе азаймайды. Риу провинциясында 1 гидроэлектр станциясы, 65 дизельдік және 6 газдық электр станциясы бар. Жаңа терминал 17 000 шаршы метр аумақты алып жатыр және 10 кең корпусты ұшақты қабылдай алатын, ескі алаңнан екі есе үлкен ұшақ тұрақтарын қамтиды. Жаңа терминал малай және заманауи сәулет өнерінің үйлесімді комбинациясымен жобаланған. Ғимараттың сыртқы пішіні Риу провинциясына тән, Сериндит құстары сияқты ұшатын фаунадан шабыттандырылған. Әлемдік деңгейдегі әуежайдың техникалық талаптарына сәйкес келу үшін әуежайдың ұшу-қону жолағы 2200 метрден 2600 метрге, содан кейін 3000 метрге дейін ұзартылды. Риу провинциясында аймақтық немесе чартерлік рейстерге қызмет көрсететін тағы да бірнеше кішкентай әуежайлар бар, мысалы, Думайдағы Пинанг Кампай әуежайы, Пасир Пангарайандағы Туанку Тамбусай әуежайы, Ренгаттағы Жапура әуежайы, Тембиландағы Сей Пакнинг әуежайы, Сунгай Пакнингтегі Сей Пакнинг әуежайы және Пангалан Керенчидегі Сұлтан Сяриф Харун II әуежайы. Транс-Суматра тас жолы провинцияның барлық бойымен өтеді. Риу провинциясы тас жолдың торабы болып табылады, солтүстікте Солтүстік Суматра, оңтүстікте Джамби және батыста Батыс Суматрамен шектеседі. Көптеген жолдар асфальтталған, бірақ кейбір бөліктерінің жағдайы нашар. Жолдардың зақымдануы Риу провинциясынан Солтүстік Суматраға немесе кері бағытта палма майын тасымалдайтын көптеген жүк көліктерінің өтуіне байланысты деп есептеледі. Транс-Суматра тас жолдары бағдарламасының аясында үкімет қазіргі уақытта 131,48 км ұзындықтағы Пеканбару-Думай тас жолын салуда, ол провинцияның әкімшілік орталығы Пеканбару мен Малакка бұғазындағы порты қаласы Думайды байланыстырады. Пеканбару мен Минас арасындағы бірінші бөлігінің 2019 жылдың желтоқсан айында пайдалануға берілуі, ал толыққанды тас жолдың 2020 жылы пайдалануға берілуі күтілуде. Сонымен қатар, Батыс Суматрадағы Пеканбару мен Паданг қалаларын байланыстыратын тағы бір тас жол жоспарлануда. Батыс Суматра жағындағы жерді тазарту мәселесіне байланысты Риу провинциясы жағынан құрылыс жұмыстары басталады деп күтілуде. Жоба сонымен қатар Паякумбу аймағында 8,95 км ұзындықтағы туннель салуды қамтиды, ол Букит-Барисан тауларынан өтеді және Индонезиядағы ең ұзын туннель болады. Думай порты провинцияның ең ірі порты болып табылады. Ол жолаушылар мен жүк тасымалдауға қызмет көрсетеді. Порт Батам және Танжунг Пинанг аралдарына, сондай-ақ Сингапур, Джохор және Малайзияның Малакка сияқты халықаралық бағыттарға паромдармен қызмет көрсетеді. Өзен көлігі де Риу провинциясында маңызды рөл атқарады, өйткені провинция арқылы көптеген ірі өзендер өтеді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Пеканбару темір жолы тоқтатылғаннан кейін, қазіргі уақытта Риу провинциясында белсенді темір жол желісі жоқ. Алайда, Суматра аралдасының батыс жағалауындағы Пеканбару мен Паданг қалаларын байланыстыратын Пеканбару-Батыс Суматра темір жолын қайта іске қосу, сондай-ақ Риу провинциясымен Солтүстік Суматрадағы қолданыстағы темір жол желісін байланыстыратын Пеканбару-Дури-Рантау Прапат темір жолын салу, және Риу провинциясымен Джамби және Оңтүстік Суматрадағы қолданыстағы темір жол желісін байланыстыратын Пеканбару-Джамби-Бетунг-Палембанг темір жолын салу ұсынылған. Жалпы алғанда, бұл темір жол жүйесі Транс-Суматра темір жолын құрайтын болады.

