Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иттің түрі
Type of dog
Саяқ иттер (немесе газдық иттер деп те аталады) – иіс сезуге және төзімділікке сүйенетін иісшіл иттерден айырмашылығы, негізінен көру қабілеті мен жылдамдық арқасында аң аулайтын иттің бір түрі.
Sighthounds (also called gazehounds) are a type of hound dog that hunts primarily by sight and speed, unlike scent hounds, which rely on scent and endurance.
Сыртқы келбеті
Бұл иттер олжаны қууға, оны көзден шығармай ұстап тұруға және үлкен жылдамдығы мен ептілігімен жеңіп алуға маманданған. Олар қозғалысты жылдам анықтауға қабілетті болуы керек, сондықтан олардың көру қабілеті өте жақсы. Саябақтар елік, қоян сияқты жылдам, епті олжаны ұстауға қабілетті болуы керек, сондықтан олардың ұзақ қадамға арналған өте икемді арқасы мен ұзын аяқтары, басқа иттерге қарағанда әдеттегідей үлкен жүректі қолдау үшін терең кеудесі, анаэробтық және аэробтық жүгіріске қабілетті өте тиімді өкпелері және салмағын азайту үшін арық, жіңішке денесі болады. Саябақтардың ерекше анатомиялық және физиологиялық ерекшеліктері бар, бұл жылдамдық пен көзбен аң аулауға қабілетті болу үшін таңдап алынуының нәтижесі болуы мүмкін. Зертханалық зерттеулер саябақтарда гематологиялық және сарысу биохимиялық көрсеткіштерінің қалыпты деңгейін анықтады, олардың кейбіреулері барлық саябақтарға ортақ, ал кейбіреулері тек бір түрге тән болуы мүмкін. Типтік саябақтардың басы жеңіл, арық болып келеді және пропорциясы бойынша долихоцефалиялық. Бұл пішін олардың басының әдеттегіден ұзын екендігі туралы түсінік тудыруы мүмкін. Қасқырлар мен басқа да жабайы иттер долихоцефалиялық немесе мезатицефалиялық болады, бірақ кейбір үй иттері адамның 12 000 жылдық таңдауының нәтижесінде брахицефалиялық (қысқа басты) болып өзгерген. Долихоцефалиялық иттердің көру өрісі кең, бірақ көздері арасындағы жабыну аймағы кішкентай, сондықтан олардың көру өрісінің кейбір бөлігінде тереңдікті қабылдауы брахицефалиялық иттерге қарағанда нашар болуы мүмкін. Көптеген, егер барлығы болмаса, иттердің көру қабілеті олардың ата-бабасы – қасқырдан төмен. Саябақтардың басқа иттерге қарағанда көру қабілеті жоғары деген кең таралған пікірді растайтын ғылыми дәлелдер жоқ. Алайда, долихоцефалиялық иттердің "көрнеу жолағында" ретиналық ганглиондық жасушалардың саны көп болғандықтан, олар басқа ит түрлеріне қарағанда объектілерге және көлденең көру өрісіндегі жылдам қозғалысқа сезімталдығын жоғары сақтайтынына қатысты дәлелдер көбейіп келеді.
These dogs specialize in pursuing prey, keeping it in sight, and overpowering it by their great speed and agility. They must be able to detect motion quickly, so they have keen vision. Sighthounds must be able to capture fast, agile prey, such as deer and hares, so they have a very flexible back and long legs for a long stride, a deep chest to support an unusually (compared to other dogs) large heart, very efficient lungs for both anaerobic and aerobic sprints, and a lean, wiry body to keep their weight at a minimum. Sighthounds have unique anatomical and physiological features, likely due to intentional selection for hunting by speed and sight; laboratory studies have established reference intervals for hematology and serum biochemical profiles in sighthounds, some of which are shared by all sighthounds and some of which may be unique to one breed. The typical sighthound type has a light, lean head, which is dolichocephalic in proportion. This shape can create the illusion that their heads are longer than usual. Wolves and other wild dogs are dolichocephalic or mesaticephalic, but some domestic dogs have become brachycephalic (short headed) due to artificial selection by humans over the course of 12,000 years. Dolichocephalic dogs have a wider field of vision but smaller overlap between the eyes and therefore possibly poorer depth perception in some of their field of view than brachycephalic dogs; most, if not all, dogs have less visual acuity than their antecedent the wolf. There is no science based evidence to confirm the popular belief that sighthounds have a higher visual acuity than other types of dogs. However, there is increasing evidence that dolichocephalic dogs, thanks to a higher number of retinal ganglion cells in their “visual streak”, retain more heightened sensitivity than other dog types to objects and rapid movement in the horizontal field of vision.
