Кіріспе

1925 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары мен жаңа еуропалық мемлекеттер арасындағы аумақтық келісімдер.

Локарно келісімдері – 1925 жылдың 5-16 қазаны аралығында Швейцарияның Локарно қаласында келісілген және 1 желтоқсанда Лондонда ресми түрде қол қойылған жеті келісім. Бұл келісімдерде Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Батыс Еуропа одақтас державалары мен Орта және Шығыс Еуропаның жаңа мемлекеттері соғыстан кейінгі аумақтық шешімді қамтамасыз етуге, ал оның орнына жеңілген неміс мемлекетімен (Веймар Республикасы) қарым-қатынасты қалыпқа келтіруге тырысты. Сондай-ақ Германия ешқашан басқа елдермен соғысқа бармайтыны айтылды. Локарно Еуропадағы шекараларды екі санатқа бөлді: Батыс шекаралары, Локарно келісімдерімен кепілдендірілген, және Германияның Польшамен шығыс шекаралары, олар қайта қарауға ашық болды.

Шарттарды жоспарлау

Германияның сыртқы істер министрі Густав Стресман Германияның Еуропаның жетекші мемлекеті ретіндегі беделін және артықшылықтарын қайта орнатуды өзінің ең маңызды міндеті деп белгіледі. Рейн облысын оккупациялаудың солтүстік аймағынан одақтастардың шығуы Версаль шартында 1925 жылдың қаңтарына жоспарланған еді. Алайда, Франция мен Ұлыбритания Германияның Версаль шартындағы қарусыздану шараларын орындамағанын айтып, 1925 жылдың қаңтарында шығудан бас тартты. Францияның соғыстан кейінгі шекараларына британдық кепілдік беруге қатты ниеттенгенін, бірақ Лондонның оған құлықсыз екенін түсінген Стресман, барлық тараптар қалаған нәрсені алуына мүмкіндік беретін жоспар жасады: осы кепілдіктерді қамтитын келісімдер сериясы арқылы. Бұл ұсынысты естігеннен кейін Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Остин Чемберлен құлшыныспен келісті. Франция Рур облысын оккупациялаудың көптеген қаржылық және дипломатиялық зиян келтіргенін түсінді. Содан кейін, 1925 жылдың қазан айында Швейцарияның Локарно курортындағы Гранд-отельде сыртқы істер министрлері бас қосып, келісімдер туралы уағдаластыққа келді. Бірінші келісім ең маңыздысы болды: Ұлыбритания мен Италия кепілдік берген Бельгия, Франция және Германияның шекараларына өзара кепілдік. Екінші және үшінші келісімдер Германия мен Бельгия, сондай-ақ Германия мен Франция арасындағы болашақ дауларды төрелік етуді көздеді. Төртінші және бесінші келісімдер Германия мен Польша, Германия мен Чехословакия арасындағы ұқсас төрелік келісімдері болды. Әсіресе Польша, сондай-ақ Чехословакия Локарно келісімдерінен қорқыныш сезінді және бұл келісімдер оларды сендіруге бағытталған шара болды. Дауес жоспарының нәтижесінде Германия енді репарация төлемдерін тұрақты түрде жүзеге асырып жатыр. Локарно келісімдерінің сәттілігі 1926 жылдың қыркүйегінде Германияның Ұлттар Лигасына тұрақты мүше ретінде қосылуына және оның кеңесінде орын алуына әкелді.

Мақсаттар

Британ үкіметі үшін негізгі мақсаттар франко-герман татуласуын ынталандыру және осы татуласу Францияны соғыстар арасында Шығыс Еуропадағы француздық одақ жүйесі ретінде белгілі болған «санитарлық кордон» (халықаралық қатынастар) құрылымын таратуға алып келеді деген үміт болды. Егер Франция Шығыс Еуропадағы одақтастықтарын таратып жатса, Польша Версаль келісімінде Германиядан алынған аумақтарды – Польша дәлізін, Данциг еркін қаласын (қазіргі Гданьск, Польша) және Жоғарғы Силезияны – бейбіт түрде беріп қоятын болар еді.

Тараптар мен келісім

Локарнода жасалған басты шарт – Германия, Франция, Бельгия, Ұлыбритания және Италия арасындағы Рейн аймағы туралы келісім болды. Германия Версаль шартымен белгіленген жаңа батыс шекарасын ресми мойындады. Бұдан бөлек, алғашқы үш қол қоюшы өзара шабуыл жасамауға, ал соңғы екеуі кепілдік беруге міндеттелді. Егер бірінші үш мемлекеттің біреуі екіншісіне қарсы агрессия жасаса, қалған барлық тараптар шабуылға ұшыраған елге көмек көрсетуге тиіс болды. Германия сондай-ақ Франция және Бельгиямен төрелік шартына, Польша және Чехословакиямен төрелік келісімдеріне қол қоюға келісіп, болашақ дауларды төрелік трибуналына немесе Халықаралық Әділет сотына жүктеуге міндеттенді. Франция Польша мен Чехословакиямен қосымша шарттарға қол қойып, Германиямен қақтығыс жағдайында өзара көмек көрсетуге уәде берді. Бұл шарттар Францияның 1921 жылғы 19 ақпанда Польшамен және 1924 жылғы 25 қаңтарда Чехословакиямен жасасқан одақтастық шарттарын іс жүзінде қайта бекітті. Бұл келісімдер Франция мен Германия арасындағы қарым-қатынастың айтарлықтай жақсармағанын көрсетті.

Негізгі дереккөздер

Бербер, Ф. Ж. ред. Локарно: Құжаттар жинағы (1936) онлайн; пайдалы ағылшын тіліндегі аудармалар, маңызды нацисттің французға қарсы бағытталған кіріспесімен.