Кіріспе

Арундель графының 13-ші Филипп Ховард (28 маусым 1557 – 19 қазан 1595) – ағылшын дворяны және католик қасиеттісі. 1970 жылы Рим папасы Павел VI оны Англия мен Уэльстің қырық шейітінің бірі ретінде қасиетті деп жариялады. Ховард негізінен Елизавета I патшайымының тұсында өмір сүрді; оған католик дінін ұстанғаны үшін, Англиядан рұқсатсыз кеткені және иезуиттердің құйрықтарына қатысқандығы үшін айып тағылды. Осыдан кейін ол 1585 жылы Лондон мұнарасына қамалды. Ховард мұнарада он жыл тұрды, содан кейін дизентериядан қайтыс болды.

Ерте өмір

Филип 1557 жылы ағылшын реформациясының қайнаған кезінде Лондонның Странд қаласындағы Арундел үйінде дүниеге келді. Ол Томас Ховардтың жалғыз ұлы, 4-ші Норфолк герцогы, және оның бірінші әйелі Мэри ФицАлан, Генри ФицАланның кіші қызы, 12-ші Арундел графы және оның бірінші әйелі, леди Кэтрин Грей. Ол Уиттхолл сарайында корольдік отбасының қатысуымен лорд-канцлер және Йорк архиепискобы Николас Хитпен крещениеден өтті. Оған биліктегі монарх Мэри I-нің күйеуі, Испания королі Филипп II-нің құрметіне есім қойылды. Баланың тағы бір спонсоры – оның әкесінің әкесі, 12-ші Арундел графы. Оның анасы – оның арғы әжесі, 3-ші герцогтың жесірі Элизабет Стаффорд, ол баланы қазынада сақталған және әдетте тек корольдік балаларды крещениеге шақыру үшін қолданылатын алтын крещение шүмегінің үстінде ұстады. Ол дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай анасы ауыр сырқатқа шалдығып, мүмкін, босанғаннан кейінгі инфекциядан қайтыс болды және сол жылдың тамызында Арундел үйінде көз жұмды. Оның жеті жасынан бастап тұратын үйі бұрынғы Картузиан монастырі болды. Осы кезеңде Филип Кембридждегі Сент-Джон колледжінде оқуға жіберілді. Говард онда оқып жүргенде, оның әйелі Филиптің анасының әкесі, 12-ші Арундел графы Генри ФицАланның қорғауында болды. Филипп 1574 жылы 17 жасында бітірді. Ол 18 жасқа толғанда Елизавета I сарайына қатыса бастады; ерекшелігі, бұл оның әкесі патшайымға қарсы жасаған опасыздық үшін жазаланғанынан кейін бірнеше жыл өткен соң болды. Оның өмірі Кембриджде де, сарайда да бейберек болды, бірақ Филиптің қиын отбасылық тарихына қарамастан, ол патшайымның сүйіктісіне айналды. 1578 жылдың шілдесінде оның анасының әпкесі Джейн ФицАлан балалары жоқ күйіде қайтыс болды, өйткені оның Джон Ламлимен, 1-ші барон Ламлимен некесінен туған үш баласы нәресте кезінде қайтыс болды. Әпкесінің қайтысымен Филип анасының әкесінің жалғыз тірі ұрпағы болды және Арундел графтығының және оның қосалқы атақтарының, сондай-ақ ФизАланның Сассекстегі барлық кең байлықтарының мұрагері болды, оның ішінде Арундел қамалы, ФизАлан отбасының негізгі резиденциясы, кейіннен Филипптің ұрпақтарының басты үйіне айналды. 1580 жылдың ақпанында әкесі қайтыс болғаннан кейін Говард анасының барлық мұрасын алды, ал патшайым оны Арундел графы етіп тағайындады. Содан бері Арундел графтығы Говардтар отбасында қалды, ал 1660 жылы Норфолк герцогтығының қайта жаңғыруымен герцогтардың қосалқы атағы болып қала береді. Филип бастапқыда католик ретінде крещение алды және протестанттық білім алса да, католицизмнің тамыры ешқашан толықтай жойылған жоқ, себебі оның жақын туыстары Реформация кезінде католик шіркеуіне адал болды. Оның анасының әкесі – мұқтаж католик, ал әкесі, протестант ретінде тәрбиеленген, бірақ католик болған, королева Елизаветаға қарсы қастандық жасағаны үшін ұятқа қалды, оны Шотландия королевасы Мэримен алмастыру және осылайша Англияда католицизмді қайта орнату ниетімен. Оның әкесінің әкесі, Суррей графы, де ризашылықтан айырылып, Генрих VIII-ге өлім жазасы берілді, себебі ол католик болды. 