Кіріспе

Музыка жанры. Soul jazz немесе funky jazz – джаздың бір тармағы, ол хард боп, блюз, соул, госпел және ритм-энд-блюз музыкасының күшті ықпалын қамтиды. Soul jazz көбінесе Хаммонд органы бар орган триоларымен және саксофон, мыс құбырлы аспаптар, электр гитарасы, бас, барабан, фортепиано, вокал және электр органы бар шағын топтармен сипатталады. Оның пайда болуы 1950 және 1960 жылдардың басына келеді, ал ең гүлденген кезеңі 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдарда джаз-фьюжн пайда болғанға дейін кең танымал болды. Фьюжн жанрындағы белгілі тұлғалар – хард боп пианистері Боби Тиммонс және Джуниор Манс, сондай-ақ органшылар, саксофонистер, пианистер, барабаншылар мен электр гитаристер, олардың ішінде Джек МакДафф, Эдди "Локжау" Дэвис және Грант Грин бар.

Музыкалық стиль

Соул джаз көбінесе хард боппен байланыстырылады. Джаз пианині Хорас Сильвер былай деді: «Фанки – бұл қарапайым, блюзге негізделген музыка. Ол өзі блюз болмаса да, соған тән, "туған жерге" қайта оралу сезімін береді. Соул да шамалы, бірақ оған қосымша сезім мен рухтың өлшемі қосылған».

Шығу тегі

Рой Карр соул-джазды хард-боптың туындысы деп сипаттады, ал "фанк" және "соул" терминдері 1950 жылдардың ортасынан бастап джаз контекстінде "ғибадаттан рухтанған, қарапайым, сұрақ-жауапқа негізделген блюзді" сипаттау үшін қолданыла бастады. Карр сондай-ақ Рей Чарльздің шағын топтық жазбаларының (оларға саксафонистер Дэвид "Фатхед" Ньюман және Хэнк Кроуфорд кірді) Хорас Сильверге, Арт Блэкиге, Каннонбол Аддерлиге тигізген әсерін атап өтті. Осы және оның "толық денелі, бірақ қамысты дыбысы ритм-энд-блюз бен қазіргі заманғы контекстке бірдей үйлесетін" болғандықтан, ол "биг-бенд свингі мен соул-джаз арасындағы байланысты қамтамасыз етті". Соул-джаз 1950 жылдардың соңында дамып, Сан-Францискодағы The Cannonball Adderley Quintet альбомының жарық көргенімен көпшілік назарына ілікті. Каннонбол Аддерли былай деп жазды: "Риверсайд рекордс компаниясы "жан" деген сөздің бар екенін білгенде, бізге қатты қысым жасады. Біз имидж тұрғысынан соул-джаз әртістеріне айналдық. Олар бізді осылай насихатап, мен оған қастай қарсы тұрдым, тіпті бұл ойынға айналды". 1950 жылдардың соңында соул-джаз әртісі Кертис Фуллер "Five Spot after Dark" әнін жазды.

