Уильям Эшли Сандeй: Евангелист және бейсболшының өмірі мен қызметі
Billy Sunday
Уильям Эшли Сандей: американдық уағызшы, бейсболшы (1862-1935). Өмірі, мансабы, діни көзқарастары. 20 ғасыр басындағы рухани лидер. Бейсболдан уағызға дейін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық евангелист және бейсболшы (1862–1935)
American evangelist and baseball player (1862–1935)
Уильям Эшли Санде (19 қараша 1862 – 6 қараша 1935) – американдық евангелист және кәсіби бейсбол ойыншысы. Ол Ұлттық лигада сегіз маусым ойнады, ал ХХ ғасырдың алғашқы жиырма жылында Американың ең ықпалды уағыздаушысы болды. Айова штатының Эймс қаласының жанында кедей отбасында дүниеге келген Санде, Айовадағы солдаттардың балаларына арналған үйінде бірнеше жыл өткізді, содан кейін түрлі жұмыстар істеп, жергілікті жүгіру және бейсбол командаларында ойнады. Оның жылдамдығы мен ептілігі оған сегіз жыл бойы үлкен лигада бейсбол ойнау мүмкіндігін берді. 1880 жылдары евангелистік христиандыққа келген Санде бейсболды тастап, христиан дінін уағыздаумен айналысты. ХХ ғасырдың басында ол халық арасындағы ең танымал евангелистке айналды, оның қарапайым тілмен айтылған уағыздары және құлшыныспен сөйлеуі көпке таныс болды. Санде Американың ірі қалаларында кеңінен жарияланған науқандар өткізді және ол электронды дыбыс жүйелері пайда болғанға дейін кез келген евангелисттерге қарағанда көп көрермен жинады. Санде тыйым салуды (Prohibition) ынталы түрде қолдады, және оның уағыздары 1919 жылы он сегізінші түзетуді қабылдауда маңызды рөл атқарды. 1920 жылдары оның тыңдаушылары азайғанмен, Санде өмірінің соңына дейін консервативті христиандықты уағыздауды және насихаттауды жалғастырды.
William Ashley Sunday (November 19, 1862 – November 6, 1935) was an American evangelist and professional baseball outfielder. He played for eight seasons in the National League and before becoming the most influential American preacher during the first two decades of the 20th century. Born into poverty near Ames, Iowa, Sunday spent some years at the Iowa Soldiers' Orphans' Home before working at odd jobs and playing for local running and baseball teams. His speed and agility provided him the opportunity to play baseball in the major leagues for eight years. Converting to evangelical Christianity in the 1880s, Sunday left baseball for the Christian ministry. During the early 20th century, he became the nation's most famous evangelist with his colloquial sermons and frenetic delivery. Sunday held widely reported campaigns in America's largest cities, and he attracted the largest crowds of any evangelist before the advent of electronic sound systems. Sunday was a strong supporter of Prohibition, and his preaching likely played a significant role in the adoption of the Eighteenth Amendment in 1919. Though his audiences grew smaller during the 1920s, Sunday continued to preach and promote conservative Christianity until his death.
Ерте өмір
Билли Сандей Айова штатының Эймс қаласының жанында дүниеге келген. Оның әкесі Уильям Сандей, неміс иммигранттарының Зонтаг фамилиялы ұлы болды, олар Пенсильвания штатының Чемберсбург қаласына қоныстанғанда атын «Сандей» деп ағылшын тіліне аударған. Уильям Сандей кірпіш қалаушы болған, ол Айоваға жұмыс істеп келді, онда ол жергілікті фермер, диірменші, темірші және дөңгелек жасаушы Мартин Коридің қызы Мэри Джейн Кориге үйленді. Уильям Сандей 1862 жылдың 14 тамызында Айова штатының жиырма үшінші ерікті жаяу әскеріне қатысты. Төрт айдан кейін ол Миссури штатының Пэттерсон қаласындағы әскери лагерде пневмониядан қайтыс болды, ең кіші ұлы Уильям Эшли дүниеге келгеннен бес апта өткен соң. Мэри Джейн Сандей балаларымен бірнеше жыл ата-анасымен бірге тұрды, ал жас Билли әжесі мен атасының, әсіресе әжесінің жанына жақын болды. Кейін Мэри Джейн Сандей қайтадан тұрмысқа шықты, бірақ оның екінші күйеуі көп ұзамай отбасын тастап кетті. Билли Сандей он жасқа толғанда, оның жағдайы нашар анасы оны және үлкен ағасын Айова штатының Гленвуд қаласындағы солдаттардың жетімдер үйіне, кейін Айова штатының Давенпорт қаласындағы солдаттардың жетімдер үйіне жіберді. Жетімдер үйінде Сандей тәртіпті мінез-құлықты, жақсы бастауыш білімді игерді және өзінің жақсы спортшы екенін түсінді. Он төрт жасқа келгенде Сандей өзінің күнкөрісін табуға кірісті. Невада штатында, Айова штатында, ол бұрынғы вице-губернатор полковник Джон Скотттың қолында жұмыс істеді, Шетланд понилеріне күтім жасады және басқа да шаруа жұмыстарын атқарды. Скотттар Сандейге жақсы тұрғын үймен қамтамасыз етіп, Невада орта мектебінде оқуға мүмкіндік берді. Сандей ешқашан орта мектепті бітірмегенімен, 1880 жылға қарай ол көптеген құрдастарынан жақсы білім алған. 1880 жылы Сандей Айова штатының Маршаллтаун қаласына көшіп келді, онда оның спорттық қабілетіне байланысты өрт сөндіру бригадасына қабылданды. Маршаллтаунда Сандей кез келген жұмысты істеді, өрт сөндірушілер турнирінде қатысты және қалалық бейсбол командасы үшін ойнады.
Billy Sunday was born near Ames, Iowa. His father, William Sunday, was the son of German immigrants named Sonntag, who had anglicized their name to "Sunday" when they settled in Chambersburg, Pennsylvania. William Sunday was a bricklayer who worked his way to Iowa, where he married Mary Jane Corey, daughter of "Squire" Martin Corey, a local farmer, miller, blacksmith, and wheelwright. William Sunday enlisted in the Iowa Twenty Third Volunteer Infantry on August 14, 1862. He died four months later of pneumonia at an army camp in Patterson, Missouri, five weeks after the birth of his youngest son, William Ashley. Mary Jane Sunday and her children moved in with her parents for a few years, and young Billy became close to his grandparents and especially his grandmother. Mary Jane Sunday later remarried, but her second husband soon deserted the family. When Billy Sunday was ten years old, his impoverished mother sent him and an older brother to the Soldiers' Orphans Home in Glenwood, Iowa, and later to the Iowa Soldiers' Orphans' Home in Davenport, Iowa. At the orphanage, Sunday gained orderly habits, a decent primary education, and the realization that he was a good athlete. By fourteen, Sunday was shifting for himself. In Nevada, Iowa, he worked for Colonel John Scott, a former lieutenant governor, tending Shetland ponies and doing other farm chores. The Scotts provided Sunday a good home and the opportunity to attend Nevada High School. Although Sunday never received a high school diploma, by 1880 he was better educated than many of his contemporaries. In 1880, Sunday relocated to Marshalltown, Iowa, where, because of his athleticism, he had been recruited for a fire brigade team. In Marshalltown, Sunday worked at odd jobs, competed in fire brigade tournaments, and played for the town baseball team.