Туризм

Риуаудың басты туристік тартымдылықтарын табиғи ортаға, сондай-ақ Риуау малайларының мәдениеті мен тарихына бөлуге болады. Риуаудағы туристік орындар алуан түрлі, теңіз туризмінен бастап, себебі Риуау тікелей Малакка бұғазына қарап орналасқан. Облыстың ұзақ тарихы бар және ол бүкіл провинция бойынша кездеседі, осылайша оның тарихи және мәдени туризмін әртүрлі және танымал етеді. Риуаудағы әр ауданның өзіне тән туристік тартымдылықтары бар. Индрагири Хиллир ауданының голланд отарлау кезеңінен бұрынғы ұзақ тарихы бар, Кеританг патшалығынан (шамамен 6 ғасыр АД), Кемунинг патшалығы, Батин Енем Суку патшалығы және Индрагири патшалығына дейінгі билік алмасулар тізімі бар. Индрагири Хиллир ауданында да бірнеше туристік орындар бар, олардың ішінде Риуаның басты туристік орындарының бірі болып табылатын Солоп жағажайы бар. Индрагири Хиллир бұрын Индрагири сұлтандығының орталығы болғандықтан, аймақтың барлық жерінде, мысалы Ренгаттағы Индрагири патшаларының зиратында және малай сәулетімен ерекшеленетін дәстүрлі үйлерде солтандықтан қалған көптеген іздерді табуға болады. Сонымен қатар, Индрагири Хиллир көптеген сарқырамаларымен де танымал. Индрагири Хиллир сияқты Индрагири Хулу ауданы да сарқырамалар мен ежелгі малай патшалықтарының қалдықтары сияқты көптеген туристік орындарға толы. Сонымен қатар, Индрагири Хулу Букит Тигапулух ұлттық паркіне қақпа ретінде де қызмет етеді. Кампар ауданының Батыс Суматра провинциясымен тікелей шектес орналасуы оның мәдениетіне Минангкаба халқының мәдениетінің үлкен әсерін тигізеді. Кампар ауданында Муара Такус будда ғибадатханасы сияқты бірнеше танымал және тарихи орындар бар. Сондай-ақ, Кампардың барлық жерінде көптеген әдемі сарқырамалар орналасқан. Сонымен қатар, Кампарда малай және Минангкаба патшаларының қабірлері де бар. Бангкинанг қаласында табиғат, тарих, дін және гастрономияның ерекшелігі бар көптеген туристік орындар бар, оларды Индонезияның басқа ешбір жерінде кездестіре алмайсыз. Кепулау Меранти ауданында теңіз туризміне арналған түрлі бағыттар бар. Сондықтан, ол Риуадағы туристік орындарға үлкен үлес қосады, жыл сайын отандық және шетелдік туристерді тартады. Елорда Селат Панжангтың халқының көп бөлігі қытайлар, бұл оны осы сипаттағы сирек қалалардың бірі етеді. Бұл Селат Панжангтың және бүкіл Кепулау Мерантидің мәдениетінің қытай және малай мәдениетінің әсеріне ұшырауының себебін түсіндіреді. Сонымен қатар, Селат Панжанг пен оның айналасында Ху Эн Кионг ғибадатханасы сияқты бірнеше қытай ғибадатханалары бар, ол Селат Панжангтағы ең көне қытай даосистік ғибадатханасы болып табылады. Куантан Сингингi ауданы, көбінесе Куансинг деп аталады, Батыс Суматрадан келген Минангкаба халқы үшін көші-қон аймағы болып табылады. Сондықтан Куансингтің мәдениеті мен әдет-ғұрыптарына Минангкаба мәдениетінің үлкен әсері бар. Екінші жағынан, Куансингте көптеген туристік бағыттар бар. Куансинг өзінің мәдени фестивалімен танымал, ол әдетте Рамазан айты мен Багандуанг қайық фестивалі сияқты басқа мерекелерде өтеді. Багандуанг қайық фестивалі алғаш рет 1996 жылы фестиваль ретінде өткізілді. Кейін бұл қайықтарда елтаңбалар, кокос жапырақтары, шатыршалар, ұзын маталар, тығырлар, президент