Гейстербахтық Цезарий: XII ғасыр монахының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Неміс цистерциандық преоры және автор, 1200 жылдары. Хайстербахтық Цезарий (шамамен 1180 – шамамен 1240), кейде ағылшын тілінде қате түрде Хейстербахтың Цезарі деп аталады, Германияның Обердоллендорф қаласына жақын, Сибенгебирге тауларында орналасқан Хайстербах аббаттығының цистерциандық монастырының преоры болған.

Өмір

1170 жылы Кельн қаласында немесе оның жанында дүниеге келген ол Кафедральдық мектепте білім алған. Ол теология ғылымындағы св. Амброзий, св. Августин, св. Иероним және св. Григорий Великийдің, философияда Боэцийдің, ал әдебиетте Виргилий, Овидий, Сенека және Клавдианның шеберліктерін зерттеді. Ол дарынды және жақсы оқыған ғалым болды, оқуын аяқтағаннан кейін шіркеу әулиелерінің жазбаларын жақсы біліп, тазартылған және көркем латын тілінде сөйлей білді. Хайстербах аббаты Гевардтың кеңесімен Цезарий 1199 жылы монастырға кірді, кейін жаңа келгендердің тәлімгері болып тағайындалды. Оның міндеті – кандидаттарға цистерциандық орденді жандандырған қатал аскетизм рухын сіңіру және оларды теологияның қажетті білімдерімен таныстыру болды. Ол: «Барлығын өлтіріңдер, Құдай өзінің кісілерін таниды» деген сөзді айтқан. Бұл сөз көбінесе «Барлығын өлтіріп, Құдай оларды реттесін» деп келтіріледі. Арно мен Цезарий екеуі де цистерциандықтар еді. Арно сол кезде цистерциандық орденінің басшысы болған, ал Цезарий имприматур талап еткендіктен, Цезарийдің баялаған Арноның бұйрығы сол кезде Арноның беделіне нұқсан келтірген деп қарастырылуы екіталай. Керісінше, бұл оқиға Цезарийдің «Ғажайапаттар кітабына» үлгі ретінде енгізілді, себебі (кем дегенде цистерциандықтар үшін) ол Арноның жақсы қасиеттерін көрсететін. Оқиғалар монах пен жаңа келген адам арасындағы әңгімелер түрінде баяндалады. Бұл еңбекке орта ғасырдың соңында уағыздау үшін материал іздеген уағыздаушылар жиі сілтеме жасады. Ол өте танымал болды және кеңінен тарады, оның танымалдығына, мүмкін, тек Якоб де Ворагиннің «Алтын аңызы» ғана бәсекелесті. Кітапта баяндалған көрініс Мәрхәметті Құдай-ананың иконографиясының бастауы болды. Цезарийдің алғашқы жазбалары – уағыздар, оларды ол өзінің қажеттілігі үшін жазған. Бірақ көп ұзамай, оның әріптестері оған түсіндірмелер мен кеңейтулер сұрап жүгінді. Оның тоғызыншы кітабы оның әріптестері Марияның «Ave preclara maris stella» тізбегін қарапайым және түсінікті түсіндіруді сұрағандықтан жазылды. Оның басқа жазбалары – сұраныстарға жауаптар еді. Цезарий көбінесе өзінің еңбектерін аяқталмай және түзетілмей қолдан алып кеткендеріне шағымданатын. Олар өте танымал болды, ал «Dialogus miraculorum» еңбегінің 60-қа жуық белгілі көшірмелері сындық басылым жарыққа шығар алдында жасалды. Уағыздарында Цезарий Киелі кітаптан үзінділер келтіріп, көбінесе Забурларды немесе олардың бөліктерін қарастырады. Сондай-ақ ол аспан денелерінің қозғалысын адамдардың тағдырымен байланыстырады. Оның уағыздары, екінші жағынан, шіркеу жылдық күнтізбесіндегі жексенбі және мерекелердің евангелиялық мәтіндерімен айналысады және оларды уағыздар мен сөздер емес, теологиялық трактаттар мен ой-толғаныстар ретінде қарастыру керек. Олар жай ғана емес, цистерциандық орденнің монахтары мен жаңа келгендеріне арналған. Түсіндірмелер көбінесе монахтардың өмірімен байланысты. Цезарийдің жазбалары орта ғасырлық уағыздарды зерттеу үшін маңызды деректер болып табылады.

Born about 1170 at or near Cologne, he was educated at the Cathedral School, where he studied the theology of St. Ambrose, St. Augustine, St. Jerome, and St. Gregory the Great; the philosophy of Boethius, and the literary masterpieces of Virgil, Ovid, Senca, and Claudian. He was a gifted and diligent scholar and upon the completion of his studies was thoroughly conversant with the writings of the Fathers of the Church and master of a refined and fluent Latin style. Acting on the advice of Gevard, Abbot of Heisterbach, Caesarius entered that monastery in 1199 and after some time was appointed master of novices. It was his duty to imbue the candidates with the spirit of austere asceticism which then animated the Cistercian Order, and to instruct them in the necessary knowledge of theology. which translates as: "Slay them all, God will recognize his own." This statement is often cited as "Kill them all and let God sort them out." Both Arnaud and Caesarius were Cistercians. Arnaud was the head of the Cistercian Order at the time, and Caesarius required an imprimatur, so it is unlikely that Arnaud's alleged order as reported by Caesarius was seen at the time as reflecting badly on Arnaud. On the contrary the incident was included as an exemplum in Caesarius's Book of Miracles because (to Cistercians at least) it reflected well on Arnaud. The tales are told in the form of dialogues between a monk and a novice. The work was often referred to by preachers seeking material for sermons in the Late Middle Ages. It was extremely popular and was widely distributed, and its popularity was rivaled only, perhaps, by the Golden Legend of Jacobus de Voragine. A vision reported in the book provided the source for the iconography of the Virgin of Mercy. The first writings of Caesarius were sermons, which he wrote for his own use. But it was not long before his fellow monks approached him with requests for elaboration and explanation. His ninth book was written because his fellow monks asked him for a simple and clearly understandable explanation of the Maria sequence "Ave preclara maris stella". His other writings were responses to requests. Caesarius often complained that his works were taken out of his hand, unfinished and uncorrected. They were extremely well known and popular, and some sixty known transcriptions of the Dialogus miraculorum preceded the publication of a critical edition. In his sermons Caesarius treats passages from the Bible, often examining psalms or parts of them. He also relates the movements of heavenly bodies to the destinies of men. His homilies, on the other hand, deal with the evangelical texts of the Sundays and festivals throughout the entire Church year, and are to be regarded as theological tracts and meditations rather than sermons and speeches. They are directed not to laymen, but to monks and novices of the Cistercian Order. The interpretations often deal with the lives of monks. The writings of Caesarius are of considerable importance for the study of medieval homiletics.