Қайта құру
1886 немесе 1887 жылғы бейсбол маусымында, Чикагодағы жексенбі күні түстен кейін Сандей және оның бірнеше командаластары демалыс күні қалаға шықты. Бір көше тоғысында олар Пасификалық бақ миссиясының (Pacific Garden Mission) шындықты уағыздау тобының сөзін тыңдап тоқтады. Анасы ән салған әндерге қызығып, Сандей миссиядағы қызметке қатыса бастады. Сол жерде бұрынғы қоғамдық әйелмен сөйлескен соң, Сандей, біршама күрестен кейін, христиан болуға шешім қабылдады. Ол бейсбол алаңына да, жалға алған бөлмесіне де жақын орналасқан Джефферсон Парк пресвитериан шіркеуіне бара бастады. Командаластарымен араласып, кейде құмар ойнағанымен, Сандей ешқашан көп ішетін адам болған емес. Өзінің өмірбаянында ол былай деді: "Мен өмірімде тек төрт рет мас болдым. Бейсболшылармен бірге таверналарға баратынмын, олар гигбол, джин-физ және сыра ішкенде, мен лимонад ішетінмін". Дінгеннен кейін Сандей ішімдік ішуді, қастықтануды және құмар ойнауды айыптады, сондай-ақ ол өз мінез-құлқын өзгертті, бұл командаластары мен жанкүйерлердің назарына ілікті. Одан кейін Сандей шіркеулерде және YMCA-да сөйлей бастады.
On a Sunday afternoon in Chicago, during either the 1886 or 1887 baseball season, Sunday and several of his teammates were out on the town on their day off. At one street corner, they stopped to listen to a gospel preaching team from the Pacific Garden Mission. Attracted by the hymns he had heard his mother sing, Sunday began attending services at the mission. After talking with a former society matron who worked there, Sundayafter some struggle on his partdecided to become a Christian. He began attending the fashionable Jefferson Park Presbyterian Church, a congregation close to both the ball park and his rented room. Although he socialized with his teammates and sometimes gambled, Sunday was never a heavy drinker. In his autobiography, he said, "I was never drunk but four times in my life. I used to go to the saloons with the baseball players, and while they would drink highballs and gin fizzes and beer, I would take lemonade." Following his conversion, Sunday denounced drinking, swearing, and gambling, and he changed his behavior, which was recognized by both teammates and fans. Shortly thereafter, Sunday began speaking in churches and at YMCAs.
Неке
1886 жылы жексенбі Чикагодағы ірі сүт өнімдері кәсіпкерлерінің бірінің қызы Хелен Амелия "Нелл" Томпсонмен Джефферсон Парк пресвитериан шіркеуінде танысты. Жексенбі бірден оған ғашық болды, бірақ екеуінің де жақын қарым-қатынастары болды, олар некеге тұруға жақын еді. Сонымен қатар, Нелл Томпсон жексенбіге қарағанда әлдеқайда жақсы жағдайда өсті, ал оның әкесі барлық кәсіби бейсболшыларды "уақытша, жарамсыз, тұрақсыз және ойыннан шыққаннан кейін қоғамға жарамайтын" деп есептеп, олардың танысуына қарсы болды. Дегенмен, жексенбі онымен бірге жүріп, ақырында үйленді. Бірнеше рет жексенбі: "Ол пресвитериандық болғандықтан, мен де пресвитериандықпын. Егер ол католик болса, мен де католик болар едім, себебі мен Неллді қуып жетемін" деді. Оның анасы жексенбіге бастапқыда жақсы қарайды және оның жағына шықты, ал әкесі соңында келісім берді. Олар 1888 жылдың 5 қыркүйегінде үйленді.
In 1886, Sunday was introduced at Jefferson Park Presbyterian Church to Helen Amelia "Nell" Thompson, daughter of the owner of one of Chicago's largest dairy products businesses. Although Sunday was immediately smitten with her, both had serious on going relationships that bordered on engagements. Furthermore, Nell Thompson had grown to maturity in a much more privileged environment than had Sunday, and her father strongly discouraged the courtship, viewing all professional baseball players as "transient ne'er do wells who were unstable and destined to be misfits once they were too old to play." Nevertheless, Sunday pursued and eventually married her. On several occasions, Sunday said, "She was a Presbyterian, so I am a Presbyterian. Had she been a Catholic, I would have been a Catholicbecause I was hot on the trail of Nell." Her mother liked Sunday from the start and weighed in on his side, and her father finally relented. The couple was married on September 5, 1888.
Ізгі хабарды уағыздау үшін үйренуге дайындық
1891 жылдың көктемінде Сандей жылына 3500 долларлық бейсбол шартынан бас тартып, Чикаго YMCA-да айына 83 доллар жалақымен қызметке орналасты. Сандейдің YMCA-дағы лауазымы – хатшының көмекшісі болғанмен, бұл қызметке көптеген діни жұмыстар кірген. Бұл оның кейін уағызшылық қызметіне керемет дайындық болды. Үш жыл бойы ол ауруларға барып, қиналғандармен дұға жасап, өмірден қол үзгісі келгендерге кеңес берді, сондай-ақ мейрамханаларға барып, адамдарды уағыздық жиналыстарға шақырды. 1893 жылы Сандей Америка Құрама Штаттарындағы ең танымал уағызшылардың бірі Дж. Уилбур Чапманның толық уақытты көмекшісі болды. Чапман жақсы білім алған, киім киюге ұқыпты, "әдемі және мәдениетті" адам болған. Сандей сияқты жеке өзінде ұялшақ болса да, Чапман өзінің күшті дауысы мен жоғары мәдениетінің арқасында уағыз айтуда құрметке ие болды. Сандейдің Чапманның алдын ала дайындаушысы ретіндегі жұмысы – уағызшыға бару жоспарланған қалаларға еріп бару, дұға жиналыстарын және хорларды ұйымдастыру, сондай-ақ қажетті мәселелерді шешу болды. Егер шатырлар қолданылса, Сандей көбінесе оларды орнатуға көмектесетін. Чапманның күнделікті уағыздарын тыңдау арқылы Сандей уағыз айту өнерінде құнды тәлім алды. Чапман сонымен қатар Сандейдің уағыз айту әрекеттерін сынға алып, жақсы уағызды қалай құрастыру керектігін көрсетті. Бұдан өзге, Чапман Сандейдің діни білімін дамытуға көмектесті, әсіресе дұғаның маңыздылығын атап көрсетіп, "Биллидің консервативті библиялық христиандыққа берілгендігін нығайтуға" септігін тигізді.
