Гастон Фроммель: Протестант пасторы мен теологтың өмірі мен философиясы
Gaston Frommel
Гастон Фроммель – швейцарский протестантский пастор и теолог, профессор Женевского университета. Его философия религии, основанная на опыте Евангелия и психологии совести.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гастон Фроммель (25 қараша 1862, Франция, Альткирх қаласында – 18 мамыр 1906, Женева, Швейцария) – француз-швейцариялық протестант пасторы және 1894 жылдан қайтыс болғанға дейін Женева университетінің теология профессоры.
Gaston Frommel (November 25, 1862, in Altkirch, France – May 18, 1906, in Geneva, Switzerland) was a French Swiss protestant pastor and professor of theology at the University of Geneva from 1894 until his death.
Өмір
Француз туған оның отбасы 1870 жылы Германияның оккупациясы кезінде Эльзастан қашып шықты және ол өмірінің қалған бөлігін Швейцарияда өткізді. Оны Александр Родольф Вине рухын XIX ғасырдың соңындағы рухани ахуалдар аясында жалғастырған деп сипаттауға болады. Вине сияқты, ол да дін философиясын Мәсіхтің Ізгі хабарының адамгершілік сананың талаптарына жауап беруге байланысты терең тәжірибесінен алды; бірақ ол Винеден де артық ар-ожданның психологиялық талдауын және әрбір доктринаны рухани тәжірибеге тікелей сілтеме арқылы тексеру әдісін дамытты. Екеуі де моральдық жеке тұлғаны шындықтың шыңы және өлшемі ретінде бағалады, оның христиандықпен тарихи және философиялық тұрғыдан тығыз байланысы бар екенін сенді. Бірақ Вине адам билігінен бостандықты моральдық сана үшін маңызды деп есептесе, заманның өзгеретін қажеттіліктері Фроммельді адамның Құдайдың рухани бастамасына тәуелділігін, "оның бостандығының шарттылығын" дамытуға итермеледі. "Бостандық – ар-ожданның бірінші емес, екіншілік қасиеті; ол бостандыққа ие болудан бұрын міндеттіліктің нысаны". Оның Құдайдың еркіне сай нағыз аян екендігі осыған байланысты. Осылайша ол терең талдаудың тіпті Канттың категориялық императивінің адамдық субъективтілігінен де асып түсетінін мәлімдеді, себебі міндеттілік сезімі – "абсолют режимінде таңылған тәжірибе". "Таңылған" сөзін қолдану арқылы Фроммель адамның өзіне немесе Құдайға деген жауапкершілігін мойындауының басымдылығын көрсетті. Бұл тұста ол өзінің талдауын растау үшін қазіргі кездегі санастың сыртындағы психологияға жүгінді, арқылы ол таза интеллектуалдықтан асып түсетінін мәлімдеді. Осы маңызды мәселеде ол міндеттілік сезіміндегі идеалдық элементті мойындаудан тартынған болуы мүмкін. Дегенмен ол моральдық тәжірибеде, физикалық тәжірибеден кем емес, метафизикалық объективтіліктің белгісі ретінде өзіне-өзі санаудың басымдылығын талап етуде дұрыс болды. Сонымен қатар ол христиандық аянда ар-ожданға қатысты жалпыға бірдей аянға тән сипаттамаларды тапты, яғни Құдайдың жоғары тұрған бастамасы мен оның тарихтағы тірі әрекетін. Осы тұрғыдан ол таза психологиялық дінге (agnosticisme religieux; ол оны осылай атады) қарсы тұрды, оны тіпті А. Сабатье және Париж мектебінің символизмінде де нағыз және біріктіретін сенімнен бас тарту деп қарады. Оның адамдарға, әсіресе студенттерге әсері оның жеке басының діни күшімен және тартымдылығымен күшті күшейді. Соңында, Вине сияқты, ол да әдебиетке бейім адам және адамдар мен жүйелердің терең сыншысы болды.
A Frenchman by birth, his family fled Alsace under German occupation in 1870 and he spent the rest of his life in Switzerland. He may best be described as continuing the spirit of Alexandre Rodolphe Vinet amid the mental conditions marking the end of the 19th century. Like Vinet, he derived his philosophy of religion from a peculiarly deep experience of the Gospel of Christ as meeting the demands of the moral consciousness; but he developed even further than Vinet the psychological analysis of conscience and the method of verifying every doctrine by direct reference to spiritual experience. Both made much of moral individuality or personality as the crown and criterion of reality, believing that its correlation with Christianity, both historically and philosophically, was most intimate. But while Vinet laid most stress on the liberty from human authority essential to the moral consciousness, the changed needs of the age caused Frommel to develop rather the aspect of man's dependence as a moral being upon God's spiritual initiative, "the conditional nature of his liberty." "Liberty is not the primary, but the secondary characteristic" of conscience; "before being free, it is the subject of obligation." On this depends its objectivity as a real revelation of the Divine Will. Thus he claimed that a deeper analysis carried one beyond the human subjectivity of even Kant's categorical imperative, since consciousness of obligation was "une experience imposée sous le mode de l'absolu." By his use of imposée Frommel emphasized the priority of man's sense of obligation to his consciousness either of self or of God. Here he appealed to the current psychology of the subconscious for confirmation of his analysis, by which he claimed to transcend mere intellectualism. In his language on this fundamental point he was perhaps too jealous of admitting an ideal element as implicit in the feeling of obligation. Still he did well in insisting on priority to self conscious thought as a mark of metaphysical objectivity in the case of moral, no less than of physical experience. Further, he found in the Christian revelation the same characteristics as belonged to the universal revelation involved in conscience, viz., God's sovereign initiative and his living action in history. From this standpoint he argued against a purely psychological type of religion (agnosticisme religieux; as he termed it) a tendency to which he saw even in A Sabatier and the symbolofidéisme of the Paris School—as giving up a real and unifying faith. His influence on men, especially the student class, was greatly enhanced by the religious force and charm of his personality. Finally, like Vinet, he was a man of letters and a penetrating critic of men and systems.