1583 жылы граф Трокмортон қастандығына қатысқан деген күдік туды. Ол Испанияның Нидерландысына қашуға дайындалды, бірақ оның жоспарлары Лондондағы үйіне Елизаветаның келуімен бұзылды және ол өзін сол жерде ұстауға бұйрық берді. Сол жылы Арундел графесі күйеуінің білмеуімен және оның наразылығын сезінуден қатты қорқып, Англиядағы заңсыз және жасырын католик шіркеуіне қайта оралды. Көп күш салғаннан кейін, ол күйеуінің сүйіспеншілігін қайта жеңе алды. 1584 жылдың 30 қыркүйегінде графты иезуит діни қызметкері Уильям Уэстон католик шіркеуіне қайта қабылдады. Сол уақытта графтың кіші туған ағасы лорд Уильям Говард та католицизмді қабылдады. Арундел, әлі де Елизаветаның сарайына қатысып жүргенде, үйіне қайтып, жақсы күйеу және әке болуға тырысқанға дейін, бір уақыт бойы католицизмге берік адалдығын жасырды. Келесі жылы Говард, әйелі мен балаларымен католиктер ретінде ашық өмір сүру үшін, Отец Уэстонның ескертулеріне қарсы, Еуропаның материк бөлігіне қашуға тырысты. Оның шетелге қашуын сер Фрэнсис Уолсингхэмге сенімді қызметші ұсынды, жоспарлады және сатты, оны отец Филипп Караман графтың капелланы, жер асты католикалық діни қызметкері және агенттік провокатор отец Эдвард Грейти деп атады. Көптеген басқа қарсыластар Англиядан қашып кетуге мүмкіндік алса, Арундел графы, марқұм Анна Болейнмен туыстық байланысы болғандықтан, патшайымның алыс туысы болды. Ол қуғынға ұшыраған католиктердің арасында патшайым тағына мұрагер болуы мүмкін деп есептелді. Сондықтан графтың кемесі Литтлхэмптоннан шығар кезде Тюдор флотының қарақшылары шабуыл жасап, кемеге түсті. Граф бастапқыда қарақшылардың капитаны тек айып төлегісі келеді деп ойлады, бірақ оның орнына тұтқынға алынып, 1585 жылдың 25 сәуірінде Лондон мұнарасына қамалды. 1586 жылдың шілдесінде оған патшайымға шіркеуге қару алып бару шартымен бостандық ұсырылды, бірақ ол бас тартты. 1588 жылы ол испандық Армаданың жеңісі үшін басқа католиктермен бірге дұға еткені үшін айыпталды. Ол 1589 жылдың 14 сәуірінде мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін сотталды және кінәлі деп танылды. Ол дереу өлім жазасына кесілді және барлық атақтары мен мүлкі коронаға тәркіленді. 1589 жылдың 1 мамырындағы хатында Клаудио Аквавиваға отец Генри Гарнет еске алды: «Үкім оқылғанда және көрермендер граф залдан бақиясы ішке қаратылған балтамен шығып кеткенін көргенде – аристократтардың соттарында бұл тұтқынның өлім жазасын алғанын көрсететін белгі – бірден өте үлкен дүрбелең болды, ол өзеннің бойымен шақырымдарға естілді, кейбір адамдар патшайымның кешірімінен не болғанын сұрады, сондықтан осындай керемет және батыл джентльмен өлім жазасын алды, ал басқалары оның дұға еткені үшін жазаланғанына қатты ашуланды. Өйткені оған қойылған айыптамалардың арасында, істің негізгі және барлық нәрсеге байланысты айыптамасы осы еді – ол испандық флоттың сәттілігі үшін дұға ету үшін белгілі бір діни қызметкерден сұраған, ал шындығында оның жауыздары оған қарсы дәлелдей алатын және ол жасаған барлық нәрсе – ол Лондон мұнарасында және сол кезде басқа түрмелерде күндіз-түн дұға етуді сұрады, әсіресе барлығының жаппай қырғынды күткен кезде [католиктерге]». Осы сөздер бүгінде Арунделдегі Говардтың қасиетті орнының бір сатысында да кездеседі. Ол күнделікті бірнеше сағат дұға мен медитацияға жұмсады; ол өте төзімді және оған жамандық жасаған күзетшілерге де мейірімді болды.

