Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түркия провинциясы
Түркияның провинциясы
Province of Turkey
the province of Turkey
Этимология
Мұғланың түпнұсқа атауы пікірталас тудырады. Әртүрлі дереккөздер қаланы Могола, Мобелла немесе Моболия деп көрсетеді.
The original name of Muğla is open to debate. Various sources refer to the city as Mogola, Mobella or Mobolia.
География
Мұғланың жағалауы Түркия провинциялары арасында ең ұзыны және көптеген елдердің жағалауларынан да ұзын (тіпті кішкентай аралдарды есепке алмағанда). Датча түбегі маңызды. Мұғла теңізден басқа, екі ірі көлге ие: Милас ауданындағы Бафа көлі және Кёйчегиз көлі. Ландшафт неогендегі шұңқылардың нәтижесінде пайда болған, таулармен қоршалған аласа жазықтардан тұрады. Оларға Мұғла қаласының өзі, Ешилюрт, Ула, Гюлагзы, Йеркесик, Аккая, Чамкёй, Милас және Йенице жазықтары кіреді. Көлік жолдары салынар алдында осы жазықтардан жағалауға немесе ішкі аймаққа сапар шегу өте қиын болды, сондықтан әрбір елді мекен өз алдына оқшауланған мәдениетке ие болды. Сыртқы әлеммен байланыс үш қиын жолмен жүзеге асырылды: солтүстік-батысқа Миласқа, солтүстікке Гөкбел арқылы Мендерес жазығына немесе солтүстік-шығысқа Тавасқа. Мұғла экономикасы негізінен туризмге (жағалауда), ауыл шаруашылығына, орман шаруашылығына және мәрмәр кен орындарына сүйенген. Мұғладағы ауыл шаруашылығы бай және әртүрлі; провинция Түркиядағы ең ірі бал өндірушілердің бірі, әсіресе қарағайлы орман балы, ал цитрус жемістері Ортача, Фетхие, Даламан және Дальянда өсіріледі. Провинция саны, әртүрлілігі және сапасы тұрғысынан Афионкарахисардан кейін Түркиядағы мәрмәр өнеркәсібінің екінші ірі орталығы болып табылады. Басқа минералдық пайдалануларға Ятағандағы көмір және Фетхиедегі хром кенін өндіру кіреді. Провинцияның басқа өнеркәсіптерінің ішінде Даламандағы SEKA қағаз фабрикасы бар. Дегенмен, Мұғла өнеркәсіптік дамыған провинция емес.
At , Muğla's coastline is the longest among the Provinces of Turkey and longer than many countries' coastlines, (even without taking any small islands into account). Important is the Datça Peninsula. As well as the sea, Muğla has two large lakes, Lake Bafa in the district of Milas and Lake Köyceğiz. The landscape consists of pot shaped small plains surrounded by mountains, formed by depressions in the Neogene. These include the plain of the city of Muğla itself, Yeşilyurt, Ula, Gülağzı, Yerkesik, Akkaya, Çamköy, Milas and Yenice). Until the recent building of highways, transport from these plains to either the coast or inland was quite arduous, and thus each locality remained an isolated culture of its own. Contact with the outside world was through one of the three difficult passes: northwest to Milas, north to the Menderes plain through Gökbel, or northeast to Tavas. The economy of Muğla relies mainly on tourism (on the coast), and agriculture, forestry and marble quarries inland. Agriculture in Muğla is rich and varied; the province is one of Turkey's largest producers of honey, pine forest honey in particular and citrus fruits are grown in Ortaca, Fethiye, Dalaman and Dalyan. The province is the second center of marble industry in Turkey after Afyonkarahisar in terms of quantity, variety and quality. Other mineral exploitation includes coal mining in Yatağan and chrome in Fethiye. Other industry in the province includes the SEKA paper mill in Dalaman, However Muğla is by no means an industrialised province.
Қоршаған орта
ЕҚҚБ растаған сот шешімдеріне қарамастан, 2020 жылға дейін Ятаған, Еникой және Кемеркой көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары ластануын тоқтатпады.
