Кіріспе

Австралияда, жалпы алғанда, сөз бостандығы мен еркін және тәуелсіз БАҚ бар деп есептелсе де, кейбір тақырыптар үкімет тарапынан түрлі цензура түрлеріне ұшырайды. Оларға ұлттық қауіпсіздік мәселелері, соттың жарияламау немесе шектеу туралы бұйрықтары, ар-намысқа тиетін заң, 1975 жылғы нәсілдік дискриминация туралы федералды заң (Cth), фильмдер мен әдебиеттердің (видео ойындарды қоса алғанда) жіктелуі және жарнамаға қойылатын шектеулер кіреді. Цензураның кейбір түрлерін үкімет немесе сот тікелей жүргізбейді. Мысалы, кейбір шетелдік веб-сайттар Австралияның интернет-провайдерлері тарапынан уақыт-уақыт бұғатталып отырады. Соңғы кезде Австралияның мемлекеттік университеттеріндегі академиялық бостандық деңгейіне қатысты алаңдаушылықтар көтерілді. Бұл мәселелерден басқа, теледидар, радио, жазылған музыка, баспасөз және көптеген коммерциялық жарнамаларға қатысты стандарттар, бірінші кезекте, өнеркәсіптің өздігінен реттелуі арқылы сақталады.

Құқықтық қорғау

Австралия Конституциясында немесе заңдық құқық декларациясында тікелей сөз бостандығы қарастырылмаған, бірақ Australian Capital Television Pty Ltd v Commonwealth ісі бойынша жалпы құқық бойынша саяси сөздер қылмыстық қудалаудан қорғалады. Дегенмен, "саяси қарым-қатынас еркіндігі" бар, ол Lange v Australian Broadcasting Corporation ісінде мойындалды. 1992 жылы Австралияның Жоғарғы соты Australian Capital Television Pty Ltd v Commonwealth ісі бойынша Австралия Конституциясы өкілді және жауапты үкімет жүйесін қамтамасыз ете отырып, саяси қарым-қатынасты осы жүйенің маңызды бөлігі ретінде қорғауды білдіреді деп шешті. Бұл саяси қарым-қатынас еркіндігі басқа елдердегідей кең ауқымды сөз бостандығы емес, тек саяси сөз бостандығын қорғайтын еркіндік. Бұл саяси сөз бостандығы – мемлекеттік қудалаудан қорғау, бірақ жеке (азаматтық) қудалаудан қорғамайды. Бұл өзіндік себеп-салдар механизмі емес, тек бұзылған деп танылатын шекара ғана. Сот шешіміне қарамастан, Австралияда барлық саяси сөз қорғалмаған және бірнеше заңдар АҚШ сияқты республикалық елдерде қорғалатын сөз түрлерін қылмыстық деп санайды. 1996 жылы Альберт Лангер сайлаушыларды бюллетеньдерді жарамсыз толтыруға шақырғаны үшін түрмеге қамалды. Amnesty International Лангерді ар-ождан тұтқыны деп жариялады. Лангердің осындай дауыс беруге шақыруын тыйым салған бөлім жойылды және қазіргі заңда сайлаушыны алдауға немесе жаңылыстыруға бағытталған материалды басып шығару немесе жариялау ғана қылмыс деп есептеледі. Говард үкіметі терроризмге қарсы күрестің бір бөлігі ретінде бүлік заңын кеңейтті. Media Watch ABC телеарнасында түзетулерге қатысты бірнеше бағдарлама көрсетті. 2003 жылы CSIRO-ның аға ғалымы Грейм Пирман жаһандық жылыну туралы пікір білдіргені үшін сөгіс алды және отставкаға кетуге итермеленді. Говард үкіметі Пирман және басқа ғалымдардың сөз бостандығын шектеуге тырысқан деп айыпталды. 2010 жылы журналист Эндрю Болт 2009 жылғы Herald Sun блогындағы екі жазбасы үшін Федералды сотқа шағымданды. 2011 жылы Болт 1975 жылғы Нәсілдік дискриминация заңын бұзған деп танылды, өйткені оның сөздері аборигендердің ұлттық ерекшеліктеріне "эвгеникалық" көзқараспен қарауды білдірген. Бұл федералды үкіметті Нәсілдік дискриминация заңын өзгертуге итермеледі, бірақ бұл ұсынысқа күшті қарсылық болды. 2014 жылы Виктория Жоғарғы соты жоғары деңгейдегі халықаралық жемқорлыққа қатысты хабарламаны жариялауға толыққанды тыйым салды. Бұл бұйрық Австралияның Резервтік банкінің жоғары лауазымды өкілдерінің Малайзия, Индонезия және Вьетнамның жоғары лауазымды шенеуніктерге Австралияда ойлап тапқан және өндірілген полимерлік банкнота технологиясын қабылдау үшін берген параларын ашуға кедергі келтірді.