Өлім және жерлеу

1595 жылдың күзінде дизентериядан қайтыс болған граф королевадан әйелі мен оның тұтқында болғаннан кейін туған ұлын көруге рұқсат беруін сұрады. Патшайым: "Егер ол протестанттық қызметке бір рет қатысса, ол әйелі мен балаларын көрумен қатар, өзінің құрметі мен мүлкіне менің патшалық ниғметімнің барлық белгілерімен қайта оралады" деп жауап берді. Бұл сұраққа Ховард: "Егер менің дінім үшін азап шегіп жатсам, Мажарметтеріме айтыңыз, мен бір ғана өмірден айырылып қалғаным үшін өте өкінемін", - деп жауап берді. Ол Тауэрде қалды, әйелі мен ұлын қайта көрмеді және 1595 жылдың 19 қазанында жалғыз қайтыс болды. Кейінірек Вестон әкесі былай деп еске алды: "Кейбіреулер оны улап өлтіргенін ойлады. Алайда, мен сол кезде Тауэрде оған паж болған белгілі бір католиктен мұқият сұрадым, бірақ оның растығын ешқашан анықтай алмадым. Өлім төсегінде ол өзі қолданған breviary-ні маған сыйлады: бірақ Гарнет әкесі оны ұрпақ үшін қандай да бір діни нысан сияқты өзінде сақтап қалуды шешті. Ол оны маған сеніп тапсыруға батыл болмады, себебі мендегі барлық нәрсе кез келген сәтте тартып алынуы мүмкін еді, және ол алтыннан да құнды деп жариялаған осы игілікті осыншама көп тәуекелге ұшыратуды дұрыс деп ойламады". Ховард Тауэрдің қабырғаларының ішінде, оның әкесінің де жатқан Сент-Питер ад Винкула шіркеуінің еденінің астында жерленді. Караман әкесінің айтуынша, графтың жерлеу рәсімі мен жерлеуі "оның сақ графқа екі фунтқа түсті". Арундл графинясы жесір қалғаннан кейін пәктікке ант берді және ешқашан қайтадан үйленбеді. Ол қалған өмірін христиан поэзиясын жазуға, миссаға қатысуға және басқа да діни амалдарды орындауға арнады. Ол мұқтаж адамдарға, әсіресе науқастарға көмектесуге құштар болды. 1624 жылы жесір графиня мен олардың ұлы король Джеймс I-ден Ховардтың сүйегін, біріншіден, жесір графиняның Суррейдегі Батыс Хорслидегі резиденциясына, содан кейін Суссекстегі Арундл қамалындағы Фицталан капелласына көшіруге рұқсат алды. Арундел соборы, бастапқыда Киелі Филипп Нериге арналған, 1868 жылы Норфолктің 15-ші герцогы тапсырған. Ол 1965 жылы собор мәртебесіне көтерілді және оның арналуы біздің ханым мен Әулие Филипп Ховардқа өзгертілді, Рим папасы Пауль VI 1970 жылдың қазанында графты Англия мен Уэльстің қырық шейітінің бірі ретінде канонизациялағаннан кейін. 1971 жылдың 10 наурызында Арундл мен Брайтонның коадъютор епискобы, Ховардтың сүйегі Фицталан капелласынан Кафедральдық ғибадатханаға көшірілді. Бұрын кем дегенде бір жағдайда, Англиялық бас тартушы Ричард Верстеганның баспаға шығаруы үшін Испанияның Нидерландына контрабандалық жолмен әкелінді. Мысалы, граф Джон Юст Ландсбергтің "Иса Мәсіхтің тұлғасындағы адал жанға арналған хат" атты латын тіліндегі Елизаветалық ағылшын тіліне аудармасын жасады, ол қайтыс болғаннан кейін Антверпенде басылып шықты (1595, қайта басылды 1871). Ховардтың Марко Маруличтің Carmen de doctrina Domini nostri Iesu Christi pendentis in cruce ("Айқышқа ілінген Мәсіхпен христианның әңгімесі") поэмасының өлеңге аудармасы Антверпен басылымында кіріспе ретінде пайдаланылды. Ховардтың Маруличтің поэзиясы қайтадан, жаңартылған ағылшын орфографиясымен, 2022 жылдың наурыз/сәуір айларында дәстүршіл католик әдеби журналы St. Austin Review-да жарияланды. Ховард сондай-ақ "Адалдықтың артықшылығы мен пайдалылығы туралы" атты үш қолжазба трактаттың авторы болды. Графтың өмірі туралы егжей-тегжейлі зерттеулер, сондай-ақ оның бірнеше христиан поэзиясы шығармалары, ақын Луиза Имоген Гвинея жинаған және оның 1939 жылғы "Қорылушы ақындар" жинағының бір бөлігі ретінде жарияланды.