Кіріспе

Ирандағы Марус (ماروس) ауылы – Жоғарғы Ғалилеядағы, Сафадтан солтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан палестиналық ауыл. Рим және орта ғасырлар дәуірінде оның халқы яһудилерден тұрған, ал 16 ғасырға қарай толығымен мұсылмандыққа көшкен. Бір кездері тастап кетілгеннен кейін, алжирлік арабтармен қайта қоныстандырылды. 1948 жылы «Хирам» операциясы барысында Израильдің «Шева» бригадасы шабуыл жасап, ауылды толықтай талқандады.

Археология

1875 жылы Виктор Герин мұнда ірі қираған орындары тапты. Ол бұл жерді қираған араб ауылы деп сипаттады. 1881 жылы PEF-тің Батыс Палестинаны зерттеуі мыналарды анықтады: "Қазіргі және ежелгі қираған үйлер; жартастан қазылған үңгірде бұлақ, үлкен тастардан жасалған ежелгі негіздер; қираған орынның шығыс бөлігінің батысында шағын тіктөртбұрышты ғимараттың негіздері. Кейбір жартастарда қабірлер және төбелерде көптеген үңгірлер бар". 1981 жылдан бастап Зви Илан 20-шы ғасырлық ауылдың жанындағы жерлерді әртүрлі бағытта қазды. Қазба жұмыстары ұзақ жылдар бойында өмір сүрген қауымның және кейбір кезеңдерде еврейлердің болғанын көрсетті. IV ғасырдың соңында немесе V ғасырдың басында салынған ежелгі синагог, VII ғасырдың бет-мидрашы, V-IX ғасырларға жататын монеталар қоймасы, бірінші ғасырдың некрополі және римдік кезеңнен Осман империясының басына дейінгі керамика сынықтары табылды. Үлкен тастардан салынған қорғаныс қабырғасының және қазылған ордың қалдықтары бар.

Классикалық дәуір

Археологиялық жағдайлар мен Марус атауына сүйене отырып, археолог Цви Илан Марусты Мерот қаласымен теңестіру қажет деп ұсынды. Мерот (Μηρωθ) Жозефтің бірінші еврей-рим соғысында Яһуди Ғалилеясы мен Тирдің арасындағы шекаралық қала және соғыстың басында нығайтылған орын ретінде айтылады. Бұрынғы ұсыныстардың ішінде археологиялық сәйкестік аз болатын Марун әл-Рас және Меирон да бар. Атау, ықтимал, מערות (Me'arot, үңгірлер) сөзінен туындаған. Барлық ауыл тұрғындары мұсылман болған. 19 ғасырдың екінші жартысында Абделькадер Эль Джезаиридің алжирлік жақтастары алжирде француздардан жеңіліп, Осман империясының басқа бөлігінде пана іздеді. Оларға Османдық Сирияның түрлі аймақтарында, оның ішінде Марус, Дейшум, Аммука, Әл-Хусейния және Туляйл сияқты жерлер берілді.

Британдық мандат дәуірі

Британдық мандат кезеңінде ауыл Палестинаның Газеттер индексі бойынша шағын елді мекен ретінде тіркелген. 1922 жылғы Палестина халқының санағында Марус ауылының халқы 45 адамды құрады, барлығы мұсылмандар. 1931 жылғы санақта халық саны 59 адамға жетті, барлығы мұсылмандар, жалпы 12 үй болды. 1945 жылғы статистика бойынша халық саны 80 мұсылманды құрады, ал 8 дунам жер құрылыспен ғана жабылған (қалалық) жер болып тіркелді.

Израиль билігі

Ауыл 1948 жылғы араб-израиль соғысының соңында, «Хирам» операциясы барысында Израиль қорғаныс күштерінің «Шева» бригадасы тарапынан басып алынды. Палестина тарихшысы Валид Халиди 1992 жылы ауылдың жерін сипаттай келе былай деді: «Жерде зәйтүн және інжір ағаштары, сонымен қатар қираған үйлердің тастары сақталған. Айналасындағы жер мал жаюға қолданылады».