Кіріспе
Джон Милиус түсірген 1984 жылғы әрекет фильмi
1984 жылғы фильм
the 1984 film
Сюжет
1980 жылдары Батыс Германияда жасыл саяси партия билікке келіп, Батыс Еуропаны ядролық қаруларын алып тастауға көндіргеннен кейін АҚШ әлемнен оқшауланды. НАТО таратылды. Сол кезде Кеңес Одағы егін жинаудың сәтсіздігіне байланысты қиын жағдайға түсіп, Польшаға азық-түлік пен еңбек нарызын басу үшін әскерін енгізді. Кеңес Одағының одақтастары Куба мен Никарагуа әскери күштерін арттырды, ал Сальвадор мен Гондурас кеңестік ықпал астына түсті, Мексикада коммунистік төңкеріс билікті басып алды. Колорадо штатының Калумет қаласындағы орта мектеп сабағы Кеңес Одағының басып кіруімен үзіліске ұшырады. Бірқатар оқушылар, оның ішінде Джед пен Мэтт Эккерт аға-інілері, советтік десантшылар шабуыл жасағандағы хаостан қашып құтылды. Кеңес, кубалық және никарагуалық әскерлер бірігіп Калуметті басып алды. Джед, Мэтт және олардың достары Роберт, Дэнни, Дэрил және Артуро Роберттің әкесі басқаратын дүкеннен жабдықтар мен қару-жарақ сатып алып, елден қашып кетті. Советтік блокпостқа тап болғанда, оларды американдық тікұшақ құтқарып алды. Бірнеше апта бойы орманды аралап жасырынып жүрген топ, мырза Эккерттің Калуметтегі қайта тәрбиелеу лагерінде ұсталғанын білді. Лагерьге барған кезде олар оны қоршау арқылы сөйлесіп, әйелі миссис Эккерттің қайтыс болғанын естіді; ол олардан оны өш алуды өтінді. Топ Масон отбасына басып алынған аймақта барып, Роберттің әкесі басқыншылар тарапынан өлтірілгенін білді. Мейсондар Джед пен Мэттке немере қыздары Тони мен Эрикаға қарауды сұрады. Топ өздерін мектептегі талисманының атымен "Wolverines" деп атап, оккупациялық күштерге қарсы партизандық шабуылдар жасады. Басқыншылар қатыгездікпен жауап берді, нәтижесінде мырза Эккерт пен Артуроның әкесі өлімге ұшырады, бірақ "Wolverines" мойысқан жоқ. Олар апатқа ұшыраған USAF ұшқышы Эндрю Таннермен кездесті, ол соғыстың ағымдағы жағдайы туралы хабарлады: Вашингтон, Колумбия сияқты бірнеше американдық қалалар ядролық соққылардың салдарынан қирады, Стратегиялық әуе қолбасшылығы кубалық диверсанттар тарапынан саботаж жасалды, ал Мексика мен Аляска арқылы негізгі шабуылдарға дайындық үшін коммерциялық авиалайнерлерден десантшылар тасталды. АҚШ-тың оңтүстігінің көп бөлігі мен Канаданың солтүстік-батысы кеңестік әскерлердің бақылауында болды, бірақ американдық қарсы шабуылдар олардың Роки таулары мен Миссисипи өзені арасындағы ілгерілеуін тоқтатты. Батыс Еуропа континенті бейтараптық саясатын ұстанды. Американың қалған жалғыз шетелдік одақтастары – Қытай мен Ұлыбритания – кеңестіктерге қарсы күресін