In the spring of 1891, Sunday turned down a baseball contract for $3,500 a year to accept a position with the Chicago YMCA at $83 per month. Sunday's job title at the YMCA was Assistant Secretary, yet the position involved a great deal of ministerial work. It proved to be good preparation for his later evangelistic career. For three years Sunday visited the sick, prayed with the troubled, counseled the suicidal, and visited saloons to invite patrons to evangelistic meetings. In 1893, Sunday became the full time assistant to J. Wilbur Chapman, one of the best known evangelists in the United States at the time. Chapman was well educated and was a meticulous dresser, "suave and urbane." Personally shy, like Sunday, Chapman commanded respect in the pulpit both because of his strong voice and his sophisticated demeanor. Sunday's job as Chapman's advance man was to precede the evangelist to cities in which he was scheduled to preach, organize prayer meetings and choirs, and in general take care of necessary details. When tents were used, Sunday would often help erect them. By listening to Chapman preach night after night, Sunday received a valuable course in homiletics. Chapman also critiqued Sunday's own attempts at evangelistic preaching and showed him how to put a good sermon together. Further, Chapman encouraged Sunday's theological development, especially by emphasizing the importance of prayer and by helping to "reinforce Billy's commitment to conservative biblical Christianity."
Керосиндік схема
1896 жылы Чапман күтпеген жерден пасторлық қызметке оралғанда, Сандей өз бетімен, Айова штатының кішкентай Гарнер қаласында жиын өткізуден бастады. Келесі он екі жыл ішінде Сандей шамамен жетпіс қауымда уағыз айтты, олардың көпшілігі Айова мен Иллинойс штатында болды. Сандей осы қалаларды «керосин айналымы» деп атады, себебі Чикагодан айырмашылығы, олардың көпшілігі әлі электрленбеген еді. Қалалар Сандейдің жиындарын көбінесе бейресми түрде ұйымдастыратын, кейде оны уағыз айту үшін делегация жіберіп, содан кейін ол басқа жерде болғанда телеграмма жіберіп шақыратын. Сандей бейсболшы ретіндегі беделін пайдаланып, өзінің жиындарын жарнамалауға қолданды. 1907 жылы Айова штатының Фэрфилд қаласында Сандей жергілікті кәсіпорындарды екі бейсбол командасына бөліп, олардың арасында ойын ұйымдастырды. Сандей кәсіби формасын киіп, екі командада да ойнады. Бейсбол оның басты жарнама құралы болғанымен, Сандей бір рет цирк алыптарын да үй иесі ретінде жұмысқа алған. Сандейге ауылдық шіркеулер мен қалалық залдарда сыймайтын көпшілік жинала бастағанда, ол жалға алынған мата шатырларды тіктеді. Сандей оларды тігу, дауыл кезінде арқандарды ұстап тұру және түнде олардың ішінде ұйықтап, қауіпсіздігін қамтамасыз ету сияқты көптеген физикалық жұмыстарды өзі атқарды. 1905 жылға дейін ол өзінің алдын ала жұмысын істеуші адамды жалдауға жете алмады. 1906 жылы қазан айында Колорадо штатының Салида қаласындағы қарлы боран Сандейдің шатырын қиратты, бұл өте жаман оқиға болды, себебі жаңғыртушылар әдетте өз жиындарының соңында ерікті сыйлықтармен төленетін. Осыдан кейін ол қалалардан өзінің қаражаты есебінен уақытша ағаш киіз үйлерді салуды талап етті. Киіз үйлер салыстырмалы түрде қымбатқа келді (бірақ ағаштарды жинап, жиын аяқталғаннан кейін қайта сатуға болады), ал жергілікті тұрғындар оларға ақшаны алдын ала төлеуге тиіс болды. Сандейдің жұмысындағы бұл өзгеріс науқанның қаржылық жағын алға шығарды. Алғашында киіз үйлерді салу алдағы жиындар үшін жақсы жағдай жасады, себебі қала тұрғындары үлкен қора салуға ұқсас іске қатысты. Сандей бұл процеске қатысып, жақсы қарым-қатынас орнатты, ал киіз үйлер де мәртебелі символ болды, себебі олар бұрын Чапман сияқты ірі жақтаушылар үшін ғана салынған.
When Chapman unexpectedly returned to the pastorate in 1896, Sunday struck out on his own, beginning with meetings in tiny Garner, Iowa. For the next twelve years Sunday preached in approximately seventy communities, most of them in Iowa and Illinois. Sunday referred to these towns as the "kerosene circuit" because, unlike Chicago, most were not yet electrified. Towns often booked Sunday meetings informally, sometimes by sending a delegation to hear him preach and then telegraphing him while he was holding services somewhere else. Sunday also took advantage of his reputation as a baseball player to generate advertising for his meetings. In 1907 in Fairfield, Iowa, Sunday organized local businesses into two baseball teams and scheduled a game between them. Sunday came dressed in his professional uniform and played on both sides. Although baseball was his primary means of publicity, Sunday also once hired a circus giant to serve as an usher. When Sunday began to attract crowds larger than could be accommodated in rural churches or town halls, he pitched rented canvas tents. Again, Sunday did much of the physical work of putting them up, manipulating ropes during storms, and seeing to their security by sleeping in them at night. Not until 1905 was he well off enough to hire his own advance man. In 1906, an October snowstorm in Salida, Colorado, destroyed Sunday's tenta special disaster because revivalists were typically paid with a freewill offering at the end of their meetings. Thereafter he insisted that towns build him temporary wooden tabernacles at their expense. The tabernacles were comparatively costly to build (although most of the lumber could be salvaged and resold at the end of the meetings), and locals had to put up the money for them in advance. This change in Sunday's operation began to push the finances of the campaign to the fore. At least at first, raising tabernacles provided good public relations for the coming meetings as townspeople joined in what was effectively a giant barnraising. Sunday built rapport by participating in the process, and the tabernacles were also a status symbol, because they had previously been built only for major evangelists such as Chapman.