Баспасөз бостандығы

Freedom House 2021 жылы Австралияның «конституциясы баспасөз бостандығын тікелей қорғамаса да, журналистер заң шығарушылар мен үкіметті қадағалап, көбінесе даулы мәселелерді ешқандай үлкен кедергісіз немесе қудалау немесе зорлық-зомбылық қаупісіз жабады» деп мәлімдеді. Дегенмен, 2019 жылы өткен екі полиция тінтуі және сот шешімімен жасырылған ақпаратты кеңінен пайдалану туралы алаңдаушылық білдірді.

Ұлттық қауіпсіздік

Австралия үкіметі ұлттық қауіпсіздік аясында кейде бұқаралық ақпарат құралдарына қарсы шаралар қолданды. 2019 жылдың маусым айында федералды полиция Австралия радио хабарларын тарату корпорациясының Сиднейдегі кеңсесіне және "Sunday Telegraph" газетінің саяси редакторы Анника Сметхерсттің үйіне кірді, журналистерге құпия үкімет ақпаратын ұстазған болуға мүмкін лауазымды тұлғаларға қарсы айғақтар іздеді. Бұл оқиға қайта қарау жүргізілуіне себеп болды.

Жазуды жою және жарияламау туралы бұйрықтар

Комонвелл, штаттар мен аумақтық заңдар сот ісін жүргізу туралы белгілі бір ақпаратты жарияламауды немесе құпия ұстауды қарастырады. Виктория билігі кейіннен 36 жеке журналист пен жаңалықтар ұйымдарына сот шешіміне қатысты құпиялылық бұйрықтарын бұзғаны үшін айып тақты. 2002 жылдың 10 желтоқсанында Австралияның Жоғарғы соты Dow Jones v Gutnick интернетте жамандау ісі бойынша үкім шығарды. Үкімде интернетте жарияланған, австралиялықтың Австралиядағы беделін қорлаған шетелдік басылымдар Австралияның жамандау заңына сәйкес жауапкершілікке тартылуы мүмкін екені белгіленді. Бұл іс дүниежүзінде кең танымал болды және жиі, қате түрде, осы сияқты алғашқы іс деп есептеледі. Dow Jones v Gutnick ісіне ұқсас, Англиядағы Berezovsky v Forbes ісі одан бұрын болған. Әртүрлі заң жүйелерінің арасында, кейбір американдықтар Gutnick шешіміне күшті және дауыстап қарсылық білдірді. Екінші жағынан, бұл шешім Англия, Шотландия, Франция, Канада және Италия сияқты көптеген басқа да юрисдикциялардағы ұқсас шешімдерді көрсетеді. 2006 жылы Австралия бойынша бірыңғай жамандау заңдары күшіне енді. Жеке штаттар мен аумақтар арасындағы заңдағы проблемалық қайшылықтарды жоюдан басқа, заңдар ортақ құқық позициясына бірқатар өзгерістер енгізді, оның ішінде:

Құбылдау мен қаралау арасындағы айырмашылықты жою. Тәуекелсіздік сияқты жаңа қорғаныс шараларын ұсыну, егер сотталушы жариялау жағдайлары талапкерге ешқандай зиян келтірмейтінін дәлелдесе, жамандау материалының жариялануына қорғаныс болып табылады. 2006 жылғы реформалар сонымен қатар Австралияның барлық штаттарында шындықтың толыққанды қорғаныс ретінде қолжетімділігін бекітті; бұрын бірқатар штаттар шындықты қорғауға тек қоғамдық мүдде немесе пайда болған жағдайда ғана рұқсат берген. Алайда, сотталушы жамандаушылық айыптамалардың мазмұны негізінен шындыққа сәйкес екенін дәлелдеуі керек.