Негізгі ағымы

Джимми Смит жанрлық джазға ауысуымен, «Home Cookin'» (1961) және «Back at the Chicken Shack» (1963) альбомдары арқылы жанрдағы органның мүмкіндіктерін көрсетті. Осы кезеңде соул-джаз жанрында жазған басқа органшыларға Джек Макдафф, Ширли Скотт және Чарльз Эрланд кіреді. Жанрға бұрынғы бибоп және хардбоп музыканттарының қосылуымен, жанрдың әртүрлі аспектілеріндегі музыканттардың саны артып, соул-джаз өзіндік жанрға айналды. Боптың алдыңғысы сияқты, жаңа жанрдағы джаз «Got My Mojo Workin'» сияқты танымал әндерді өңдеді, ал саксофон мен трубашылар жақында ғана жанрға ауысып, «The Sidewinder», «Mercy, Mercy, Mercy» және «Listen Here» сияқты хиттерді жазды. Мысалы, Аддерлидің сол кезеңдегі музыкасы «басқарылмайтын қуаттылықпен» сипатталған. Жанрға қызығушылық Аддерлидің Австрияда туған клавишашы Джо Завинулді өзінің квинтеті арқылы соул-джазбен таныстырғанда кеңейді, ал Завинул өзінің композицияларымен репертуарға үлес қосты. Сол сияқты, 1960 жылы Джимми Смитпен бірге жаздыра бастаған және аудиториясын тез кеңейткен Стэнли Туррентин радио мен теледидарда джаздың жетіспеуіне наразылық білдіріп, егер ол рок музыкасымен салыстырылғанда көбірек назар аударса, көбірек адамдар, әсіресе афроамерикандықтар, соул-джазды тыңдаған болар еді деді. Тенор саксофоншы 1960 жылдары бірнеше соул-джаз альбомдарын жазды, соның ішінде әйелі Ширли Скоттпен бірге жазған «Never Let Me Go» (1963). Жаз сыншысы Том Юрек атап өткендей, «орган сөйлеу үшін куәлік ететін мінбер ретінде әрекет етеді, ал Туррентин ғана емес, сонымен қатар жылайды, сыбырлайды және зарлайды». Туррентиннің келесі альбомы «A Chip Off the Old Block» (1963) бұл жағдайда Каунт Бази мен Нил Хефтидің композицияларымен свинг/биг-бенд дәуірінен әсердің алғашқы ауысуын белгіледі. Туррентиннің әйелі хардбоп трубашысы Блю Митчеллмен бірге қайтадан өнер көрсетті. 1960 жылдардың ортасынан соңына дейін Туррентин өзінің соул-джаз стилін дәстүрлі түрде субжанрмен байланысты шағын топтық форматтан ансамбль форматына дейін өзгертті, «Joyride» (1965) джаз саксофонист Оливер Нельсонмен ұйымдастырылды. Туррентин соул-джаздағы «жанның» өзегін дамытқанда, латын және фанки әсерлері соул-джазды боп негізінде дамытты. Мысалы, пианист Герби Хэнкок 1960 жылдары музыка теориясының және хордтық прогрессияның шекарасын кеңейтуге ықпал етті. Хэнкоктың алғашқы «Takin' Off» (1962) альбомында Хэнкок пен Монго Сантамария жазған «Watermelon Man» композициясы бар, ол «ерекше, фанкилі пианино рифтері мен тығыз, шоғырланған сололық мәлімдемелерімен» ерекшеленді, бұл Хэнкокқа «хардбоптың шекарасын аша бастауға» мүмкіндік берді. 1960 жылдары Хэнкок пен трубашы Ли Морганның композициялары теледидарда қолданылды, Хэнкоктың «Maiden Voyage» Fabergé жарнамасында, ал Морганның «The Sidewinder» Chrysler жарнамасында пайда болды. Джаз композицияларының танымал болуы, мысалы Сантамария мен Глория Линннің «Watermelon Man» әнін орындауы, қара аудиторияға, әсіресе 1960 жылдардың басында, соул-джазды тартуға мүмкіндік берді, бірақ бұл онжылдықтың барысында өте көп өзгерді, сондықтан 1960 жылдардың соңында джаз музыканттары өздері хит-жазбаларды шығарып жатты, ал алты Джимми Смит/Blue Note альбомы 200-ге жетті. Алайда Blue Note сияқты джаз лейблдері жарнамалық мүмкіндіктер үшін ірі рекордтық компаниялармен бәсекелесуді қиын деп тапты, сондай-ақ 1968 жылы «Туррентин» басты рөлді сомдаған «Серенада жан сестренге» альбомындағы әсер көбірек болды. Стив Хьюи соңғы альбомды «пианисттің ең жұқпалы түрде қуанышты, жақсы көңіл-күйлі саяхаттарының бірі» деп сипаттады. Албомның жазбасында Силвер өзінің музыкасы «саясат, жеккөрушілік немесе ашу-ызадан» аулақ болуы керек деп сенетінін жазды. Тенор саксофонист Хэнк Моблиге ауысу үшін одан да көп уақыт қажет болды, ол 1968 жылға дейін «Reach Out!» жазды, ол жеңіл соул-джаз сезімімен ерекшеленеді. Оның келесі альбомы «The Flip» (1969) атау жолында соул-джаз бен хардбопты біріктірді, деп хабарлайды Юрек. Ли Морган сияқты басқа джаз орындаушылары соул-джаз жанрына кіре-кіре жүрді. 1960 жылдардың ортасындағы Морганның альбомдарын хард боп және соул джаз деп сипаттауға болады. Морган альбом үшін боп музыканттарын жалдаған, бірақ соул әсері бар материалды жазған, мысалы, «Cornbread» (1965) альбомында. Басқа соул-джаз музыканттары негізінен соул мен блюзден шыққан. Мысалы, органшы Джек Макдафф өзінің әсіресе блюз стилімен танымал болды, бұл оған жас джаз таланттарымен, соның ішінде саксофонист Джонни Гриффинмен және гитарист Джордж Бенсонмен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Макдаффтың тобы «groove centric» музыкасына назар аударды, бірақ 60-жылдардың соңында танымал әндер мен үлкен ансамбльдермен тәжірибе жүргізді, әсіресе оның «Tobacco Road» (1967) альбомында. Керісінше, бұрынғы Макдаффтың музыканты және гитарист Пат Мартино 1960 жылдардың соңында орган трио форматын пайдаланды, 1968 және 1969 жылдары Club 118-де жазылған «Young Guns» (2014) альбомында Джин Людвиг органмен, ал Рэнди Гелиспи барабанда ойнады. Осы кезеңдегі ең танымал соул-джаз жазбаларының қатарында Ли Морганның «The Sidewinder» (1963), Фрэнк Фостердің «Samba Blues» (1963), Нэт Аддерлидің «Work Song», Хорас Сильвердің «Song for My Father» (1964), Рэмси Льюистің «The 'In' Crowd» (1965 жылы топ бестікке енген) бар. Blue Note-тың уақытша төмендеуімен және CTI лейблының жылдам өркендеуімен соул-джаз жаңағы күнгі танымал музыка мен тегіс джазға қарай жылжыды, лейблдың негізін қалаушы Крид Тейлор өзінің джазды тыңдау үшін жасау мақсаты «керексіз» болды. Басқалары соул-джаздың шекарасын одан да кеңейтіп, басқа жанрлармен біріктірді. Тенор саксофонист Эдди Харрис өзінің «The Electrifying Eddie Harris» (1968) альбомы үшін электрлі саксофонға ауысты. Стив Хьюи атап өткендей, оның «фанк әсері бар фьюжн, сыртқы импровизациялар, ерекше электрондық эффектілер, дәстүрлі аспаптардың жаңа қоспалары, блюз әндері және тіпті комедия» сыншылардың «нақты, қадірлі джаз» деп санаған шегінен шықты. Ол мансабының соңында бопқа оралды.

Мұра

Соул-джаз 1960 жылдардың ортасы мен соңында ең танымал болғанымен, оның музыканттары мен музыкалық ықпалдары осы кезеңнен кейін де танымал болды. 1960 және 1970 жылдары жанр фьюжнмен байланысы күшейді. Мысалы, Jazz Crusaders соул-джаздан соул музыкасына өтіп, осы процесте Crusaders болып өзгерді.