Кіріспе

Швейцарияның әдеби сыншысы және теологы (1797–1847)

Александр Родольф Винет (17 маусым 1797 – 4 мамыр 1847) – Швейцарияның әдеби сыншысы және теологы.

Әдеби сыншы

Ол Швейцарияның Лозанна қаласының жанында дүниеге келген. Протестант дін қызметкері болу үшін білім алған ол 1819 жылы Базель гимназиясында француз тілі мен әдебиетінен сабақ беруші болып тұрғанда дін қызметкеріне бекітілді; және өмірінің соңына дейін ол теолог сияқты әдеби сыншы да болды. Оның әдеби сын еңбектері оны Шарль Августин Сент-Бёвпен байланыстырды, ол үшін ол Лозаннаға лекция оқуға шақыруға қол жеткізді, бұл оның Порт-Рояль туралы атақты еңбегіне әкелді. Винедің 1829 жылғы «Француз хрестоматиясы», 1840–51 жылдардағы «Француз әдебиеті туралы зерттеулер» және 1881 жылғы «Француз әдебиеті тарихы», сондай-ақ «Паскаль туралы зерттеулер», «XVI және XVII ғасырлардағы моралистер туралы зерттеулер», «Франция реформаторлары арасындағы уағыз тарихы» және басқа да осымен байланысты еңбектері әдебиет туралы кең білімді, өткір әдеби талғамды және ерекше бағалау қабілетін көрсетті. Ол қарастырылып отырған еңбекке сәйкес теорияларын бейімдеді және әдеби стандарттарына сай келгенше ештеңеге кінә тақпады.

Теолог

Теолог ретінде Вине протестанттық теологияға жаңа серпін берді, әсіресе француз тілінде сөйлейтін елдерде, сондай-ақ Англияда және басқа да жерлерде. Лорд Эктон оны Ричард Ротемен бірдей санды. Оның философиясы негізінен ар-ожданға сүйенді, ол адамның Құдаймен тікелей жеке қарым-қатынастағы моральдық билігі ретінде, және ешбір нәрсе бұза алмайтын моральдық жекеліктің орны болып табылады. Ол діни сенімнің толық еркіндігін жақтады, және осы мақсатта шіркеу мен мемлекеттің формальды бөлінуін қолдады – Mémoire en faveur de la liberté des cultes (1826), Essai sur la conscience (1829), Essai sur la manifestation des convictions religieuses (1842) еңбектерінде. Осыған орай, 1845 жылы Во кантонындағы азаматтық билік шіркеудің автономиясына қол сұққанда, ол L'Église libre деген атпен бөлініп шыққан топқа жетекшілік етті. Бірақ ол 1831 жылдан бастап, өзінің «Діни тақырыптар туралы сөздері» (Nouveaux discours, 1841) жарияланғаннан кейін, дәстүрлі доктринаны жанды жеке тәжірибеге (Гастон Фроммельдің философиясын да қараңыз) сынап, өзінің кантонынан тыс діни ой-пікірге либералды және тереңдетуші әсер етуді бастады. Осы тұрғыдан ол Фредерик Уильям Робертсонға ұқсас болды, сондай-ақ уағыз айту стиліне енгізген өзгерістері мен оның ықпалының беріктігінде де. Вине Кларенс қаласында қайтыс болды. Оның көптеген еңбектері оның өлімінен кейін ғана жарық көрді.