Жарнамаға тыйым салу

Ұлттық және аймақтық үкіметтер сайлаудың қадір-қасиетін, жеке зиян келтіру заңнамасын және дәрі-дәрмектерді тегін алу жүйесін сақтау мақсатында жарнаманың белгілі бір түрлерін тыйымдайды немесе шектейді.

Жеке жарақаты бар адвокаттар

Австралияның көптеген штаттарында заңгерлер жеке зиян келтіруден өтемақы алу туралы заңға қатысты жариялай алатын мәлімдемелерге цензура қолданылады. Кейбір штаттарда заңгер емес адамдарға да осы тақырыпта мәлімдеме жасауға тыйым салынған. Бұл заңдар жеке зиян келтіруден өтемақы алу туралы жарнамаға тыйым салу ретінде сипатталғанымен, одан әлдеқайда кең ауқымды. Цензураны өздігінен сақтау қажет, және заң бұзу жағдайында заңгер сотталуға, адвокаттық қызметтен шеттетілуге, тіпті түрмеге қамалуға жазаланады. Бұл заңдар сақтандыру саласындағы дағдарыс, Ипп есебі және азаматтық жауапкершілік туралы заңдармен бірге қабылданды. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында жеке зиян келтіруден өтемақы алу туралы заңгерлердің барлық жария мәлімдемелеріне толық тыйым салынған.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

Жаңа Оңтүстік Уэльсте жеке зиян келтіруден өтемақы алуға байланысты заңгерлердің барлық мәлімдемелері, соның ішінде веб-сайттардағы жарияланымдарына тыйым салынды және қатаң жазалар қолданылады. Бір заңгер веб-сайтта мәлімдеме жасағаны үшін 20 000 доллар айыппұл төледі және кәсіби жаза алды. Жаңа Оңтүстік Уэльстің цензура заңы, Квинслендтің заңынан қатаңырақ болатын, 2005 жылы Австралияның Жоғарғы Сотында қарастырылды. Арыз берушілер заңның жарамсыз екенін, себебі ол Конституцияда көзделген саяси қарым-қатынас еркіндігін шектеді, сондай-ақ Конституцияның III тарауы мен құқықтық мемлекет принципін бұзады деп мәлімдеді. Көпшілік дауыспен сот Жаңа Оңтүстік Уэльстің цензура заңының жарамды екенін шешті. Сот тек жеке зиянды өтемақылау туралы заңға қатысты мәлімдемелердің саяси сипаты жоқ екенін қабылдамады. Алайда, цензураның өзін және зиянды төлемақы жүйесін "реформалау" сынға алған мәлімдемелер саяси коммуникация болып саналады және қорғалады деп атап өтті. Көпшілік арыз берушілердің екінші аргументіне де қарсы шешім шығарды (бірақ азшылық мүшелері заң заңгерлердің конституциялық қорғалған кәсібіне артық араласып отыр деген пікірде болды). 2008 жылғы 20 маусымда NSW Жоғарғы Сотының судьясы Адамс 2005 жылғы Заңгерлік кәсіп ережелерінің 34-тармағы, NSW-де заңгер емес тұлғаларға жеке зиянды жарнамалауға тыйым салатын, 2004 жылғы Заңгерлік кәсіп туралы заңға қайшы келеді деп таныды және жарамсыз деп шешті.

Виктория

Викторияда цензура қолданылмайды.

Батыс Австралия

Батыс Австралиядағы цензура ережелері Квинслендтегілермен ұқсас. Дегенмен, ACMA теледидарда жарнама беруге рұқсат етеді.

