Кіріспе

Ежелгі Мысырдың тұрақтылық символы, Птах және Озириспен байланысты.

Джед, сондай-ақ дджт (𓊽, копт тілінде jōt – "бағана", ағылшынша /dʒɛd/) – ежелгі Мысыр дініндегі ең көне және кең таралған символдардың бірі. Бұл мысырлық иероглифтердегі тұрақтылықты бейнелейтін бағана тәрізді символ. Ол жаратушы құдай Птах пен Озириспен байланысты, Озирис – Мысырдың өлімнен кейінгі өмір, жер асты әлемі мен өлгендердің құдайы. Көптеген түсіндірулерде бұл оның омыртқасын көрсетеді.

Аңыз

Озирис мифінде Озирис Сеттің алдауымен, оған дәл келетін табытқа кіргізіліп өлтіріледі. Сет содан кейін Нил өзеніне Озириспен бірге сол табытты лақтырып жіберді. Табыт Нил арқылы теңізге, Ливанның Библос қаласына дейін ағысып келді. Ол жағаға тіреліп, қасиетті ағаш тамыр жайып, тез өсіп, табытты өзінің діңіне қамтыды. Жердің патшасы ағаштың жылдам өсуіне таңырқап, оны кесіп, сарайында бағана ретінде орнатты, бірақ ағаш ішінде Озирис денесі бар екенін білмеді. Осы уақытта Изида Анубистің көмегімен Озиристі іздеді және оның Библостағы орналасқан жерін анықтады. Изида патша мен патшайымның құрметіне ие болып, олардан бір сыйлық сұрады. Ол сарай залындағы бағананы сұрады, және оған рұқсат берілген соң, бағанадан табытты шығарды. Содан кейін бағананы қасиетті деп жариялап, оған мирра құйып, зығыр матамен орады. Осы бағана "Дед" бағанасы деп аталды.

Иероглифтер қолданылуы

Дед иероглифі – тұрақтылықты көрсететін бағана тәрізді символ. Ол кейде Озиристің өзін де бейнелейтін, көбінесе "қос тік сызықтарының арасына екі көз салынып, бие қамышы мен шоты ұстаған" түрінде көрсетілген. Дед иероглифі көбінесе тиет (Изис түйіні деп те аталады) иероглифімен бірге табылады, ол өмір немесе игілік деп аударылады. Дед пен тиет екеуі бірге қолданылғанда өмірдің қос жақтылығын бейнелей алады. Тиет иероглифі жиі джидпен жұптасқандықтан Изиспен байланысты болуы мүмкін.

Салтанатты пайдалану

Дед – "дедті көтеру" деп аталатын рәсімнің маңызды бөлігі болды, ол египеттік юбилей мерекесі – Сед мейрамының бір бөлігі еді. Дедті көтеру әрекеті Озиристің Сетке қарсы жеңісін бейнелегені түсіндіріледі. Мемфисте өткен рәсімдерде перғауын діни қызметкерлердің көмегімен арқандарды пайдаланып, ағаш дед бағанасын көтергені сипатталған. Бұл рәсім егін егілетін және егіншілік маусымы басталатын кезеңде, топан судың төртінші айы – Койак айына сәйкес келіп өткізілді. Бұл рәсім сол кездегі ең танымал мерекелердің бірі болды, Озириске арналған үлкен фестивальдің бөлігі, ол Койак айының 13-ден 30-ына дейін өткізілді. Жылдың осы мезгілінде топырақ пен климат егіншілікке ең қолайлы болғандықтан, фестиваль мен оның рәсімдері өсімдіктердің құдайы Озиріске, егілген тұқымның өсуіне көмектесу үшін, Сеттің қолынан өлгеннен кейін оның қайта тірілуі мен жаңаруына ұқсас, шақыру ретінде қарастырылады. Уолтерс өнер мұражайы.]] Сонымен қатар, жоғарыдағы көріністің оң жағындағы қабірде жақсы сақталмаған тағы бір көрініс бар. Ходель Хоэнес бұл көріністе перғауынның патшайымымен бірге арқанның көмегімен дед бағанасын көтеріп тұрғанын көрсететінін түсіндіреді. Оған үш адам, Мемфис ғибадатханасының діни қызметкерлері көмектеседі. Төртінші діни қызметкер бағананы тіреп тұрды. Арқандардың астындағы бағананың алдына түрлі сыйлықтар ұсынылды. Перғауын мен оның патшайымын Сед мейрамына ұқсас төрт жұп жас қыздар сүйемелдейді. Олардың әрқайсысы U пішіндес тұтқасы мен шеңбері бар, сиыр құдайы Хатордың беті мен мүйіздерін еске түсіретін Хатордың систрумын, сонымен қатар екінші қолында Хатормен байланысты қорғаныш амулеті – менатты ұстап тұр. Қыздардың басынан жоғарыға дейін созылған иероглифтер қатарында әр қатар әйелдер туралы: "Патшаның балалары асыл дед бағанасын мақтап (немесе құрметтеп) жатыр" деп жазылған. Ходель Хоэнес бұл сөздерді қыздардың Аменхотеп III-нің қыздары екенін көрсетеді деп түсіндіреді. Кэтрин Харпер мен Роберт Браун да дед бағанасы мен йогадағы кундалини тұжырымдамасы арасындағы тығыз байланыс мүмкіндігін талқылайды.