Кіріспе

Ортағасырлық ағылшын жылнамалары

Flores Historiarum (Тарих гүлдері) – ортағасырлық ағылшын тарихшыларының XIII ғасырда жазған, бастапқыда Сент-Олбанс аббаттығымен байланысты екі түрлі (бірақ бір-бірімен байланысты) латын жылнамасының атауы.

Вендовердің Flores Historiarum

Алғашқы Flores Historiarum-ды Сент-Олбанс жазушысы Роджер Вендовер жасаған. Ол хронологиясын жаратылыстан 1235 жылға дейін, өлімінен бір жыл бұрын жеткізген. Роджер алғы сөзінде «әр түрлі түсті гүлдер әр түрлі даладан жиналғандай, осы да қадірлі католик жазушыларының кітаптарынан таңдап алынды» деп мәлімдейді. Сондықтан ол еңбегін Flores Historiarum деп атады. Дегенмен, көптеген жылнамалар сияқты, бұл еңбек қазір бұрынғы жазушылардан алынған мәліметтері үшін емес, 1215-1235 жылдардағы оқиғалардың толық және жанды баяндамасы үшін бағаланады, оның ішінде Джон патшаның Рунимедте Магна-Картаға қол қоюы да бар. Кітап Бодлей кітапханасындағы (MS Douce 207) XIII ғасырдың бір қолжазбасында, Британ кітапханасындағы (Cotton MS Otho B V) қиратылған XIV ғасырлық көшірмесінде, сондай-ақ Мэтью Париждің Chronica Majora-сының (редакциялаған Генри Ричардс Луард, Rolls Series, жеті томдық) бірінші бөлігі ретінде сақталған. Flores-қа кіретін дереккөздер: Беда, Монмутский Джеффри, Гемблуксский Зигеберт, Ворчестерский Флоренс, Симеон Дархемский, Вильям Малмсбериский, Генрих Хантингдонский, Роберт де Монте, Вильям Тирский, Ральф де Дикэто, Бенедикт Аббас, Роджер Ховеденский және Ральф Когжесхоллский (1194 жылға дейін). Бұл тізімді Луард толыққанды келтіреді және мәтінінде әр бөлімнің дереккөзін көрсетеді. 1201 жылдан бастап және король Джон билігі кезінде ол, сондай-ақ кейін Джон де Такстер қолданған Анналь Санкти Эдмундидің ортақ дереккөзіне сүйенеді, және Дицетоның Сент-Олбанс көшірмесіне қосылған бірнеше жылнамалар да пайдаланылған. Туындының ең алғашқы ядросының құрылған күні туралы пікірталас бар. Бодлей кітапханасындағы қолжазбада (шамамен 1300 жыл) 1188 жылғы жылнаманың шетінде «Аббат Иоаннның жылнама кітабында осы күнге дейін» деген жазба бар. Луард мұны 1188 жылға дейін сақталған Flores ядросы болғанын және оның құрылысын Джон Уоллингфорд 1195-1214 жылдар аралығында Сент-Олбанс аббаты ретінде қызмет еткен кезінде бақылағанын білдірді. Алайда, 1188 жылы Матай Париждің Chronica Majora-сының алғашқы қолжазбасы Генрих II билігінің соңымен аяқталады, сондықтан бұл хроникалық кітап болуы мүмкін деген ой бар, ол қолжазба жазылған XIV ғасырдың басында кейінірек Аббат Иоаннның иелігінде болған. Мәтінді қарастыра отырып, жұмыстың ертерек бөлімдері шамамен 1173 жылғы Historia scholastica Петрус Коместордың еңбегіне көп сүйенеді, оның көшірмесі Джон Уоллингфордтың аббаттығына дейін монастырға әкелінген жоқ. (Луард басқа жерде Коместор мен басқа жазушылардың арасындағы кейбір айырмашылықтарды атап көрсетеді). Дицетоның еңбегі, Flores-та кеңінен қолданылған, әсіресе 1066 жылдан кейін, 1204 жылға дейін Аббаттық үшін көшірілмеген. Соңғы түрінде 1179 жылғы жылнама 1215 жылғы Латеран кеңесіне сілтеме жасайды, ал Воган барлық қолжазбалар 1228 жылдан ертерек болмайтын жалпы ата-баба үлгісінен шыққан деп санайды. Алайда, Вон Вендовердің бұрынғы жинақты қолданғанын жоққа шығармайды және мұндай жинақтың, мүмкін 1066 жылға дейін созылған, кейбір дәлелдерін табады.

Париждің Flores Historiarum және оның жалғасы

Екінші және кеңінен таралған Flores Historiarum жаратылыстан 1326 жылға дейін (бірақ кейбір ерте қолжазбалар 1306 жылы аяқталады) созылады. Оны әртүрлі адамдар жинақтаған, ол заманауи дәуірде жылдам танымал болды, себебі оны көптеген қолжазба дәстүрлерінде көптеген адамдар жалғастырды. Сақталған жиірме қолжазбаның ішінде Норфолк, Сент-Бенет-Холмде (Royal Mss 14. c.6) жалғасқан, Тинтерн аббаттығында жинақталған; Норвичте (Cottonian Claudius E 8); Рочестерде (Cottonian Nero D 2); Сент-Пол, Лондонда (Lambeth Mss 1106); Сент-Мэри, Саутваркте (Бодлеян кітапханасы, Rawlinson Mss B 177); және Кентербери, Сент-Августинде (Harley MS 641) жинақталғандары бар. Ол бастапқыда Сент-Олбанс аббаттығында, кейін Вестминстер аббаттығында жазылған. Барлық түрлі жалғастырулардың негізі болып табылатын ең көне қолжазба Манчестердегі Четэм кітапханасында сақталады. Бұл қолжазба 1265 жылға дейін, Мэтью Паристің қолымен қысқаша жазбалармен және түзетулермен толықтырылған. 1306 жылдан 1325/26 жылға дейінгі жалғастыруды Вестминстердегі Редингтік Роберт (1325 жылы қайтыс болған) және тағы бір Вестминстерлік монах жасаған. Екінші Flores Historiarum көп жылдар бойы "Вестминстерлік Мэтьюге" жатқызылған, бірақ Генри Ричардс Луард бұл Мэтью Париж екенін дәлелдеді. Flores Historiarum Роберт Брюске айқын қарсылық танытады. Хроника бойынша, Брюс 1306 жылғы көктемде шотландтардың патшасы болып тағайындалғаннан кейін, леди Элизабет Брюс күйеуіне: "Менің ойымша, сен жазғы патшасың, мүмкін, қысқы патша болмайсың", - дейді.