Кіріспе

Румыния Марамуреш округі – Румыниядағы округ (județ), Марамуреш аймағында орналасқан. Аудан орталығы – Байа-Маре қаласы.

Атауы

Мажар тілінде ол Máramaros megye, украин тілінде Мараморо́щина, неміс тілінде Kreis Marmarosch, ал идиш тілінде מאַרמאַראָש деп белгілі.

География

Марамуреш округі Румынияның солтүстік бөлігінде, Трансильвания тарихи аймағында орналасқан және Украинамен шекаралас. Округтің жалпы ауданы – , оның 43% Родна тауларымен жабылған, ең биік шыңы – Vârful Pietrosul Rodnei, Munții Rodnei, теңіз деңгейінен жоғарыда. Гуаи және Țibleș тау тізбектерімен бірге Родна таулары Шығыс Карпаттың бір бөлігін құрайды. Округтің қалған бөлігі – төбелер, үстірттер және аңғарлар. Округ арқылы Тиса өзені және оның ірі салалары – Изза, Вишёу және Мара өзендері ағып өтеді.

Экономика

Марамуреш өзінің мал және ауыл шаруашылығы дәстүрлерімен танымал, және Румынияның коммунистік кезеңінде жүргізілген индустрияландыру науқанынан көп зардап көрмеген. Жырту, егу, орақпен шабу, шөп шабу және оны тасымалдау сияқты жұмыстар көбінесе қолмен жасалады. Аймақта темірден басқа металдарды өндіруге мамандалған қуатты тау-кен өнеркәсібі де бар. Коммунистік кезеңде Байа-Маре маңында салынған өнеркәсіптік кәсіпорындар бұрын аумақты қатты ластаған, бірақ соңғы кезде қаланың өнеркәсіптік өндірісінің азайғандығына байланысты ластану деңгейі төмендеді.

Тарих

1199 жылы бұл аймақ алғаш рет аталады. 1241 жылы татар шапқыншылығы жергілікті халықтың шамамен жартысын жойды. 14 ғасырда Марамуреш князі Богдан Карпат тауларын өтіп, Молдавия княздығын құрды. 1343 жылы румын аристократиясы басқарған Марамуреш воеводствосы құрылды және ол 1402 жылға дейін сақталды. Орта ғасырларда тарихи Марамарос (Maramureș) аймағы тұз кендерімен, кейіннен ағаш өңдеу өнеркәсібімен белгілі болды. 1920 жылы Трианон шарты бойынша округтің солтүстік бөлігі жаңа құрылған Чехословакияның құрамына кірді, ал оңтүстік бөлігі (Сигету-Мармациейді қоса) Румыния Корольдығының құрамына енді. 1925 жылғы әкімшілік біріктіру заңынан кейін округ өз атауы мен аумағын сақтап қалды. 1938 жылы король Карол II жаңа Конституцияны қабылдады, содан кейін Румыния аумағының әкімшілік бөлінісі өзгертілді. Он [[Румынияның бұрынғы әкімшілік бөліністері#Ținuturi: 1938–1940 (шамамен аударма: "жерлер")] (округтерді біріктіру арқылы) құрылды, оларды король тағайындаған rezidenți regali (шамамен аударма: "корольдік резидентері") – префекттердің орнына басқарды. Марамуреш округі Цинтул Кришури құрамына кірді. 1940 жылдың тамызында, нацистік Германияның қолдауымен (Екінші Вена сыйлығының нәтижесінде), округ Солтүстік Трансильванияның қалған бөлігімен бірге Венгрияға қайтарылды. 1944 жылдың қазанында румын әскерлері, кеңес көмегімен, алынған аумақты қайтарып алып, оны Румынияға қайта қосты, округті қалпына келтірді. Трианон шартына сәйкес Румынияның округке билігі 1947 жылғы Париж бейбіт шартында расталды. Румынияның округтері, Марамурештің ішінде, 1950 жылы Румынияның коммунистік үкіметімен облыстардың пайдасына таратылды және 1968 жылы Румыния округтік әкімшілік жүйесін қалпына келтірген кезде қайта құрылды.

Халық саны

1930 жылғы санақ бойынша округтің халқы 194 619 адамды құрады, оның 57,9% румындар, 20,9% еврейлер, 11,9% русиндер (украиндер де оның ішінде), 6,9% венгрлер, 2,0% немістер және басқа да аз ұлт өкілдері болды. Діни құрамы бойынша мынадай көрсеткіштер тіркелді: 64,4% грек-католиктері, 21,0% еврейлер, 6,4% рим-католиктері, 5,3% православие дінін ұстанушылар, 1,8% реформаторлар, сондай-ақ басқа да аз ұлт өкілдері.

Қала тұрғындары

1930 жылы округтің қалалық халқының этникалық құрамы 38,6% яһудилерден, 35,4% румындардан, 19,9% венгрлерден, 4,5% русиндерден (оның ішінде украиндықтардан) және басқа аз ұлт өкілдерінен тұрды. Қала халқының 36,6% идиш тілінде сөйлесе, одан кейін румын (33,7%), венгр (25,7%), украин (2,3%) тілдерінде және басқа аз ұлт өкілдері сөйледі. Діни көзқарас бойынша, қала тұрғындарының арасында яһудилер (38,9%), грек-католиктер (38,0%), рим-католиктер (12,8%), реформаторлар (5,7%), православиеліктер (3,5%) және басқа да аз ұлт өкілдері болды.