пен вице-президенттің суреттері және дәстүрлі рәміздер бар басқа да заттар орнатылады. Мысалы, күріш - ауыл шаруашылығының құнарлылығын, ал бұқа мүйіз - мал шаруашылығын бейнелейді. Фестиваль барысында қонақтар түрлі ойын-сауық түрлерін тамашалады, соның ішінде Рарак Калемпонг, Панжек Пинанг және Потанг Толуг. Багандуанг қайығын жасау процесі әдетте малай рәсімдерімен бата алады. Куансингте тағы бір фестиваль - Паку Джалур фестивалі. Паку Джалур - Куантан Сингингi ауданының халқы үшін, әсіресе Куантан өзенінің жағалауында орналасқан астанасы Куантан Талугында өтетін ең үлкен жылдық фестиваль. Бастапқыда бұл мейрам исламның Маулид немесе Жаңа жыл мерекесі сияқты мерекелерін атап өту үшін өткізілген. Бірақ Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін, Паку Джалур қазір Индонезия Республикасының Тәуелсіздік күнін атап өту үшін өткізіледі. Паку Джалур - бұл ұзақ қайықта жүзу жарысы, көршілес Малайзия мен Сингапурдағы Аждаһа қайығы жарысына ұқсас, ол ұзындығы 25-40 метрге жететін ағаштан жасалған қайық немесе каноэ. Талуқ Куантан аймағында жергілікті халық мерекеде қолданылатын қайықты "Жалур" деп атайды. Қайықпен жүзіп жүретін командада 50-60 адам болады. Пелалаван ауданының тарихы ұзақ, тіпті Пелалаван атауы бұрынғы Пелалаван патшалығының атынан алынған. Ал Пелалаван патшалығы 1725 жылы жеңіске жетіп, сол кездегі солтан Сайид Абдуррахман Фахрудинмен өте танымал болды. Тарихынан басқа, Пелалаван да көптеген туристік орындарды сақтайды. Пелалаванның ескі патшалығының қалдықтарын бүкіл ауданда көруге болады, мысалы Пелалаван қанатындағы сарай, онда бұрынғы Пелалаван сұлтаны тұрған. Пелалаван қанатының ішінде қылыштар, найзалар және сарайдың орталық бөлмесіне орналастырылған басқа да көптеген жәдігерлер бар. Тағы бір қалдық - Пелалаван сұлтандарының қабірі. Көптеген туристер қабірге жиі келеді және кейбір күндері қабірге көптеген паломниктер жиналады. Сонымен қатар, Пелалаван Тессо Нило ұлттық паркіне қақпа ретінде де қызмет етеді. Рокан Хиллир ауданы, Риуаудағы Малакка бұғазына тікелей қарап орналасқан аудандардың бірі, бұрын Индонезиядағы ең ірі балық өндіруші болды. Голланд отарлау кезеңінен бері Рокан Хиллир, елордасы Багансиапиапимен, басқа аймақтардан, әсіресе сауда саласында көбірек дамыған. Рокан Хиллирдегі туризм индустриясы да ұлттық және халықаралық деңгейде жақсы танымал. Рокан Хиллир өзінің туристік орындарымен және фестивальдарымен танымал, мысалы, Junk құйрық фестивалі. Жергілікті Риуа Хоккиен тілінде «Лонгконг» деп белгілі, Junk құйрық фестивалі Багансиапиапи қауымдастығының жылдық салты, ол шетелде жақсы танымал және Индонезия туризмінің туристік тізіміне енген. Жыл сайын бұл ритуал Малайзия, Сингапур, Тайланд, Тайвань және Қытайдан келетін туристерді тарта алады. Қазір бұл жылдық шара Рокан Хиллир ауданының үкіметімен туризмнің көзі ретінде белсенді түрде насиятталуда. Фестивальдің бастапқы тарихы Багансиапиапиде тұратын қытай халқының ата-бабаларын еске алу және Құдай Кие Онг Яға алғыс айту үшін басталды. Басқа нәрселерден басқа, Багансиапиапи мен оның айналасында бар көптеген қытай ғибадатханаларын да аралап көруге болады. Рокан Хулу ауданы «Мың Сулуқтың жері» деген лақап атын алған. Аудан екі провинциямен, яғни Солтүстік Суматра және Батыс Суматрамен шектеседі. Рокан Хулу ауданындағы мәдениеттердің араласуы әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерден бастап әртүрлі болғаны сөзсіз. Рокан Хулуда көптеген көлдер, сарқырамалар мен үңгірлер бар, олар аймақтың барлық жеріне таралып орналасқан. Рокан Хулуда әлі де тұрған тарихи мүліктердің бірі - Рокан Хулу сарайы. 