Кіріспе

Византия епископы және Константинопольдің бірінші архиепископы Александр Константинопольдік (; шамамен 237/245 – 337) – Византия епископы және Константинопольдің бірінші архиепископы (қала оның епископтық қызметі кезінде аты өзгертілді). Ғалымдар Александр туралы қолда бар ақпараттың көп бөлігін аңызға жатқызады.

Туған жері және ерте өмір

Синахарионның айтуынша, Александр Италиядағы Калабриядан шыққан, оның ата-анасы Георгий мен Вряйн аталды. Кішкентай кезінен-ақ ол Құдайға арналды, монастырда тұрып, жақсылықты өсірді және Құдайдың бұйрықтарын орындауға адалды. Ол рухани көрістерге ие болды, жиырма күн бойы толық ораза ұстады. Бірақ ол төрт жыл бойы жалаңаш жүріп, сарациндердің шабуылдарынан мыңдаған қиындықтарға тап болды. Осылайша, ол шәкірттері Виталий мен Никеформен бірге көп жылдар бойы Грекияны аралап сапарлады. Александр Византияның қартайған епископы Митрофанға көмекші болу үшін викарий болып сайланды. Осының нәтижесінде, Александр мен Митрофан екеуі де Константинополдің алғашқы епискобы деп есептеледі (кейде екеуі де Константинополдің алғашқы "патриархы" деп аталса да, епископтық тақ әлі осы дәрежеге көтерілмеген). Александр шамамен 23 жыл бойы епископ қызметін атқарды, 337 жылы қайтыс болды. Митрофанның қайтысымен, ол өсиетінде Константинополь тағына өз орынбасарын сайлау туралы нұсқау қалдырды. Епископтық қызметі кезінде Александр түрлі дін философымен пікір таластырып, адалсыздыққа қарсы күресті. Оны Григорий Назианз және Кипрлік Эпифаний жоғары бағалады. Теодорет оны "апостолдық" епископ деп атады.

Ариандық дау

Ариандық дау басталғанда, Александрия патриархы Александр, өзінің қателік деп есептеген нәрсеге қарсы күресте оның көмегін сұрады. Көптеген деректерге сәйкес, Константинопольдің Александр I, Метрофанның өкілі ретінде Никеяның бірінші соборында болды, бірақ кейбір деректерде Метрофан (сол кезде 117 жаста болған) кеңеске жеке қатысқан делінеді. Соборда Арий және оның үйретіктері айыпталып, сотталды. Кейіннен Арий шіркеу қауымдастығына қайта қабылдануды тіледі. Рим императоры Константин I, Евсевийлерді тыңдағаннан кейін, Александрға Арийді ресми түрде қайтарып алуға бұйрық берді. Сократ Сколастик айтуынша, Арий өзінің қателігіне шын ниетпен өкінген жоқ, керісінше, алдап айтқан, ал епископ Александр мұны білген. Евсевийлер Александрға қызметтен алынып, жер аударылатыны туралы ескерткенімен, ол Арийді шіркеуге қайтарудан бас тартты. Ол Агия Ирен шіркеуінде (сол кезде Константинополь соборы) ыстық дұғалар етіп, Құдай оны осы дүниеден алып кетсін деп тіледі, себебі тек өкінгендей көрінетін адамды қауымға қайтаруға мәжбүр болудан гөрі. Оқиғаға орай, Арий шіркеуге бара жатқанда қайтыс болды, сондықтан оны қайта қабылдау мүмкін болмады.

Өлім

Александр Арийден көп өмір сүрмеді. Өлім төсегінде ол өзінің викарийі Павелді ізбасары етіп тағайындады дегенді айтады, сондай-ақ 342 жылы Константинополь епископы болған және оның ілімдері македониялықтыққа негіз болған Македониусқа қарсы дін қызметкерлерін ескертті. Оның қайтысынан кейін Александр шіркеудің қасиеттісі ретінде есептелді. Оның құрметіне арналған қызмет 1771 жылы Венецияда жарияланды. Кейбір ежелгі қолжазбаларға сәйкес, қасиетті Александрдың мерекесі маусымның 2-сі күні еске алынған. Бүгінде оның мерекесі жыл сайын 30 тамызда Константинопольдің патриархтары Иоанн Жылдам (582–595, сондай-ақ 2 қыркүйекте еске алынады) және Павел Жаңа (780–784) еске алумен бірге аталып өтеді.