жалғастырды, бірақ әскери тұрғыдан әлсіреген еді. Таннер "Wolverines" партизандық операцияларына көмектесті, бұл оккупациялық күштердің бейбіт тұрғындарға қарсы жауап шараларын күшейтті. Соғыстың алдыңғы шебіне барған Таннер мен Артуро совет және американдық әскерлер арасындағы танк шайқасында қаза тапты. Дарил әкесі сатқаннан кейін КГБ-ға ұсталды. Олар оны іздеу құрылғысын жұтып қоюға мәжбүр етіп, "Wolverines" қатарына қайтаруға жіберді. Кеңес әскерлері радиолокациялық жабдықтарды пайдаланып, топты орманға дейін қадағалады, бірақ "Wolverines" оларды тұзаққа түсірді, сигналдың көзін Дарилге дейін анықтады; шындықты мойындаған ол рақым сұрады, бірақ Роберт оны атты. Содан кейін қалған "Wolverines" советтік тікұшақтарының шабуылына ұшырады, нәтижесінде Тони мен Роберт қаза тапты. Джед пен Мэтт Дэнни мен Эрика қашып кетуі үшін Калуметтегі оккупациялық күштерге шабуыл жасауға шешім қабылдады. Жоспар сәтті аяқталды, бірақ Джед пен Мэтт қаза тапты. Оларды кубалық полковник Эрнесто Белла тапты, ол соғысқа да, кеңестік идеологияға да көңілі толмағандықтан, оларды босатып жіберді; ағайындылар парктегі орындықта отырып, көз жұмды. Дэнни мен Эрика тауларды аралап, американдық әскерлер бақылауындағы аумаққа жетті. Соңғы сахнада тауларда орнатылған тақта көрсетілді. Ол қоршалған және жақын маңда АҚШ туы желбіреген, бұл АҚШ соғыста жеңіске жеткенін білдіреді. Тақтада былай жазылған: "Үшінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы күндері партизандар, көбінесе балалар, осы тасқа жоғалғандардың есімдерін жазды. Олар осы жерде жалғыз күресіп, өз өмірін құрбан етті, "осы ұлт жер бетінен жойылып кетпеуі үшін"."
Он жауынгер
Бастапқыда "Он солдат" деп аталған бұл сценарийді Кевин Рейнольдс жазған. Оқиға жақын болашақта, Кеңес Одағы мен Куба күштерінің бірігіп АҚШ-тың оңтүстік-батысын басып кірген кезде өрбуде. Шағын қаласы жаулап алынғанда он бала тауға қашады, соның нәтижесінде шебер және қауіпті партизандық топқа айналады. Продюсер Барри Беккерман сценарийді оқып, Питер Барттың айтуынша, "шағын бюджетте түсірілген, бірақ кең аудиторияға жол таба алатын, қатал, тартымды, "өнер" фильміне айналу әлеуеті бар екенін" ойлады. Оның әкесі Сидни Беккерман оған 5000 долларлық опция төлеуге көмектесті. Рейнольдс режиссер болғысы келді, бірақ Беккермандар одан әлдеқайда белгілі маманды іздеді. Уолтер Хилл сценарийді қысқаша қарастырып, кейін бас тартты, сондай-ақ басқа бірнеше режиссерлер де бас тартты. Ол жобаны Яблансқа ұсынды. Рейнольдс Стивен Спилбергтің жетекшілігіне іліскенде сценарийдің мүмкіндіктері артты, ол оған "Фанданго" фильмін жасауға көмектесті.