Неллдің басқаруымен
Он бір жыл бойы Ізгі хабарды уағыздағаннан кейін, ол және оның әйелі екеуі де эмоциялық шегіне жетті. Ұзақ ажырасып жүргендіктен, ол өзінің әдеттегі кемшіліктері мен қауқарсыздығын күштірек сезінді. Жексенбі күні әйелінің махаббаты мен қолдауына мұқтаж болды. Ал Нелл үшін, үй шаруасын жүргізу, төрт баланың (жаңа туған нәресте де бар) қажеттіліктерін қанағаттандыру және күйеуінің қашықтықтағы эмоционалдық жағдайын қадағалау күннен-күнге қиын болып бара жатты. Оның миссиясы да кеңейіп, оған әкімші керек болды. 1908 жылы Сандейлер балаларын тәрбиеге біреуге тапсыруға шешім қабылдады, соның арқасында Нелл жаңғыру науқандарын жүргізе алды. Нелл Сандей күйеуінің қарапайым ұйымын "жалпыұлттық танымал құбылысқа" айналдырды. Жаңа қызметкерлер жұмысқа алынды, ал 1917 жылғы Нью-Йорк науқанына қарай Сандейлердің жиырма алты төленген қызметкері болды. Олардың арасында музыканттар, күзетшілер және алдын ала жұмыс істейтін адамдар бар еді. Бірақ Сандейлер екі жынысты Киелі кітап оқытушыларын да жұмысқа алды, олар мектептер мен дүкендерде күндізгі жиналыстар өткізіп, тыңдаушыларын кешкі ғибадат үйіне шақыратын. Осы жаңа қызметкерлердің ең маңыздылары – 1910 жылдан бастап Сандейлермен шамамен жиырма жыл жұмыс істеген көрнекті ән жетекшісі және музыкалық директор Хомер Родхивер және Вирджиния Хили Ашер болды, ол (Родхивермен дуэттерде ән айтудан басқа) әйелдер миссиясын, әсіресе жас жұмысшы әйелдердің дінге келуіне басшылық етті.
Eleven years into Sunday's evangelistic career, both he and his wife had been pushed to their emotional limits. Long separations had exacerbated his natural feelings of inadequacy and insecurity. Sunday depended on his wife's love and encouragement. For her part, Nell found it increasingly difficult to handle household responsibilities, the needs of four children (including a newborn), and the long distance emotional welfare of her husband. His ministry was also expanding, and he needed an administrator. In 1908, the Sundays decided to entrust their children to a nanny so that Nell could manage the revival campaigns. Nell Sunday transformed her husband's out of the back pocket organization into a "nationally renowned phenomenon." New personnel were hired, and by the New York campaign of 1917, the Sundays had a paid staff of twenty six. There were musicians, custodians, and advance men; but the Sundays also hired Bible teachers of both genders, who among other responsibilities, held daytime meetings at schools and shops and encouraged their audiences to attend the main tabernacle services in the evenings. The most significant of these new staff members were Homer Rodeheaver, an exceptional song leader and music director who worked with the Sundays for almost twenty years beginning in 1910, and Virginia Healey Asher, who (besides regularly singing duets with Rodeheaver) directed the women's ministries, especially the evangelization of young working women.
Үгіт-насихат платформасы
Әйелі науқанды ұйымдастыруға басшылық жасағанда, Сандей өз бетімен сөз сөйлеп, уағыз айтатын болды. Әдетте, Гомер Родхивер алдымен қауымның ән айтуымен көпшілікті жылытады, оны үлкен хорлар мен қызметкерлердің орындаған музыкасы алмастырады. Сол кезде ол өзінің хабарын жеткізетін. Сандей айналмақ болып, мінбеге шығып, тұғырнаманың бір шетінен екінші шетіне жүгіріп, сахнаны кесіп өтіп, үйге кіргізіп жатқандай қимылдар жасады. Кейде ол өз ойын баса көрсету үшін орындықтарды сындырып тастаған. Ол уағыздарды үлкен әріптермен жазып, ол баяндамашыдан қашықтап жүргенде, оларды бір сәтке көре алатын. Тек еркектер тобына ғана жыныстық күнәға шабуыл жасайтын хабарларда Сандей осы дәуір үшін ашық сөйлейтін. Теологиялық қарсыласы, Универсалист министр Фредерик Уильям Беттс: text=Оның айтқандары мен іс-әрекеттерінің көбі әдепті қоғамда тыйым салынған нәрселерге жақын еді. Көңіл көтерулер туралы уағыз үш рет айтылды, ерлер мен әйелдер, ұлдар мен қыздар аралас аудиторияға. Егер әйелдерге арналған уағыз үйленген әйелдерге, ерлерге арналған уағыз ер жеткен ерлерге, ал көңіл көтерулер туралы уағыз ересектерге айтылған болса, онда оларға ақталу болуы мүмкін еді, тіпті олардан пайда да болуы мүмкін еді. Бірақ бір тәжірибелі журналист маған ойын-сауық туралы уағыздың "Сиракузада естілген ең қарапайым нәрсе" екенін айтты. Мен бұл уағыздан үзінді келтіре алмаймын, [досым] Сандейдің секс мәселесі бойынша айтқан уағызының қарапайым және жиренішті екенін айтады. Ол сондай-ақ ойын-сауық және ішімдік туралы әйгілі уағыздарды естіді. Ол былай дейді: "Барлығы жинақталғанда, бұл - мен діни аренадан немесе діни уағыздаушыдан естіген ең сұмдық, ең әдепсіз, ең жексұрын сөздер болды. Ол адамдарды сезімталдық пен азғындықтың қорқынышты анықтамасымен есінен танып қалғандарын көрді". Гомер Родхивер былай деді: "Осы уағыздардың бірінде, ол оны сәл жұмсартқанша, он минуттық кезеңде екіден он екіге дейін адам құлдырап, мен оны уағыздаған сайын орындауға тура келді". Кейбір діни және әлеуметтік басшылар Сандейдің асыра сілтеу әрекеттерін, сонымен қатар оның уағыздарын толтырған жаргон мен қара сөздерді сынға алды, бірақ аудитория оларды жақсы көретіндігі анық. 1907 жылы журналист Линдсей Денисон Сандейдің "қазаққа апару туралы ескі, ескі ілімді" уағыздап жүргеніне наразылық білдірді. Денисон былай деп жазды: "Діни сенімге ие адам дінін қуанышпен ұстауы керек дегенге қарамастан, ол күнәкарлардың жүректеріне қорқыныш пен қайғы-қасірет ұялату арқылы өз нәтижелерін алады. Өлімнен қорқу, одан кейінгі азаптар, - бұл абайсызда немесе өсекте құтқарылуды тым кеш болғанша кейінге қалдырғандардың қорқынышты өлім төсектерінің мысалдарымен күшейтіледі - ол күнәкарларды отарға осы күшті қауіппен жібереді". Бірақ Сандей өзі журналистерге "жасырын ашуымен" өзінің қайта жаңғыруларында "эмоционализм жоқ" деп айтты. Карикатуралар оны XIX ғасырдың ортасындағы лагерьтік кездесулердің экстраваганттығымен салыстырды, мысалы Джордж Беллоустың "Билли Сандей" атты әйгілі суреті. Бір журналиске Сандей былай деді: "Мен адамдардың "қауіпсіз түрде тәлім алуларына" сенемін, ал Сандейдің кездесулерінде "истериядан болған спазм, діріл немесе ұйқысы кеткен жағдайлар өте аз болды". Бұл термин алғаш рет 1910 жылы Вашингтон штатының Беллингхем қаласында өткен Сандейдің науқанында қолданылған. "Қорықтайтын жолға түсу" сөзін алғаш рет Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы ағаш кесушілер бұрын құлаған қоқыс ізін кесілмеген орман арқылы үйге қарай жүруді сипаттау үшін қолданған. Нелл Сандей "жоғалған күйден сақталған күйге" келудің метафорасы ретінде сипаттады. 1910 жылы Сандейде кездесулер (әдетте бір айдан астам) Янгстаун, Уилкс-Барре, Саут-Бенд және Денвер сияқты кішігірім қалаларда, содан кейін 1915 және 1917 жылдар аралығында Филадельфия, Сиракуза, Канзас-Сити, Детройт, Бостон, Буффало және Нью-Йорк сияқты ірі қалаларда өткізіле бастады. 