200 жылдан астам уақыттан бері сақталған бұл сарай Нагари Туо сұлтандығының жәдігері. Кейбір бөліктері жөнделгенімен, сәулеті сақталған және ағаштағы ою-өрнектер де анық көрінеді. Сиак ауданы Риуадағы Бенкалис ауданынан кейін екінші орында тұратын ең бай аудан болып табылады. Сиак ауданының басты экспорты мұнай, ол оны провинциядағы екінші ең бай ауданға айналдырады. Екінші жағынан, аудан қазір көбірек келушілерді тарту үшін туризм секторын дамытуда. Сиак бұрын Сиак Сри Индрапура сұлтандығының үйі болғандықтан, ауданда сақталған сұлтандық қалдықтары бар, мысалы Сиак Сри Индрапура сарайы. Сарай кешенінің ауданы шамамен 32 000 шаршы метрді құрайды, онда 4 сарай бар, атап айтқанда Сиак сарайы, Лима сарайы, Паджанг сарайы және Жаңа сарай. Әрқайсысы...

Ас мәзірі

Риуаудың тағамдары малай және минангкабау тағамдарының күшті ықпалында, сонымен қатар қытай және яван тағамдарының шағын ықпалында қалыптасқан. Риуаудағы ас үй Малакка бұғазының ар жағындағы Малай түбегіндегі ас үйге ұқсас. Риуаудағы дәстүрлі малай асханасы Малай әлемінің басқа бөліктеріндегі малай асханаларымен және Суматра асханасымен көп ортақ нәрсеге ие, ол әдетте дәмдеуіштер мен кокос сүтін дәмді, майлы және қою карри жасау үшін пайдаланады. Көптеген тағамдар негізгі ингредиенттер ретінде балықты қолданады – пангасиус, мистус, анчоус, испан скумбриясы, шағалалар және креветкалар, сондай-ақ жиі бұқа немесе сиыр еті қолданылады. Қосымша қолданылатын ингредиенттердің бірі – белакан. Көптеген малай тағамдары ақ күрішпен немесе наси-лемакпен бірге беріледі және көбінесе қолмен желінеді. Наси-лемак – кокос сүтімен пісірілген күріш түріндегі Риуаудың дәстүрлі тағамы, ол керемет дәм мен хош иіс береді. Наси-лемак әдетте жұмыртқа, қуырылған анчоус, чили соусы, қияр кесінділері және басқа да қосымша тағамдармен бірге ұсынылады. Бұл наси-лемақты Пеканбарудағы дүкендер мен мейрамханалардан оңай табуға болады. Индонезияның Риау аралдары сияқты архипелаг аймақтарында наси-лемакпен бірге теңіз өнімдері жиі қолданылады, мысалы, икан билис (анчоус), икан тамбан (Sardinella longiceps), икан селар кунинг (Selaroides leptolepis), сотонг немесе куми куми (кальмар) немесе кішкентай креветкалар. Риау аралдарындағы дәстүрлі наси-лемак Малайзиялық нұсқасына өте ұқсас: ол банан жапырағына оралған кокос күріш табағы ретінде, қияр кесінділерімен, кішкентай кептірілген анчоустармен (икан билис), қуырылған жержаңғақпен, қайнатылған жұмыртқамен және ыстық дәмді соуспен (самбал) беріледі. Алайда, Риау аралдарындағы нұсқа жергілікті икан тамбан деп аталатын кішкентай балықпен бірге келеді, ол әдетте самбал чили пастасымен қуырылады және өте хрустящий, бүкіл балық жеуге жарамды. Креветкалар мен кальмарлар да көбінесе самбал уданг немесе самбал куми ретінде чили пастасында