Джон Милиус
Барт оқиғаның өзгергенін еске алады, «MGM-дегі басшылар жақсырақ идеяға келді. Соғысқа қарсы сезімтал фильм түсірудің орнына, неге жасөспірімдерге арналған «Рамбо» фильмін жасап, жобаны соғыс фильмдерін жақсы көретін, жайдары режиссер Джон Милиусқа тапсырмасқа? Бұл идея MGM директорлар кеңесінің мүшесі, бұрынғы Никсон штабының бастығы генерал Александр Хейгке әсіресе ұнады, ол фильмді жеке бақылауға алып, кинокарьерасын дамытуға құштар еді». Милиус 1,25 миллион доллар гонорармен, сонымен қатар өзі таңдаған қарумен режиссерлік келісімге келді. Милиус сценарийді қайта жазуға кірісті. Ол Хейгпен бірге басып кірудің себептерін түсіндіретін арқауды құрды; бұл, хабарлама бойынша, Гитлердің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-қа шабуыл жасау жоспарларына негізделген. Хейг Милиусты өз қанатына алды, оны Герман Кан құрған консервативті саяси-талдау орталығы – Хадсон институтына алып келіп, ықтимал сценарийді жасауға көмектесті. Милиус бұл оқиғаны үшінші әлем елдерінің азаттық күресінің кері нұсқасы ретінде қарастырды; Хейг Никарагуаны ұсынды және НАТО құлаған жағдайда солшыл мексикалық үкімет кеңестік шабуылға қатысып, АҚШ-ты екіге бөлетінін айтты. Барт былай деді: «Тіпті Милиус та Хейгтің жобаға деген көзқарасына таң қалды. «Бұл фильм джингвистік, туды желбірететін фильмге айналады», - деп уайымдады Милиус. Нәтижесінде, бір кезде 6 миллион долларлық фильмнің бюджеті үш есеге жуық өсті». Сондай-ақ, балалардың лагерьке барып, ата-аналарының миы жуылғанын көретін эпизод қосылды. Милиус кейін былай деді: «Мен бұл фильді соғысқа қарсы фильм деп санаймын, себебі егер екі тарап та оны көрсе, бәлкім, соғыс болмас еді. Американдықтар үшін соғыс қалай өтетінін көру пайдалы болар еді. Фильмде тіпті көп зорлық-зомбылық та жоқ – соғыста Үшінші дүниежүзілік соғыста болуы мүмкін қорқынышты жағдайлар көрсетілмейді. Шындығында, фильмде болған барлық оқиғалар Екінші дүниежүзілік соғыста болған».
Кастинг
Милиус Роберт Блейк АҚШ ұшқышы рөлін ойнасын деді, бірақ Франк Ябланс оған қарсы шықты. Оның орнына Пауэрс Бут таңдалды.
Түсірілім
Фильм Нью-Мексико штатының Лас-Вегас қаласы мен оның төңірегінде түсірілді. Фильмде көрінетін көптеген ғимараттар мен құрылымдар, оның ішінде теміржол депосына жақын орналасқан тарихи "Фред Харви" компаниясына тиесілі қонақ үй, пойыз ауласы және Мичиган штатындағы қалаға сілтеме жасай отырып, "Калумет, Колорадо" деп қайта боялған қала орталығындағы ғимараттар бүгінгі күнге дейін сақталған. Ескі "Safeway" азық-түлік дүкені дыбыс жазу студиясына айналдырылып, фильмнің бірнеше сахнасында қолданылды. Фильмге түсуге кіріспес бұрын актерлар сегіз апталық қарқынды әскери оқудан өтті. Осы уақыт ішінде түсірілім тобы Калифорния штатының Ньюхолл қаласында арнайы жауынгерлік техника жасады. "Солдат Фортуны" журналы хабарлағандай, фильмдегі Т-72 танкы настолько дәл көшірме болғандықтан, "ол Лос-Анджелесте жүргенде екі ЦРУ офицері оны студияға дейін қадағалап, қайдан алынғанын білгісі келді". Пауэрс Бут кейінірек "Милиус кейіпкерлерінің эмоционалдық жағын жойды. Алғашқыда менің кейіпкерім соғысқа қарсы және оңшыл болды. Мен фильмдегі ақыл-ойы шешімдерді қабылдайтын адам рөлінде болуым керек еді. Бірақ кейбір монтаждар кейіпкерімнің мәнін жоққа шығарды" деді. Лия Томпсонның сөзіне сүйенсек, алғашқы нұсқада ол мен Пауэрс Бут арасындағы махаббат көрінесі болған, бірақ ол "жас айырмашылығына байланысты бірнеше көрсетімнен кейін қиылып қалды. Мен осы фильмге түсуге осы көрініс үшін келістім – ол өте әсерлі болды". Фильм үшін жасалған кейбір қару-жарақ жұмыс істемеді. Фильмге арналған болашақ тікұшақтардың адамдардың үстінен ұшуға FAA рұқсаты болмады. Бюджет 11 миллион доллардан 15 миллион долларға дейін артты.
Музыка
Фильмнің музыкасын Базил Поледурис жазды және дирижерлік етті; бұл Intrada Records компаниясы шығарған алғашқы саундтрек альбомы (винилдік пластинка және компакт-дискте) болды. Лейбл 2007 жылы толық музыкалық жинақты жарыққа шығарды.