Австралиялық сыныптау кеңесі

Кейбір фильмдер, кітаптар және бейне ойындар Австралияда сатуға тыйым салынды, себебі олар 1970 жылы құрылған Австралиялық классификациялық кеңесі тарапынан "классификацияланбады". Материалдар көбінесе, ашық зорлық-зомбылық немесе жыныстық мазмұн болғандықтан классификацияланбайды. Австралиялық классификациялық кеңесінің нұсқауларында "ересектер қалағандарын оқуға, тыңдауға және көруге құқылы" делінгенімен, көптеген кітаптарға тек халықтың белгілі бір бөліктерін ренжітуі мүмкін болғандықтан тыйым салынады немесе шектеулер қойылады. Ең көп шабуылға ұшырайтындар – эротикалық мазмұнға ие кітаптар, есірткілер туралы айтатын кітаптар және өмір соңы мәселелерін талқылайтын кітаптар (әсіресе, өз қолымен өлімге келуді талқылайтын немесе қолдайтын кітаптар). Мысалы, 2006 жылдың желтоқсанында ерікті эвтаназия туралы "Тынч таблеткалар нұсқаулығы" кітабы OFLC тарапынан X18+ деп классификацияланып, жариялауға рұқсат берілді. Бір айдан кейін, Австралияның Бас прокуроры Филип Рудок пен Right to Life NSW ұсынған шағым бойынша, кітаптың классификациясы Әдебиет классификациялық кеңесі тарапынан қайта қаралып, RC (классификациядан бас тарту) деп бағаланды.

Интернет-цензура

Кейбір белсенділер Австралияның интернет-цензура туралы заңдарын батыс әлеміндегі ең қатаң заңдар деп санайды. Алайда, заңдардың шектеуші сипаты жауапты органдар тарапынан олардың орындалуына қызығушылықтың мүлдем жоқтығымен үйлесімді. Кейбір қызықты ерекшеліктерге сол кездегі Жаңа Оңтүстік Уэльс полиция министрі Майкл Костаның Мельбурн Indymedia-ны жабуға тырысуы, 2001 жылы АҚШ Құпия қызметіне қатысты іс, ақырында мойындалды, және ФБР-дің Австралия Федералды полициясын пайдаланып, Виктория штатындағы АҚШ-қа қауіп төндірген деген күдікпен бір азаматты цензуралау әрекеті кіреді. Федералды және штаттық заңдар жиынтығы қолданылады, бірақ ең маңыздысы 2000 жылдың 1 қаңтарында күшіне енген федералды заңнама. Егер Интернеттегі материал туралы шағым түсірілсе, ACMA фильмдер мен бейнелерге арналған нұсқаулықтарға сәйкес материалды тексеруге құқылы. Егер а) материал X18+ санатына жатқызылатыны анықталса, немесе б) материал R18+ санатына жатқызылатыны анықталса және сайтта ересектерді тексеру жүйесі болмаса, немесе в) материалды сыныптаудан бас тарту туралы шешім қабылданса: Егер сайт Австралияда орналасса, ACMA материалды сайттан алып тастау туралы «хабарлама» беруге құқылы. Егер сайт Австралиядан тыс жерде орналасса, онда ол тыйым салынған сайттар тізіміне қосылады. Бұл тыйым салынған сайттар тізімі фильтрлеу бағдарламасына қосылады, оны Интернет-провайдерлер мен Австралия үкіметі барлық тұтынушыларға ұсынуы керек. 2007 жылдың 31 желтоқсанында жаңа сайланған Еңбек партиясы үкіметінің телекоммуникация министрі Стивен Конрой Австралияның міндетті интернет-сүзгісін енгізетінін мәлімдеді. Бұл ретте де, міндетті сүзгілеу «балаларды интернеттегі порнография мен зорлық-зомбылық сайттарынан көбірек қорғау үшін» қажет деп айтылды. 2008 жылдың қарашасынан бастап жоспарда екі қара тізім бар, оның бірі интернеттегі заңсыз мазмұнды және басқа да «қажетсіз» мазмұнды сүзгілейді, ал екіншісі балаларға жарамсыз мазмұнды сүзгілейді. Интернет пайдаланушылары балаларды қосалқы қара тізімнен шығара алады, бірақ негізгі сүзгіден шығара алмайды, бұл сөз бостандығына қатысты мәселелерді туғызады. Қандай мазмұн «заңсыз» деп саналатыны немесе Стивен Конрой «қажетсіз» дегенді қалай түсіндіреді дегенге қатысты ешқандай мәлімдеме жасалмады. Егер «Таза ағын» заңы Австралияның Федералды Парламенті қабылдаса, онда доктор Филип Ницкенің тыйым салынған кітабы «Тыныштық таблеткаларының нұсқаулығы» сайты жабылмақ. Ницкенің эвтаназия туралы кітабының сайты үкімет тарапынан тыйым салынатын сайттар тізімі WikiLeaks-ке тарағаннан кейін пайда болды. org. «Тыныштық таблеткаларының нұсқаулығы» кітабы интернеттегі сайттардың қара тізіміне еніп, порно сайттардың арасында орналасқан, мысалы pantyass.com және pickyourperversion.com. Бұл қоғамның үлкен наразылығын тудырды, соның ішінде Get Up жарнамасы Censordyne. Конрой ақырында ұсыныстан бас тартып, тиісті орган ACMA-ға инвестиция салған, бірақ ACMA тиісті шаралар қолданбаған деп мәлімдеді. 2013 жылы коалициялық үкімет сайланғаннан бері, егер контент провайдері Австралия үкіметіне хабарласып, заң бойынша белгіленген процедураларды орындаса, онда авторлық құқықтарды бұзу туралы заңның 115а-бабы бойынша сайтты бұғаттау мүмкіндігін беретін заң қабылданды. 115а бөліміне екі өтініш келіп түсті, бірі Foxtel, екіншісі Village Roadshow, олар австралиялық пираттық сайттың жұмыс істеуіне тыйым салады және тиісінше The Pirate Bay-ді бұғаттайды. Федералды сот ISP-лар бірнеше торрент сайттарын, соның ішінде The Pirate Bay-ді DNS-ті ұрлау, URL-ді блоктау немесе ISP-лар мен құқық иелері өзара келіскен басқа әдістерді қолдану арқылы блоктауы керек деп шешті. Кейбір ақпараттарда Австралия Қытайдың Ұлы өрт қабырғасының қауіпсіздік қызметкерлерімен және Қытайдың Киберкеңістік әкімшілігінің басқа да қызметкерлерімен бірлесіп, деректерді сақтау мен сүзгілеу инфрақұрылымын іске асыруда және мүмкін Қытайдан бақылау технологиясын алған. 2019 жылдың 20 наурызында Австралияның телекоммуникациялық компаниясы Telstra миллиондаған австралиялықтарға 4chan, 8chan, Zero Hedge, Voat, Archive.today және Liveleak веб-сайттарына кіруден бас тартты, бұл Крайстчерч мешітіндегі оқ ату оқиғасына жауап ретінде жасалды.