1910 жылдары Сандей ол үгіт-насихат жүргізген қалаларда бірінші бетке шығады. Оның уағыздарын газеттер толықтай жариялады, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның жорықтары туралы хабарлар соғыстығынан да көп тарады. Сандей туралы басты мерзімді басылымдарда алпыстан астам мақалалар жарияланды, ал ол діни баспасөздің негізгі бөлігі болды. Оның мансабы барысында, Сандей жүз миллионнан астам адамға бетпе-бет, ал көпшілігіне электрондық күшейткішсіз уағыз айтты. Көптеген адамдар "қорықтайтын жолға түсті". Әдеттегі есеп бойынша, шақыруларға келгендердің саны бір миллионға жуық, бірақ бір заманауи тарихшының пікірінше, нақты сан 1,250,000-ға жақын. Сандей жүз миллион түрлі адамға емес, науқан барысында бірнеше рет бірдей адамдарға уағыз айтты. Өлімінен бұрын Сандей өзі шамамен 20,000 уағыз айтқанын, яғни 1896 жылдан 1935 жылға дейін айына 42 уағыз айтқанын баялады. Оның өркендеген кезінде, аптасына жиырмадан астам рет уағыз айтқанда, оның көпшілігі өте көп болды. Тіпті 1923 жылы, оның төмендеу кезеңіне енгеннен кейін де, 479,300 адам Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласындағы алты апталық 1923 жылғы науқанның 79 жиналысына қатысты - бұл Колумбияның ақ халқының 23 еселенген саны. Дегенмен, "жолға түскендер" міндетті түрде христиандыққа (немесе тіпті "қайта бекітілуге") айналмады. Кейде клуб мүшелерінің толық тобы Сандейдің шақыруымен бірге келді. 1927 жылы Родхивер Сандейдің шақырулары тым жалпы болғандықтан мағынасыз болғанын айтты.
With his wife administering the campaign organization, Sunday was free to compose and deliver colloquial sermons. Typically, Homer Rodeheaver would first warm up the crowd with congregational singing that alternated with numbers from gigantic choirs and music performed by the staff. When Sunday felt the moment right, he would launch into his message. Sunday gyrated, stood on the pulpit, ran from one end of the platform to the other, and dove across the stage, pretending to slide into home plate. Sometimes he even smashed chairs to emphasize his points. His sermon notes had to be printed in large letters so that he could catch a glimpse of them as he raced by the pulpit. In messages attacking sexual sin to groups of men only, Sunday could be graphic for the era. A theological opponent, Universalist minister Frederick William Betts, wrote: text=Many of the things said and done bordered upon things prohibited in decent society. The sermon on amusements was preached three times, to mixed audience of men and women, boys and girls. If the sermons to women had been preached to married women, if the sermons to men had been preached to mature men, if the sermon on amusements had been preached to grown folks, there might have been an excuse for them, and perhaps good from them. But an experienced newspaper reporter told me that the sermon on amusements was "the rawest thing ever put over in Syracuse." I can not, must not, quote from this sermon [a friend] says that Mr. Sunday's sermon on the sex question was raw and disgusting. He also heard the famous sermons on amusements and booze. [He] says that all in all they were the ugliest, nastiest, most disgusting addresses he ever listened to from a religious platform or a preacher of religion. He saw people carried out who had fainted under that awful definition of sensuality and depravity. Homer Rodeheaver said that "One of these sermons, until he tempered it down a little, had one ten minute period in it where from two to twelve men fainted and had to be carried out every time I heard him preach it." Some religious and social leaders criticized Sunday's exaggerated gestures as well as the slang and colloquialisms that filled his sermons, but audiences clearly enjoyed them. In 1907, journalist Lindsay Denison complained that Sunday preached "the old, old doctrine of damnation". Denison wrote, "In spite of his conviction that the truly religious man should take his religion joyfully, he gets his results by inspiring fear and gloom in the hearts of sinners. The fear of death, with torment beyond it—intensified by examples of the frightful deathbeds of those who have carelessly or obdurately put off salvation until it is too late—it is with this mighty menace that he drives sinners into the fold." But Sunday himself told reporters "with ill concealed annoyance" that his revivals had "no emotionalism." Caricatures compared him to the extravagances of mid nineteenth century camp meetings, as in the famous drawing "Billy Sunday" by George Bellows. Sunday told one reporter that he believed that people could "be converted without any fuss," and, at Sunday's meetings, "instances of spasm, shakes, or fainting fits caused by hysteria were few and far between." The term was first used in a Sunday campaign in Bellingham, Washington, in 1910. Apparently, "hitting the sawdust trail" had first been used by loggers in the Pacific Northwest to describe following home a trail of previously dropped sawdust through an uncut forest — described by Nell Sunday as a metaphor for coming from "a lost condition to a saved condition." By 1910, Sunday began to conduct meetings (usually longer than a month) in small cities like Youngstown, Wilkes Barre, South Bend, and Denver, and then finally, between 1915 and 1917, the major cities of Philadelphia, Syracuse, Kansas City, Detroit, Boston, Buffalo, and New York City. During the 1910s, Sunday was front page news in the cities where he held campaigns. Newspapers often printed his sermons in full, and during World War I, local coverage of his campaigns often surpassed that of the war. Sunday was the subject of over sixty articles in major periodicals, and he was a staple of the religious press regardless of denomination. Over the course of his career, Sunday probably preached to more than one hundred million people face to face—and, to the great majority, without electronic amplification. Vast numbers "hit the sawdust trail." Although the usual total given for those who came forward at invitations is an even million, one modern historian estimates the true figure to be closer to 1,250,000. Sunday did not preach to a hundred million different individuals but to many of the same people repeatedly over the course of a campaign. Before his death, Sunday estimated that he had preached nearly 20,000 sermons, an average of 42 per month from 1896 to 1935. During his heyday, when he was preaching more than twenty times each week, his crowds were often huge. Even in 1923, well into the period of his decline, 479,300 people attended the 79 meetings of the six week 1923 Columbia, South Carolina, campaign – 23 times the white population of Columbia. Nevertheless,"trail hitters" were not necessarily conversions (or even "reconsecrations") to Christianity. Sometimes whole groups of club members came forward en masse at Sunday's prodding. By 1927, Rodeheaver was complaining that Sunday's invitations had become so general that they were meaningless.