Үй медиасы
Қызыл таң әртүрлі форматта жарық көрді. 1985 жылы "Қызыл таң" VHS форматында шықты. Ол PAL және Betamax форматтарында да бір уақытта жарық көрді. Сондай-ақ 1985 жылы "Қызыл таң" LaserDisc форматында шықты. Фильм осы форматта бірнеше рет шықты, соңғысы 1994 жылдың сәуір айында болды. 1998 жылы "Қызыл таң" DVD форматында жарық көрді. 2007 жылы екі дискілі DVD коллекционерлік нұсқасы шықты. Бұл нұсқадағы ерекшелік – фильмнің түсіріліміне қатысқан жергілікті тұрғындармен жасалған сұхбаттар. 2015 жылы DVD нұсқасында "Қызыл таң" пен 2012 жылғы қайта түсірілген нұсқасы бірге болды. Сол жылы тағы бір нұсқасы қайта түсірілген нұсқасыз шықты. 2017 жылы коллекционерлік басылым Blu-ray форматында жарық көрді. 2022 жылы "Shout! Factory" компаниясы "Қызыл таң" фильмін 4K Ultra HD Blu-ray форматында шығарды.
Фильмдегі сілтемелер
Америкалық тұтқындарға қайта тәрбиелеу лагерінде көрсетіліп жатқан фильм – Сергей Эйзенштейннің "Александр Невский" (1938) фильмі. Оқиғаның көп бөлігі Арапахо ұлттық орманында өтеді, ал кеңес әскерлерінің бір тобы сол жерде Арапахо және Шайен тайпалары мен АҚШ үкіметі арасында болған Колорадо соғысы туралы айтады. Бір көріністе жас азаттық күрескерлері радиодан жаудың тылындағы партизандарға арналған хабарларды тыңдайды. "Джонның мұрты ұзын" деген хабарлама Нормандиядағы D күні алдында француз партизандарына жақын арада шабуыл болатынын хабарлау үшін қолданылған. Бұл хабарламаның таратылуы 1962 жылғы "Ең ұзақ күн" фильмінде көрсетілген.
Қызыл таң операциясы
Бұрынғы Ирак диктаторы Саддам Хусейнді ұстау операциясы "Қызыл таң" операциясы деп аталды, ал оның нысаналары "Волверин 1" және "Волверин 2" деп аталды. Операцияға ат қойған армия капитаны Джеффри МакМюррей "атау өте орынды болды, себебі бұл патриоттық, Америкаға деген сүйіспеншілікпен толған фильм еді" деді. Милиус бұл атауды мақұлдап, "Мен қатты құрметке бөленіп, мақтан тұттым. Ұзаққа созылатын мұра қалдырудың өзі де жақсы" деді.
Мәдениеттің әсері
Red Dawn көптеген басқа да медиаларға сілтеме жасады және оларға әсер етті, оның ішінде музыкаға, кітаптарға, фильмдерге және бейне ойындарға. Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін, қираған ресейлік БТР-де "Wolverines" деген граффити жазылғандығы туралы хабар тарады.
Кітаптар, кино және теледидар
Hot Tub Time Machine фильмінде көптеген сілтемелер кездеседі, оның ішінде Ski Patrol станциясында көрсетілген және Блейн оны барлық уақыттағы ең жақсы фильмдердің бірі деп есептейтін фильм. "Сұр таң" – "Оңтүстік Парк" эпизоды, ол "Қызыл таңды" пародиалайды, онда қала тұрғындарының қарттары, оларға деген қатынастан шаршап, тыныш Колорадо қалашығын басып алады. 2017 жылғы американдық әскери драмалық сериалы SEAL Team-нің "Rolling Dark" эпизодында "Қызыл таңға" көптеген сілтемелер бар, мысалы, бір сахнада SEAL операторы орыс қуғыншыларына Wolverines ұранын айқайлайды.
Музыка
Рок-музыкант Дэвид Розентал 1992 жылы барабаншы Чак Бурги және басист Грег Смитпен бірге Red Dawn прогрессив-рок тобын құрды.