Университеттер

Freedom House және басқалар Австралия университеттеріндегі сөз бостандығы мен академиялық бостандықты қорғауға қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Алаңдаушылықтардың ішінде Қытай Халық Республикасының университет басшылығына тигізетін ықпалы; даулы спикерлер мен пікірлерді жария етуден тыйым салу; және ғалымдардың бір-бірінің тұжырымдамаларын сынаудан тартынуын талап ету сияқты мәселелер бар.

Жабдықтан шығару

Австралияның көптеген университеттерінде студенттер мен оқытушылар тарапынан қалыптан тыс немесе даулы пікірлерге қарсы наразылықтар болып өтті. Солшыл жақтағы наразылықтардан кейін бірнеше университет Копенгаген консенсусы мен Рамзи зерттеу орталықтарын қабылдаудан бас тартты.

Ішкі сын

Тағы бір қауіп – университеттердің ішкі сынды басуға жасаған әрекеттері. 2016 жылы Джеймс Кук университеті теңіз ғалымы Питер Риддиді Ұлы Барьер рифіндегі әріптестерінің зерттеулерінің қайталанбалылығына күмән келтіретін мақала жариялағаны үшін жұмыстан шығарды. Федералды сот кейіннен университет заңсыз әрекет еткенін анықтады және Риддиге 1 миллион доллардан астам өтемақы төлеуді бұйырды.

Жарнамалық бойкот

Кампанияшылар, анонимді американдық Sleeping Giants тобының өкілдері де бар, Австралия радиосы мен теледидарынан белгілі консервативті және либертариандық комментаторларды олардың хабар таратушыларының жарнама берушілерін бойкоттаумен қорқытып, эфирден шығаруға тырысты. Осы тәсілдің нысанасына радио жүргізушісі Алан Джонс, Солтүстік территорияның бұрынғы бас министрі Адам Джайлс сияқты жүргізушілер де, сондай-ақ бұрынғы сенатор Дэвид Леонхелм сияқты қонақтар да ілікті.

Жарнамалық стандарттар

Австралияда коммерциялық жарнама стандарттары өзін-өзі реттеу механизмі арқылы сақталады.