қуырылады. Индонезияда наси-лемакқа көбінесе баланг-горенг (жаңқалы қуырылған шалут) себіледі. Суматра провинциясының Риау провинциясының Пеканбару қаласында тұщы су өзен балықтары наси-лемакпен бірге лаук ретінде жиі қолданылады. Тұщы су балықтарына икан селаис (Kryptopterus cryptopterus) және икан патин (Pangasius) жатады. Басқа балықтар, мысалы, икан ломек (Harpadon nehereus) да жиі қолданылады. Бұл балықтар әдетте Минанг стиліндегі ладо ижо (жасыл чили) пісіріледі, ұсақталады және перкедель икан ретінде қуырылады немесе жай ғана қуырылады. Гулай икан патин (күлте балық сорпасы) өте дәмді және күшті дәмге ие және оны Пеканбарудың көптеген жерлерінен табуға болады. Гулай икан патин – Пеканбарудың дәстүрлі тағамы, оның сорпасы күлте балықтарын жабуға жеткілікті сары түсті. Риау тұрғындары, әсіресе Пеканбару тұрғындары, көбінесе күлтеден басқа да ингредиенттерді тұтынады. Тағамға қосымша пісірілген ямс, жапырақтар және басқа да қосымша тағамдар беріледі. Гулай икан патиннің дәмін жақсарту үшін көбінесе этлингера элатиор қолданылады. Асам педас (немесе Минангкабауда Асам падех) – Риау және оның айналасында кездесетін малайлық-минангкабау тағамы. Бұл қышқыл және дәмді балық сорпасы. Асам педастың негізгі ингредиенттері әдетте теңіз немесе тұщы су балықтары болып табылады. Олар тамаринд жемісінің шырынында, чили мен дәмдеуіштермен пісіріледі. Тамаринд жемісін жұмсақ болғанша суға батырып, сосын шырынын сығып алады. Ыңғайлылық үшін ассам пастасын қолдануға болады. Теронг немесе баклажан (индиялық баклажандары), окра және қызанақ сияқты көкөністер қосылады. Балық және теңіз өнімдері – мысалы, скумбрия, скумбрия туны, туна, кальян, қызыл снайпер, гурами, пангасиус, хемибагрус немесе сепия – бүкіл балық немесе кейде тек балықтың басы ғана қосылып, дәмді және қышқыл балық сорпасын жасайды. Балық пісіру кезінде бүтін қалпын сақтауы маңызды, сондықтан балық соңғы болып қосылады. Риау аймағында асам педаста ең көп қолданылатын балық – тонколь (скумбрия туны). Негізгі тағамнан басқа, Риау мейрамханаларында жергілікті тағамдар да ұсынылады. Мысалы, роти-джала. Роти-джала – малай мәдениетінің ықпалымен Риаудың дәстүрлі тағамы. Роти-джала әдетте тойлар сияқты үлкен шараларда беріледі. Бұл тағам ұннан жасалады, одан кейін дюриан соусымен бірге беріледі, оны тәтті тағамды жақсы көретіндер жейді. Соуспен бірге берілуден басқа, роти-джала көбінесе тауық, қой еті немесе сиыр етімен бірге желінеді. Роти-джала үшбұрышты пішінде болады, ол қалыптан жасалады. Әдетте ақ түсті болса да, кейбір шебер аспаздар роти-джалаға панданус сияқты бояу қосып, оны жасыл түске бояйды. Роти кана – Риаудың дәстүрлі тағамы. Бұл нанның дәмі мен жеу әдісінен басқа, Үндістан мен Сингапурдағы роти пратаға ұқсас көптеген ерекшеліктері бар.

Спорт

Риуаудың Пэканбару қаласындағы Кахаруддин Насутион стадионында орналасқан PSPS Пеканбару футбол командасы бар. Сондай-ақ, жергілікті PS Siak футбол командасы да бар. 2012 жылы Риуауда Ұлттық спорт ойындары (Pekan Olahraga Nasional) өтті. 2021 жылы Риуау Ұлттық спорт ойындарында (Pekan Olahraga Nasional) қылышбазарудан алтын медаль жеңіп алды, бұл медальді Ниса Афрауасих және оның туыстары жеңіп алды.