Жетістік жалақысы
Көптеген адамдар жиналғандықтан және ұйымдастыру тиімді болғандықтан, жексенбі күні көп ұзамай-ақ мол табыс әкелді. Жексенбі күнінің кірісі туралы алғашқы сұрақтар 1912-13 жылдардың басында Колумбус, Огайо штатындағы науқан кезінде көтерілген. Бір жылдан кейін Питтсбургте өткен науқанда Сандей күніне төрт рет сөйледі, әр уағызға 217 доллар немесе орташа еңбекақысы 836 доллар болатын кезде күніне 870 доллар табады. Чикаго, Филадельфия, Балтимор, Бостон және Нью-Йорк сияқты ірі қалалар Сандейге одан да көп сыйлықтар берді. Сандей Чикагодан алған 58 000 долларды "Пасифик Гарден Мишн" қоржынына, ал Нью-Йорктен алған 120 500 долларды соғысқа арналған қайырымдылық ұйымдарына берді. Дегенмен, 1908 мен 1920 жылдар аралығында Сандейлер миллион доллардан астам табыс тапты, ал сол кезеңдегі орташа жұмысшы 14 000 доллардан аз тапты. Сандей әлеуметтік, экономикалық және саяси элитаның қатарына қосылды. Ол көршілері мен таныстарының арасында бірнеше белгілі кәсіпкерлерді санады. Сандей көптеген саясаткерлермен, соның ішінде президенттер Теодор Рузвельт пен Вудро Вильсонмен бірге тамақтанды, Герберт Гувер мен Джон Д. Рокфеллер кішіні достары ретінде есептеді. 1917 жылғы Лос-Анджелес науқаны кезінде және одан кейін Сандейлер Голливуд жұлдыздарымен кездесті, ал Сандей ұйымының мүшелері Дуглас Фэрбенкс ағаны қоса алған, шоу-бизнес өкілдерінен құралған командаға қарсы қайырымдылық бейсбол ойынын өткізді. Сандейлер өздерін де, балаларын да жақсы киіндіріп, қымбат, бірақ талғаммен жасалған пальто, етік және зергерлік бұйымдар киді. Нелл Сандей де инвестиция мақсатында жер сатып алды. 1909 жылы Сандейлер Орегон штатының Худ-Ривер қаласында алма бағын сатып алып, бірнеше жыл демалыс өткізді. Мұнда қарапайым шатыр болғанымен, журналистер оны "ранчо" деп атады. Сандей ақшаға жомарт болды және табысының көп бөлігін қайырымдылыққа берді. Сандейлердің екеуі де ысырапшыл болған жоқ. Сандей көлік жүргізуді ұнатса да, олар ешқашан көлік сатып алған емес. 1911 жылы Сандейлер Индиана штатының Винона көліне көшіп, "Маунт Худ" деп аталатын американдық шеберлер стиліндегі бунгало салды, бұл, әдетте, Орегондағы демалыс үйлерін еске түсіру үшін жасалған. Бунгалода халыққа таныс болған өнеркәсіптік стильде жасалған екі верандасы және террасалы бақшасы болды, бірақ он бөлмеден аспады, тұрғын алаңы шектеулі болды және гаражы болған жоқ.
Large crowds and an efficient organization meant that Sunday was soon netting hefty offerings. The first questions about Sunday's income were apparently raised during the Columbus, Ohio, campaign at the turn of 1912–13. During the Pittsburgh campaign a year later, Sunday spoke four times per day and effectively made $217 per sermon or $870 a day at a time when the average gainfully employed worker made $836 per year. The major cities of Chicago, Philadelphia, Baltimore, Boston, and New York City gave Sunday even larger offerings. Sunday donated Chicago's offering of $58,000 to Pacific Garden Mission and the $120,500 New York offering to war charities. Nevertheless, between 1908 and 1920, the Sundays earned over a million dollars; an average worker during the same period earned less than $14,000. Sunday was welcomed into the circle of the social, economic, and political elite. He counted among his neighbors and acquaintances several prominent businessmen. Sunday dined with numerous politicians, including Presidents Theodore Roosevelt and Woodrow Wilson, and counted both Herbert Hoover and John D. Rockefeller Jr. as friends. During and after the 1917 Los Angeles campaign, the Sundays visited with Hollywood stars, and members of Sunday's organization played a charity baseball game against a team of show business personalities that included Douglas Fairbanks, Sr. The Sundays enjoyed dressing well and dressing their children well; the family sported expensive but tasteful coats, boots, and jewelry. Nell Sunday also bought land as an investment. In 1909, the Sundays bought an apple orchard in Hood River, Oregon, where they vacationed for several years. Although the property sported only a rustic cabin, reporters called it a "ranch." Sunday was a soft touch with money and gave away much of his earnings. Neither of the Sundays were extravagant spenders. Although Sunday enjoyed driving, the couple never owned a car. In 1911, the Sundays moved to Winona Lake, Indiana, and built an American Craftsman style bungalow, which they called "Mount Hood", probably as a reminder of their Oregon vacation cabin. The bungalow, furnished in the popular Arts and Crafts style, had two porches and a terraced garden but only nine rooms, of living space, and no garage.