Despite court decisions upheld by the ECHR, as of 2020, Yatağan, Yeniköy and Kemerköy coal fired power stations continue to pollute.
Тарих
Анадолияның ежелгі заманында, оңтүстігінде Мендерес (Меандр) және Даламан (Инд) өзендері арасындағы аймақ Кария деп аталған. Оның тұрғындары – карийлер мен лелегтер. Гомер өзінің «Илиада» дастанында карийлерді Анатолияның түпкі тұрғындары ретінде сипаттайды, олар троялықтармен бірігіп, гректерге қарсы бірлескен жорықтарда өз елін қорғаған. Ежелгі Карияның маңызды қаласы Мұғла, египеттіктер, ассириялықтар және скифтердің шапқыншылықтарына ұшыраған, соңында бұл аймақты ежелгі грек отаршылары мекендеген. Гректер бұл жағалауда ұзақ жылдар бойы тұрды, Книдос (Датча түбегінің ұшында) және Бодрум (Халикарнасс) сияқты көрнекті қалалар салды, сондай-ақ Бодрум түбегінде және ішкі аймақтарда, Фетие ауданындағы Тельмессос, Ксантос, Патара және Тлос сияқты көптеген кішкентай қалалар мен кенттерді құрды. Ақырында, жағалауды парсылар бағындырды, бірақ оларды Ұлы Александр жеңіп, Карияның сатрапиясын жойды. 1261 жылы Меңтеше би, өзінің атын алған бейліктің (княздықтың) негізін қалаушы, астанасы Милас және жақын орналасқан Бечин қалаларымен, Мұғла аймағына да билік орнатты. Меңтеше билері 1390 жылға дейін қаланы басқарды, ал бұл аймақтағы алғашқы түрік мемлекеті жоғары мәдени деңгейге жетіп, оның құрылыстары бүгінгі күнге дейін сақталған. Провинция сонымен қатар Эгей теңізінің аралдарымен, Критпен және тіпті Венеция мен Египетпен сауда жасаған маңызды теңіз күшіне айналды. Меңтеше кезеңінде түріктердің қоныстануы көбінесе Күтахия-Тавас бағыты бойынша көші-қон арқылы жүзеге асты. 1390 жылы Мұғла Осман империясының құрамына қосылды. Алайда, он екі жыл өткен соң, Тамерлан әскерлерімен Анкара шайқасында Осман әскерін жеңіп, аймақты бұрынғы билеушілеріне, Меңтеше билеріне қайтарды, осылайша басқа Анатолиялық бейліктерге де жасады. 1451 жылы Мұғла Сұлтан Мехмед II Фатихтің басшылығымен қайтадан Осман империясының бақылауына көшті. Осман кезеңіндегі аймақтағы ең маңызды оқиғалардың бірі – Мармарис қаласынан бастау алған Сүлейман Шаңқаудың Родосқа жасаған жорығы болды.
In ancient times in Anatolia, the region between the Menderes (Meander) and Dalaman (Indus) rivers in the south was called Caria. The inhabitants were Carians and Leleges. In his Iliad, Homer describes the Carians as natives of Anatolia, defending their country against Greeks in joint campaigns in collaboration with the Trojans. A major city of ancient Caria, Muğla is known to have been occupied by raiding parties of Egyptians, Assyrians and Scythians, until eventually the area was settled by Ancient Greek colonists. The Greeks inhabited this coast for a long time building prominent cities, such as Knidos (at the end of the Datça Peninsula) and Bodrum (Halicarnassos), as well as many smaller towns along the coast, on the Bodrum Peninsula and inland, including in the district of Fethiye the cities of Telmessos, Xanthos, Patara and Tlos. Eventually the coast was conquered by Persians who were in turn removed by Alexander the Great, bringing an end to the satrapy of Caria. In 1261, Menteshe Bey, founder of the Beylik (principality) that carried his name, with its capital in Milas and nearby Beçin, established his rule over the region of Muğla as well. The beys of Menteshe held the city until 1390 and this, the first Turkish state in the region, achieved a high level of cultural development, its buildings remaining to this day. The province also became a significant naval power, trading with the Aegean Islands, Crete and as far as Venice and Egypt. Turkish settlement during the Menteshe period usually took place through migrations along the Kütahya Tavas axis. In 1390, Muğla was taken over by the Ottoman Empire. However, just twelve years later, Tamerlane and his forces defeated the Ottomans in the Battle of Ankara, and returned control of the region to its former rulers, the Menteshe Beys, as he did for other Anatolian beyliks. Muğla was brought back under Ottoman control by Sultan Mehmed II the Conqueror, in 1451. One of the most important events in the area during the Ottoman period was the well recorded campaign of Suleiman the Magnificent against Rhodes, which was launched from Marmaris.
