Жабайы мысық - Оцелот — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Кішкентай жабайы мысық

Speciesbox
| name=Ocelot
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| status2 = CITES A1
| status2 system = CITES
| status2 ref = Атаудың тағы бір мүмкін шығу тегі – латын тіліндегі ocellatus ("кішкентай көзді" немесе "көз тәрізді дақтары бар") деген сөз, бұл мысықтың дақты түсіне сілтеме жасайды. Оцелоттың басқа да халықтық атаулары: кунагуаро (Венесуэла), гато онса (Аргентина), гато тигре (Панама), хайтигрикати (Суринам), ягуатирика, маракажа (Бразилия), манигордо (Коста-Рика, Панама және Венесуэла), матунтори, оцелот, онса, пумилло, жолбарыс мысық (Белиз), тигресильо (Боливия) және тигрильо (Колумбия, Эквадор, Гватемала және Перу).

Кіші түрлер

1919 жылы Аллен 1914 жылға дейін сипатталған үлгілерді қарап шығып, оларды Leopardus туысына жатқызып, терілерінің түстері мен дақтарының үлгілеріне сүйене отырып, тоғыз кіші түрін жарамды таксондар ретінде мойындады. Кейінгі авторлар 10 кіші түрін жарамды деп санады. 2010 жылы морфологиялық ерекшеліктерді зерттеу Орталық және Оңтүстік Америкадағы популяциялардың мөлшері мен түсінде маңызды айырмашылықтарды көрсетті, бұл олардың жеке түрлер болуы мүмкін екенін ұсынды. 2013 жылы бүкіл ареалдағы оцелоттардың краниометриялық вариациясы және микросателлиттердің әртүрлілігін зерттеу үш кіші түрді анықтады: L. p. albescens – Техас-Мексика шекарасынан, L. p. pardis – Орталық Америкадан және L. p. pseudopardalis – Оңтүстік Америкадан, бірақ L. p. mitis Оңтүстік Американың оңтүстік бөлігіндегі оцелоттар популяциясын құрауы мүмкін. 2017 жылы IUCN Мысық мамандары тобының Мысықтарды жіктеу жұмыс тобы төрт кіші түрді анықтауға болатынын, бірақ олардың тек екеуін ғана жарамды таксондар ретінде мойындады. Бұл екі таксон морфологиялық ерекшеліктерімен ерекшеленеді және географиялық тұрғыдан Анд тауларымен бөлінеді: L. p. pardalis сұрғылт түсті жүнге ие. Оның ареалы Техас пен Аризонадан Коста-Рикаға дейін созылады. L. p. mitis сарғыш түсті жүнге ие және pardalis-тен ірілеу. Ол Оңтүстік Америкада, оңтүстік Аргентинаға дейін таралған.

Филогения

Филогенетикалық зерттеулердің нәтижелері Leopardus туысының Felidae тұқымдастығынан шамамен 8 миллион жыл бұрын (м.ж.б.) генетикалық тұрғыдан айырылғанын көрсетеді. Оцелоттың маргайдан (Leopardus wieldii) 2,41 мен 1,01 миллион жыл бұрын бөлініп шыққаны болжанып отыр. Фелидейлер ішіндегі оцелоттың орны төмендегідей қарастырылады:

