Кіріспе

Рухани тұжырым

Үшінші көз (сонымен қатар ақыл-ой көзі немесе ішкі көз деп те аталады) – көзбен көрінбейтін, әдетте маңдайға орналасқан, қалыпты көруден асып түсетін сезімді ұсынатын көз. Индуизмде үшінші көз – аджна (немесе маңдай) чакрасы. Индуизм мен буддизмде үшінші көз маңдайдың ортасында, қабаудың үстінен сәл жоғары орналасқан деп есептеледі, ол медитация арқылы қол жеткізілген рухани жарық беруді көрсетеді. Әсіресе Шығыс рухани практикаларында үшінші көз – ішкі әлемдерге және жоғары сана кеңістіктеріне апаратын қақпа ретінде қарастырылады және көбінесе рухани жарық беру күйін бейнелейді. Үшінші көз жиі діни көріністермен, болжам жасау қабілетімен, чакралар мен аураларды байқау мүмкіндігімен, болашақты сезумен және денеден шығу тәжірибелерімен байланысты.

Индуизмдегі

Индуизмде үшінші көз – аджна (немесе маңдай) чакрасы, ол маңдайдың ортасында, қабаудың түйіскен жерінен сәл жоғары орналасқан деп есептеледі. Индустар үшінші көзді көрнеу ету үшін қабау арасына "тилака" жағады, оны Шиваның бейнесінде де көруге болады. Ол "Триамбака Дева", яки үш көзді құдай деп аталады, онда оның үшінші көзі білім күшін және жамандықты сезу қабілетін символдайды. Оның көзі маңдайының ортасында үш көлденең сызық түрінде бейнеленеді.

Буддизмде

Буддизмде үшінші көз маңдайдың ортасында, қабаудың түйіскен жерінен сәл жоғары орналасқан деп есептеледі. Буддистер үшінші көзді "сана көзі" деп қарастырады, ол физикалық көруден асып түсетін рухани жарыққа жетуге мүмкіндік беретін көзқарас нүктесін көрсетеді және индуистер сияқты, осы мақсатта урн қолданады. Үшінші көз, немесе "Даналық көзі" Будда бейнесінде анық көрінеді.

Даоизмдегі

Даоизмде үшінші көзді дамыту көздері жабық күйде және дене әртүрлі цигун позаларында болғанда, қабақтың арасындағы нүктеге назар шоғырландыруды қамтиды. Осы жаттығудың мақсаты – шәкірттерге ғаламның дұрыс "діріліне" (вибрациясына) үйлесуге және одан әрі терең медитациялық күйге жету үшін берік негіз құруға көмектесу. Даоизм бойынша үшінші көз, сонымен қатар "ақыл көзі" деп те аталады, екі физикалық көздің арасында орналасқан және ашылғанда маңдайдың ортасына дейін кеңейеді. Даоизм үшінші көздің – денедегі негізгі энергия орталықтарының бірі екенін, ол алтыншы чакрада орналасқандығын және денедің сол және оң жарты шарларын бөлетін негізгі меридианның бөлігі болып табылатынын айтады.

Теософияда

Теософ Х. П. Блаватскаяның ізбасарлары үшінші көздің іс жүзінде жартылай ұйықтап қалған эпифиз безі екенін айтқан, ол мидың екі жарты шарының арасында орналасқан. Бауырындар мен амфибиялар үшінші париеталды көз арқылы жарықты сезеді – бұл эпифиз безімен байланысты құрылым, ол олардың тәуліктік ырғақтарын реттеуге және бағытталған қозғалысқа көмектеседі, себебі ол жарықтың поляризациясын сезе алады. Ол сананың белгілі бір функциялары эпифиз безімен байланысты екенін және алты жасқа дейінгі балаларда ацервулус церебри болмайтынын мәлімдейді. С. В. Лидбитер үшінші көзден "эфирлік түтік" созу арқылы микроскоптық және телескоптық көруді дамытуға болады деп ойлады. Стивен Филлипс үшінші көздің микроскоптық көру қабілеті кварктар сияқты ұсақ нысандарды да байқауға шамасы бар екенін айтты. Осы сенімге сәйкес, адамдар ерте заманда бастың артында физикалық және рухани функцияларды атқаратын нақты үшінші көзге ие болған. Уақыт өте келе, адамдар эволюциялаған сайын, бұл көз қысыңқырып, бүгінде эпифиз безі деп танылатын жерге сіңіп кеткен. Рик Страссманның болжамы бойынша, жарыққа сезімталдығын сақтайтын эпифиз безі DMT (диметилтриптамин) өндірісі мен бөлінуіне жауапты, ол туған және қайтыс болған сәттерде көп мөлшерде бөлінуі мүмкін деп саналатын энтеоген.