Археология
Осы ұзақ тарихы бар Мугла көне қираған жерлерге бай, 100-ден астам қазба орындары бар, соның ішінде Фетхие қаласына жақын Летоун ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып табылады. 2018 жылы археологтар Мармарис ауданының Мугла провинциясының Тургут ауылындағы төбеде Диагорас Родос атымен белгілі ежелгі грек боксшысының 2300 жылдық тас қабірін қазып шығарды. Бұл ерекше пирамида пішіндес қабірді жергілікті халық қасиетті кісінің қабірі деп есептеген. 1970 жылға дейін жергілікті жұртшылықтың қасиетті орын ретінде зыярат ететін бұл құрылыс, Түркиядағы жалғыз пирамида пішіндес қабір болуы мүмкін. Қазба тобы сондай-ақ мына сөздер жазылған жазуды тапты: "Мен ең биік нүктеде тұрып, ешқандай батылсызда бұл қабірді бұзуға мүмкіндік бермеймін". 2021 жылдың шілде айында Абузер Кызыл басқаратын археологтар Еврумустағы Зевс Лепсинос ғибадатханасындағы қазба жұмыстары барысында екі 2500 жылдық мәрмәр мүсін және жазуды тапқандарын хабарлады. Абузер Кызылдың сөзіне сүйенсек, бір мүсін жалаңаш болса, екіншісі былғарыдан жасалған қару-жарақ пен қысқа белдік киген. Екі мүсіннің де қолында арыстан бейнесі салынған.
With this long history Muğla is rich in ancient ruins, with over 100 excavated sites including the UNESCO World Heritage Site of Letoon, near Fethiye. In 2018, archaeologists unearthed a 2,300 year old rock sepulchre of an ancient Greek boxer called Diagoras of Rhodes on a hill in the Turgut village, Muğla province, Marmaris. This unusual pyramid tomb was considered to belong to a holy person by the local people. The shrine, used as a pilgrimage by locals until the 1970s, also has the potential to be the only pyramid grave in Turkey. Excavation team also discovered an inscription with these words: “I will be vigilant at the very top so as to ensure that no coward can come and destroy this grave". In July 2021, archaeologists led by Abuzer Kızıl have announced the discovery of two 2,500 year old marble statues and an inscription during excavations at the Temple of Zeus Lepsynos in Euromus. According to Abuzer Kızıl, one of the statues was naked while other was wearing armor made of leather and a short skirt. Both of the statues were depicted with a lion in their hands.
Саясат
Түркияның басты орталық-сол партиясы – Республикалық Халық партиясы (CHP) Мугла провинциясының саяси кеңістігінде дәстүрлі түрде күшті өкілдікке ие, одан кейін Түркия саясатындағы дәстүрлі орталық-оңшыл бағытты ұстанатын Демократиялық партия (ДП) тұр, ал биліктегі Әділет және даму партиясының (АҚП) қолдауы шамалы.
The Republican People's Party (CHP), Turkey's principal center left party has a traditionally strong presence across the political landscape of Muğla Province, closely followed by the traditional center right represented by the Democrat Party (DP) in Turkey's politics, with the incumbent Justice and Development Party (AKP) having less support.