Сипаттамалары

Оцелоттың жүні кремі түсті, қоңыр, сары, қызғылт сұр немесе сұр түстегі қатты қара іздермен кеңінен белгіленген. Басы мен аяқтарындағы дақтар кішкентай, бірақ арқасы, екі жағы мен бүйірлерінде ашық немесе жабық жолақтар мен сызықтар бар. Бірнеше қара сызық мойынның артқы жағынан құйрығының ұшына дейін түзу созылады. Оның мойны мен ішкі жағы ақ, ал аяқтарының ішкі бетінде бірнеше көлденең жолақтар бар. Оның дөңгелек құлақтарында жарқыраған ақ дақтар бар. Оның көзі қоңыр, бірақ жарық түскенде алтын реңге ие. Оның 28-30 тісі бар, тіс формуласымен, тек бір ғана оцелот альбинизмге шалдыққан, ал оцелоттарда мұндай белгінің пайда болуы орманның кесуімен байланысты болуы мүмкін. Басы мен денесінің ұзындығы және ұзын құйрығымен, оцелот Leopardus туысының ең ірі өкілі болып табылады. Оцелотты маргай (Leopardus wiedii) және онцилла (L. tigrinus) шатастыруға болады, бірақ оцелот айқын түрде үлкенірек және ауыр, сонымен қатар құйрығы қысқа. Үшеуінің де терісінде розеткалар болғанымен, оцелот әдетте дақты үлгіге ие; онцилланың ішкі жағында басқа екеуінен айырмашылығы қара дақтар бар. Басқа да айырмашылықтар беттік белгілерде, құйрықтың сыртқы түрінде және жүннің ерекшеліктерінде жатыр. Оцелоттың мөлшері қасқырға (Lynx rufus) ұқсас, бірақ кейде одан да ірілері тіркелген. Ягуар айқын түрде үлкен және ауыр, оның дақтар мен жолақтардың орнына розеткалары бар.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Оцелот Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-батысынан Аргентинаның солтүстігіне дейін таралған, Флоридада оцелоттардың қазба қалдықтары табылды. Ол тропикалық ормандарда, тікенді ормандарда, мангр батпақтарында және саванналарда мекендейді. Оцелоттардың пума, адам сияқты ірі жыртқыштармен бірге өмір сүретін аймақтарда, олар оларды кездестірмеу үшін белсенділік уақытын өзгертеді және бәсекелес аңдардан қашу үшін тығыз жамылғы іздейді. Оцелот өз ортасына жақсы бейімделеді, сондықтан оның мекендеуін таңдауда басқа факторлар маңызды емес. Күндіз ол ағаштарда, үлкен ағаштардың түбіндегі қуыстарда немесе жердегі салқын, қорғалған жерлерде демалады. Оцелот өте епті, жылдам көтеріліп, секіріп жүреді және жыртқыштардан қашу үшін ағаштарға секіріп құтылады. Сонымен қатар, ол жақсы жүзуге шебер. Оцелот өз аумағын иіс іздерімен белгілейді. Аталықтардың аумағы аналықтардан ірі, ал аналықтардың аумақтары сирек қиылысады, ал бір аталықтың аумағында екі-үш аналықтың аумағы болуы мүмкін. Әлеуметтік өзара әрекеттесу жыныстар арасында минималды, бірақ кейбір ересектер тіпті көбелекке қарсы емес кезеңдерде де бірге байқалған, ал кейбір жас особьдер ата-аналарымен байланыста болады. Оцелоттар өз аумағын қорғағанда агрессивті болып, тіпті өлімге дейін күресе алады. Жауын-шашын мөлшері жоғары аймақтарда оцелоттардың саны тығыз болады, бірақ ендік артқан сайын азаяды, тропиктік аймақтарда ең жоғары тығыздық тіркелген. 2014 жылы Барро Колорадо аралындағы оцелоттардың саны 2010 жылы Перудегі Солтүстік-Батыс Амазонияда тіркелгеннен жоғары екені анықталды, ол осы уақытқа дейін тіркелген ең тығыз популяция болды. Техастағы оцелоттарға қауіпті жыртқыштарға пума, койот және американдық аллигатор жатады, ал оцелот балалары үлкен мүйізді бурақты, жабайы иттер, жабайы шошқалар және жыландар сияқты хищтік құстарға ұшырайды. Зерттеулер көрсеткендей, ересек оцелоттар пума мен ягуарлардың шабуылына ұшырайды, ал Гватемаладағы су көздерінің азаюы соңғысымен кездесулерге себеп болады.

The ocelot ranges from the southwestern United States to northern Argentina, up to an elevation of Ocelots fossils were found in Florida. It inhabits tropical forests, thorn forests, mangrove swamps and savannas. In areas where ocelots coexist with larger predators such as cougars and humans, they tune their active hours to avoid them, and seek dense cover to avoid competitors. It can adapt well to its surroundings; as such, factors other than the aforementioned are not significant in its choice of habitat. During the daytime, it rests on trees, in dens below large trees or other cool, sheltered sites on the ground. It is agile in climbing and leaping, and escapes predators by jumping on trees. It is also an efficient swimmer. It scent marks its territory by spraying urine. The territories of males are large, while those of females cover Territories of females rarely overlap, whereas the territory of a male includes those of two to three females. Social interaction between sexes is minimal, though a few adults have been observed together even in non mating periods, and some juveniles interact with their parents. Ocelots can be aggressive in defending their territory, fighting even to death. The population density of ocelots has been observed to be high in areas with high rainfall, but tends to decrease with increasing latitude; highest densities have been recorded in the tropics. In 2014, the ocelot population density in Barro Colorado Island was estimated to be , greater than recorded in northwestern Amazon in Peru in 2010, which was the densest ocelot population recorded thus far. Potential predators of the ocelot in Texas include the cougar, coyote and American alligator, while ocelot kittens are vulnerable to raptors, such as the great horned owl, as well as feral dogs, feral pigs and snakes. Studies have found that adult ocelots are vulnerable to predation by both cougars and jaguars, with decreasing water sources in Guatemala causing predatory encounters with the latter.

Аңшылық және тамақтану

Мексикадағы жапырақты тропикалық орманда оцелоттардың игуаналарды қуу үшін іздермен жүретіні және олардың шамамен игуаналар сияқты жылдамдықпен қозғалатыны байқалды. Тамақ құрамы маусымға қарай өзгереді; Венесуэлада оцелоттардың құрғақ маусымда игуаналар мен кеміргіштерді көбірек жейтіні, ал жаңбырлы маусымда жер крабтарына көшетіні анықталды. Бразилияның оңтүстік-шығысында оцелоттардың азығы маргайлар мен онциллаларға ұқсас. Онциллалар көбінесе ағаштарда тіршілік ететін сүтқоректілер мен құстарға баса назар береді, ал маргайлар оларша талғампаз емес.