Діни көзқарастар
Санде консервативті евангелист болды, ол фундаменталистік ілімдерді қабылдады. Ол Киелі кітаптың қатесіздігін, Исаның таза қыздан туылғанын, құрбандық арқылы күнә кешірілу ілімін, Исаның тәндік қайта тірілуін, нақты шайтан мен тозақты, және Иса Мәсіхтің жақын арада қайта оралуын растады және уағыздады. 20-шы ғасырдың басында, конфессиясына қарамастан, көптеген протестант шіркеу мүшелері осы ілімдерге келісім білдірді. Санде, протестант шіркеулері мен дінбасыларының басым көпшілігі қарсы болған қалаларда жиын өткізуден бас тартты. Сол заманғы көптеген протестанттар сияқты, Санде сепаратист болған жоқ. Ол Рим католик шіркеуін сынаудан сақтанды, тіпті 1916 жылы Балтимордағы науқаны барысында кардинал Гиббонспен кездесті. Сонымен қатар, "жол іздеушілер" толтырған анкеталар, жазушылар көрсеткен шіркеу немесе деноминацияға, оның ішінде католик және унитариан шіркеулеріне адал түрде қайтарылды. Санде 1903 жылы пресвитериан шіркеуімен бекітілгенімен, оның қызметі конфессиялық емес және ол қатаң кальвинист емес еді. Ол адамдардың өз құтқарылуына, кем дегенде, жартылай жауапты екенін уағыздады. "Жол іздеушілерге" төрт беттік трактат берілді, онда: "Егер сіздер өз міндеттеріңізді орындаған болсаңыз (яғни, Мәсіх сіздің орныңызда өлгеніне сеніп, Оны құтқарушы және иесіз ретінде қабылдасаңыз), Құдай Өзінің міндетін орындап, Өзінің табиғатын сізге сыйлайды" делінген. Санде ешқашан діни семинарияға бармаған және өзін теолог немесе интеллектуал деп көрсетпеген, бірақ ол Киелі кітапты жақсы білген және өз заманының діни және әлеуметтік мәселелері туралы көп оқыған. Оның сақталған Винона-Лейк кітапханасындағы алты жүз кітаптың көп қолданылғанына куәлік етеді, оның ішінде оның ерекше үлкен әріптерімен жазылған сызықтар мен оқырман жазбалары бар. Оның кітаптарының кейбіреулері тіпті дінге қарсы болғандардың кітаптарынан да құралған. Бірде ол белгілі агностик Роберт Ингерсоллдың "Гүл шоғы" атты сөйлеген сөзін плагиаттаумен айыпталды. Санденің қарапайым уағыздары тыңдаушыларына үлкен әсер етті, олар "көңіл көтеріп, сөгіс алып, жігерлендіріліп, таң қалды". Санде өзін "ескі уақыттың дінінің ескі үлгідегі уағыздаушысы" деп атады, ал оның түсінікті уағыздары жеке Құдай, Иса Мәсіх арқылы құтқарылу және Киелі кітаптың моральдық сабақтары туралы айтты. Санденің теологиясы, кейде қарапайым деп есептелгенімен, оның заманының басты протестантизмімен үйлесімді болды.
Sunday was a conservative evangelical who accepted fundamentalist doctrines. He affirmed and preached the biblical inerrancy, the virgin birth of Jesus, the doctrine of substitutionary atonement, the bodily resurrection of Jesus, a literal devil and hell, and the imminent return of Jesus Christ. At the turn of the 20th century, most Protestant church members, regardless of denomination, gave assent to these doctrines. Sunday refused to hold meetings in cities where he was not welcomed by the vast majority of the Protestant churches and their clergy. Sunday was not a separationist as were many Protestants of his era. He went out of his way to avoid criticizing the Roman Catholic Church and even met with Cardinal Gibbons during his 1916 Baltimore campaign. Also, cards filled out by "trail hitters" were faithfully returned to the church or denomination that the writers had indicated as their choice, including Catholic and Unitarian. Although Sunday was ordained by the Presbyterian Church in 1903, his ministry was nondenominational and he was not a strict Calvinist. He preached that individuals were, at least in part, responsible for their own salvation. "Trail hitters" were given a four page tract that stated, "if you have done your part (i. e. believe that Christ died in your place, and receive Him as your Saviour and Master) God has done HIS part and imparted to you His own nature." Sunday never attended seminary and made no pretense of being a theologian or an intellectual, but he had a thorough knowledge of the Bible and was well read on religious and social issues of his day. His surviving Winona Lake library of six hundred books gives evidence of heavy use, including underscoring and reader's notes in his characteristic all caps printing. Some of Sunday's books were even those of religious opponents. He was once charged with plagiarizing a Decoration Day speech given by the noted agnostic Robert Ingersoll. Sunday's homespun preaching had a wide appeal to his audiences, who were "entertained, reproached, exhorted, and astonished." Sunday claimed to be "an old fashioned preacher of the old time religion" and his uncomplicated sermons spoke of a personal God, salvation through Jesus Christ, and following the moral lessons of the Bible. Sunday's theology, although sometimes denigrated as simplistic, was situated within the mainstream Protestantism of his time.
Әлеуметтік және саяси көзқарастар
Сендей өмір бойы республикашыл болды және ол өзінің туған Орта Батыстағы негізгі саяси және әлеуметтік көзқарастарды қолдады: жеке басқа табыну, бәсекеге қабілеттілік, жеке тәртіп және үкіметтік реттеуге қарсылық. Синклер Льюис, Генри М. Тиченор және Джон Рид сияқты жазушылар Сендейді ірі бизнестің құралы ретінде сынады, ал ақын Карл Сэндбург оны "алдаушы" және "бос сөзші" деп атады. Дегенмен, Сендей кейбір мәселелерде прогрессивтердің жағында болды. Мысалы, ол балалар еңбегіне қарсы болды, қала реформасын және әйелдердің сайлау құқығын қолдады. Сендей "жеке өмірі жақсы, бірақ қоғамдық өмірі нашар" капиталистерді де айыптады, сондай-ақ "бір адамның қалтасын ұрламаса да, 80 миллион адамның қалтасын монополиясының немесе коммерциялық артықшылығының көмегімен ұрлайтындарды" сынады. Сендей кедейлерге көңіл жарыққысы келді және Джим Кроу дәуірінің қақ жарығында нәсілдер арасындағы келіспеушілікті азайтуға тырысты. Бірақ 1920 жылдары Екінші Ку-Клукс-Клан мүшелері оған үнемі қаржылай көмек көрсетті. 1927 жылы Мейн штатының Бангор қаласында Сендейдің серігі және музыкалық жетекшісі Гомер Родхивер, қызметке кедергі келтірген Клановіктерге "Мәсіх айқасы мен Америка туының артында жүретін ешқандай ұйым жақсылықтан басқа ештеңе болмайды" деді. Сендей полицияға көмектескен Клановіктерді мақтады. Сендей Американың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын ынтамен қолдады. 1918 жылы ол: "Сізге айтам, бұл [Кайзер] Вильгельмге қарсы Вудроуға, Германияға қарсы Америкаға, тозаққа қарсы жұмаққа" деді. Сендей әскерге көп ақша жинады, соғыс облигацияларын сатты және жауынгерлік қадамдарға шақыру науқанын жүргізді. Сендей евангелист болған күндерінен бастап-ақ, ішімдіктің зиянды әсерін өз көзімен көрген. Сендейдің ең танымал уағызы – "Су вагонына отырыңыз", ол оны көптеген ретлер эмоциялық және "экономикалық және моральдық дәлелдер тауымен" айтты. Сендей: "Мен арақ-шарап саудасының ант берген, мәңгілік және келісімсіз жауымын. Мен осы зұлым, лас, шіріген бизнеске қарсы бар күшіммен күрестім және күресе беремін" деді. Сендей тыйым салуға қоғамдық қызығушылықты оятуда және 1919 жылы он сегізінші түзетуді қабылдауда маңызды рөл атқарды. Тыйым салуға қарсы пікірлер күшейген кезде, ол оны қолдауын жалғастырды. 1933 жылы тыйым салу алынғаннан кейін, Сендей оны қайта енгізуді талап етті. Сонымен қатар, Сендей евгеникаға, Оңтүстік және Шығыс Еуропадан келген жаңа иммигранттарға және эволюция теориясына қарсы болды. Ол сондай-ақ билеу, карта ойнау, театрға бару және романдар оқу сияқты орта таптың танымал ойын-сауықтарын сынады. Бірақ ол бейсболды денсаулыққа пайдалы, тіпті патриоттық демалыс түрі деп есептеді, егер ол сенбі күндері ойналмаса.
