Кіріспе

Византия заңгері (шамамен 485–542)

Трибоний (грекше: Τριβωνιανός [trivonia'nos], шамамен 485–542) – Византия заңгері және кеңесшісі. Император Юстиниан I билік құрған кезеңде ол Византия империясының заң кодексін қайта қарауды қадағалады. Ол Юстинианның ең білгір серіктестерінің бірі деп есептеледі. Трибоний Киме қаласынан шыққан грек, ол Константинопольде заң білімін алып, замандастары арасында ең танымал заң ғалымы атанды. Ол император Юстинианның жақын досы болды, және Юстиниан оны императорлық әкімшіліктегі жоғары лауазымдарға – magister officiorum және quaestor sacri palatii – тағайындады. Бірақ Ника көтерілісі басталғанда, ол жауларының айыптауымен қызметтен босатылуға мәжбүр болды. Трибоний 542 жылы аурудан, мүмкін обадан қайтыс болды. Ол шамамен 485 жылы Памфилиядағы (қазіргі Сиде) Киме қаласында дүниеге келген. Ол бұрыннан сенгені болса керек. Ол жақсы білім алған және преториандық префекттің сотында заңгерлік тәжірибе жинаған. Юстиниан Трибонианды magister officiorum (Бас кеңсе меңгерушісі) қызметіне тағайындады, бірақ қашан екені нақты белгісіз. Содан кейін ол 529 жылдың қыркүйегінде quaestor sacri palatii болып тағайындалды. 528 жылы, quaestor болып тағайындалмас бұрын, Юстиниан Трибонианды жаңа императорлық заң кодексін – 7 сәуірде жарияланған Юстиниан кодексін (Codex Justinianeus) дайындауға тартылған комиссия мүшесі ретінде атады. 530 жылы, Трибоний quaestor болғаннан кейін, Юстиниан оған келесі маңызды заң реформасының жобасын жүктеді: классикалық римдік заңгерлердің еңбектерін жинақтап, үйлестіру. Юстинианның осы үйлесімді жинақты құрудағы мақсаты – сот процестерін қысқарту (заңды нақтылау арқылы) және Беритус (Бейрут) және Константинополь заң мектептерінде пайдалануға арналған оқу бағдарламасын жасау болды. Осы кезеңде Трибоний Юстинианның құқықтық білім беру және кодификациялау реформаларының тағы бір аспектісін жүзеге асырумен де айналысты – Гайдың Институттарын жаңарту арқылы бірінші курс студенттеріне арналған оқулық құру. "Дигест" және Юстинианның жаңа Институттары 533 жылдың желтоқсанында жарияланды. 534 жылы Юстиниан оның алғашқы Кодексінің жарияланғанынан бері көптеген жаңа заңдар қабылданғанын және көптеген ескі заңдар үйлестірілгенін ескере отырып, екінші басылым қажет деп шешті. Сондықтан "Codex repetitae praelectionis" жарық көрді, ол 529 жылғы басылымды толығымен алмастырды, ал оның мәтіні қазірге дейін жоғалған. 532 жылы Ника көтерілісі кезінде жауларының сылтаумен Трибоний quaestor лауазымынан алынды, бірақ ол кодификация жұмысын жалғастырды. Ол 535 жылы лауазымына қайта орналастырылып, өліміне дейін сол қызметте болды. Трибоний Юстиниан үшін жаңа заңдар жобалауға көмектесуді жалғастырды; бұл жаңа заңдар (Novellae Constitutiones) кейіннен Кодекс Юстиниан, Дигест және Институттармен біріктіріліп, Corpus Juris Civilis құрамына кірді. Трибоний 542 жылы аурудан, мүмкін обадан қайтыс болды. Трибонианның мансабын оның белгілі заманауи зерттеушісі Тони Оноре былай сипаттайды: "Ол Юстинианның заң шығару және насихаттау жөніндегі министрі болды, шамамен он екі жыл бойы. Осы жылдар ішінде үш томдық Corpus Juris Civilis және Юстиниан билігінің сақталған заңнамасының көп бөлігі жарық көрді. Ол Юстиниан билігінің сақталған конституцияларының үштен екі бөлігін жасады. Ол екінші Заң комиссиясын ұйымдастырды, ол Дигест, Институттар және екінші "Юстиниан кодексін" жасады."