Көбею және өмір сүру циклі

Ер және әйел оцелоттар жұптасу маусымында ұзақ қашықтыққа естілетін "ыңыршу" және жақын қашықтыққа естілетін "мяу" дыбыстарын шығарады. Оцелоттар жыл бойы кез келген уақытта жұптаса алады. Жұптасудың ең белсенді кезеңі географиялық орналасуына байланысты өзгереді; Аргентина мен Парагвайда күзде, Мексика мен Техаста күзде және қыста ең жоғары деңгейге жетеді. Эструс төрт-бес күнге созылады және жүкті емес аналықтарда 25 күн сайын қайталанады. Жұптасу кезінде тұтқындағы оцелоттар көбірек уақыт бірге болады, аумақты иіспен белгілейді және аз тамақтанады. Аналық оцелот екі-үш ай жүктілікten кейін бір-үш кішкентай туады. Кішкентайлардың ордалары көбінесе тығыз өсімдіктер арасында орналасады. Техастың оңтүстігінде жүргізілген зерттеу көрсеткендей, аналық кішкентайларын 13-64 күн ордада ұстап, кейін екі-үш ордаға көшіреді. Кішкентайлардың көзі туғаннан кейін 15-18 күн өткен соң ашылады. Олар үш айлық шамасында ордадан шыға бастайды. Анасымен екі жылға дейін бірге болып, содан кейін өздерінің аумағын белгілеп, тарап кетеді. Басқа мысық тұқымдастарымен салыстырғанда, оцелоттардың туу аралығы ұзақ, ал туатын кішкентайлардың саны аз. Тұтқындағы оцелоттар 20 жылға дейін өмір сүреді. Аргентинаның солтүстік-шығысындағы Атлантикалық орманда олар ағаш кесу және аң аулау арқылы зардап шегеді. 1960 және 1970 жылдары тері саудасы өркендеп, оцелот пен ягуар сияқты мысықтардың кеңінен пайдалануына әкелді. 1960 жылдары оцелот терісі АҚШ-та ең сұранысқа ие болды, 1970 жылы 140 000 тері саудаға түсті. Осыдан кейін Бразилия және АҚШ сияқты бірнеше елдерде мақталы мысық терілерінің саудасына тыйым салынды, нәтижесінде саудадағы оцелот терілерінің саны күрт төмендеді.

Қорғау

Америка құрлыңың кең аумағында таралғандықтан, IUCN Қызыл тізімінде «Қауіпсіз» санатында тіркелген. Оцелотты аулау Аргентина, Бразилия, Боливия, Колумбия, Коста-Рика, Француз Гвианасы, Гватемала, Гондурас, Мексика, Никарагуа, Панама, Парагвай, Суринам, Тринидад және Тобаго, АҚШ, Уругвай және Венесуэла елдерінде тыйым салынған; Перуде аулау реттелген. 2013 жылғы мәлімет бойынша, әлемдік популяциясы 40 000-нан астам ересек жекелеген особь құрасты деп бағаланған. 2012 жылы Аргентинаның субтропикалық аймақтарындағы оцелот популяциясы 1500-ден 8000-ға дейін ересек жекелеген особьден тұрады деп есептелді. Ол Колумбияның Льянос аймағындағы май пальмасы егістіктерінде және ірі мал шаруашылықтарында, сондай-ақ Анд таулары арасындағы аңғарларда кездеседі.

Техаста

Техас пен Солтүстік-Шығыс Мексикадағы оцелоттардың саны күрт азайды; 2014 жылғы мәліметтер бойынша Техастағы популяциясы 50–80 жекелемеге бағаланған. Санының азаюы ішкі туыстық көбейіп, генетикалық әртүрліліктің төмендеуіне алып келді. Бұған қарамастан, АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі Техастағы оцелоттар популяциясын құрып кетуге жақын тұрған, ерекше популяциялық сегмент деп мойындамады. АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі, Техас парктері және жабайы табиғат департаменті, сондай-ақ Табиғатты қорғау қоры Рио-Гранде аңғарындағы өсімдіктерді қорғау және жаңарту сияқты оцелоттарды сақтау жұмысына белсенді қатысатын мекемелердің қатарында. NatureServe оцелоттарды бүкіл әлем бойынша тұрақты деп санайды, бірақ Техас және Аризонадағы жағдайы нашар деп бағалайды.

Тұтқында

Америка зоопарктары мен аквариумдары қауымдастығы Бразилиядағы оцелоттар популяциясы үшін Түрлерді сақтап қалу жоспарын жасады. 2006 жылы Солтүстік Америка зоопарктарындағы тұтқындығындағы популяция алты ата-анасы мен олардың ұрпақтарынан тұратын 16 оцелоттан құралды. Кейбір туындылар жасанды ұрықтандыру арқылы өндірілді. Тринидадтағы Император аңғары зообағында негізінен конфискацияланған және ауланған оцелоттар ұсталады.