Sunday was a lifelong Republican, and he espoused the mainstream political and social views of his native Midwest: individualism, competitiveness, personal discipline, and opposition to government regulation. Writers such as Sinclair Lewis, Henry M. Tichenor, and John Reed attacked Sunday as a tool of big business, and poet Carl Sandburg called him a "four flusher" and a "bunkshooter." Nevertheless, Sunday sided with Progressives on some issues. For example, he denounced child labor and supported urban reform and women's suffrage. Sunday condemned capitalists "whose private lives are good, but whose public lives are very bad", as well as those "who would not pick the pockets of one man with the fingers of their hand" but who would "without hesitation pick the pockets of eighty million people with fingers of their monopoly or commercial advantage." Sunday expressed sympathy for the poor and tried to bridge the gulf between the races during the zenith of the Jim Crow era. However, Sunday regularly received contributions from members of the Second Ku Klux Klan during the 1920s. In another instance, in 1927, in Bangor, Maine, Sunday's partner and music director, Homer Rodeheaver, told Klansmen who briefly interrupted the service that "he did not believe that any organization that marched behind the Cross of Christ and the American Flag could be anything but a power for good." Sunday himself praised Klansmen who assisted the police in vice raids. Sunday was a passionate supporter of America entering World War I. In 1918 he said, "I tell you it is [Kaiser] Bill against Woodrow, Germany against America, Hell against Heaven." Sunday raised large amounts of money for the troops, sold war bonds, and stumped for recruitment. Sunday had been an ardent champion of temperance from his earliest days as an evangelist, and his ministry at the Chicago YMCA had given him first hand experience with the destructive potential of alcohol. Sunday's most famous sermon was "Get on the Water Wagon", which he preached on countless occasions with both histrionic emotion and a "mountain of economic and moral evidence." Sunday said, "I am the sworn, eternal and uncompromising enemy of the Liquor Traffic. I have been, and will go on, fighting that damnable, dirty, rotten business with all the power at my command." Sunday played a significant role in arousing public interest in Prohibition and in the passage of the Eighteenth Amendment in 1919. When the tide of public opinion turned against Prohibition, he continued to support it. After its repeal in 1933, Sunday called for its reintroduction. Sunday also opposed eugenics, recent immigration from southern and eastern Europe, and the teaching of evolution. Further, he criticized such popular middle class amusements as dancing, playing cards, attending the theater, and reading novels. However, he believed baseball was a healthy and even patriotic form of recreation, so long as it was not played on Sundays.
Өлу және қайтыс болу
Жексенбінің танымалдылығы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін азайды, себебі оның жаңғыру жиындарына келген көптеген адамдар радио хабарларын және киноны артық көреді. Жексенбілердің денсаулығы да нашарлағанмен, олар өздерін жаңарулардың айналысына түсіріп, шаршап-шалқап жұмыс істеді – жиындар кішкентай болды, сонымен қатар оларға көмектесетін қызметкерлердің саны да азайды. Жексенбінің соңғы жылдары қайғылы оқиғалармен толы болды. Оның үш ұлы ол уағыздаған нәрселерге қарсы келетін істерге қатысты, ал Жексенбілер бірнеше әйелге қаражат төлеп, дау-дамалды жасырды. 1930 жылы олардың үй шаруасын жүргізген және балаларын баққан Нора Линн, отбасының дерлік бір мүшесі болған қыз, қайтыс болды. Содан кейін 1932 жылы Жексенбінің әйелі Нелл тәрбиелеген жалғыз қызы көптеген склерозбен қайтыс болды. Олардың үлкен ұлы Джордж, қаржылық қиындықтан ата-анасы құтқарып, 1933 жылы өзіне-өзі қол жұмсады. Дегенмен, өмірінің соңғы 15 жылында жиналған адамдардың саны азайғанмен де, Жексенбі уағыздау шақыруларын қабылдап, әсерлі сөздерін айтуын жалғастырды. 1935 жылдың басында ол жеңіл жүрек ұстамасын басынан өткерді, дәрігер оған уағыздауды тоқтатуға кеңес берді. Бірақ Жексенбі кеңеске құлақ қоймады. Ол 6 қарашада, "Мен құтқарылу үшін не істеуім керек?" деген мәтін бойынша соңғы уағызынан бір апта өткен соң қайтыс болды.
Sunday's popularity waned after World War I, when many people in his revival audiences were attracted to radio broadcasts and moving pictures instead. The Sundays' health also declined even as they continued to drive themselves through rounds of revivals—smaller but also with fewer staff members to assist them. Tragedy marred Sunday's final years. His three sons engaged in many of the activities he preached against, and the Sundays paid blackmail to several women to keep the scandals relatively quiet. In 1930, Nora Lynn, their housekeeper and nanny, who had become a virtual member of the family, died. Then the Sundays' daughter, the only child actually raised by Nell, died in 1932 of what seems to have been multiple sclerosis. Their oldest son George, rescued from financial ruin by his parents, committed suicide in 1933. Nevertheless, even as the crowds declined during the last 15 years of his life, Sunday continued accepting preaching invitations and speaking with effect. In early 1935, he had a mild heart attack, and his doctor advised him to stay out of the pulpit. Sunday ignored the advice. He died on November 6, a week after preaching his last sermon on the text "What must I do to be saved?"