Тарих
Салуки / Слуги (екеуі де Селевкид империясының атымен аталған) сияқты сағалар кем дегенде 5000 жыл бұрын болған болуы мүмкін, ал ең ерте сағалардың қалдықтары – шамамен 54 см иық биіктігі бар еркек, Салукимен салыстырғанда, шамамен 4000 жыл бұрынғы Тель Брак қазбаларында табылды. Еуропалық саға туралы ең толық сипаттама және оның жұмысы – II ғасырдағы Рим Испаниясынан келген келттік вертрагусы, Арианның «Кинегетика» еңбегінде келтірілген. Осыған ұқсас типтегі, шамамен сол тарихи кезеңдегі, 61–63 см биіктігі бар, орташа денелі еркек саға, Уормингтон Рим иті Англияда жақсы сақталған қаңқа бойынша сипатталған. 8-9 ғасырлардағы сағалардың «грацильді» сүйектері, анатомиялық тұрғыдан 70 см (28 дюйм) биіктіктегі «грейхаунд» сүйектері ретінде анықталды. Бұл сүйектер қазіргі Грейхаунд және басқа сағалармен генетикалық салыстырылып, қазіргі Грейхаунд тұқымымен дерлік бірдей екені анықталды, тек ДНК тізбегінде төрт жойылған және бір алмастырылған элементтер болды, олар осы типтегі сағаның 11 ғасырлық селекциясынан туындаған айырмашылықтар деп түсіндірілді. Популяциялық геномдық талдау нағыз сағалар жергілікті иттерден тәуелсіз пайда болғанын және тұқымдар арасында кеңінен араласқанын көрсетеді, бұл сағалардың көптеген тегі бар деген гипотезаны қолдайды. Бүгінде көптеген сағалар үй жануарлары ретінде ұсталса да, олардың кейбіреулері мыңдаған жылдар бойы аңның қозғалысын анықтап, оны жылдамдықпен қуу, ұстау және өлтіру үшін селекцияланған болуы мүмкін. Олар физикалық белсенділікті қалайды. Кейбіреулері тыныш мінезді, ал кейбіреулері күдікпен қарап, тіпті бейтаныс адамдарға жаулық көрсетеді, бірақ қашқан жануарларды қуу инстинкті күшті болып қалады. Аңшылықтан және жарыстардан басқа, таза тұқымды сағалармен, кейде лаурчерлер мен лонгдогтармен түрлі спорт түрлері шұғылданады. Мұндай спорт түрлеріне жарыстар, жалбау жарыстары және басқа да іс-шаралар жатады.
Sighthounds such as the Saluki/Sloughi type (both named after the Seleucid Empire) may have existed for at least 5,000 years, with the earliest presumed sighthound remains of a male with a shoulder height around 54 cm, compared to a Saluki, appearing in the excavations of Tell Brak dated approximately 4,000 years before present. The earliest complete European description of a sighthound and its work, the Celtic vertragus from Roman Spain of the 2nd century C. E., comes from Arrian's Cynegeticus. A similar type, possibly a moderately sized male sighthound, with a height of 61–63 cm, of approximately the same historic period, the Warmington Roman dog is described from a well preserved skeleton found in England. Sighthound type "gracile" bones, dating from the 8th to 9th century CE, anatomically defined as those of a 70 cm (28 in) high "greyhound", were genetically compared with the modern Greyhound and other sighthounds and found to be almost identical with the modern Greyhound breed, with the exception of only four deletions and one substitution in the DNA sequences, which were interpreted as differences probably arising from 11 centuries of breeding of this type of sighthound. Population genomic analysis proposes that true sighthounds originated independently from native dogs and were comprehensively admixed among breeds, supporting the multiple origins hypothesis of sighthounds. Although today most sighthounds are kept primarily as pets, some of them may have been bred for as many as thousands of years to detect movement of prey, then chase, capture, and kill it primarily by speed. They thrive on physical activity. Some have mellow personalities, others are watchful or even hostile towards strangers, but the instinct to chase running animals remains strong. Apart from coursing and hunting, various dog sports are practiced with purebred sighthounds, and sometimes with lurchers and longdogs. Such sports include racing, lure coursing, and other events.
Кеннел клубтарының жіктелуі
Конформациялы көрмелерде бәсекелескенде, көптеген ағылшын тілді кинологиялық клубтар, оның ішінде American Kennel Club және The Kennel Club (Ұлыбритания), тұқымдық есіл иттер тұқымдарын иіс аңшыл иттермен бірге "Иттер тобында" біріктіреді, ал Fédération Cynologique Internationale оларды жеке "Есіл иттер тобында" топтайды, ал United Kennel Club оларды "Есіл иттер және қаңғыбас иттер тобында" топтайды.
When competing in conformation shows, most Anglophone kennel clubs, including the American Kennel Club and The Kennel Club (UK), group pedigree sighthound breeds together with scent hounds in a Hound Group, the Fédération Cynologique Internationale groups them in a dedicated Sighthound Group, whilst the United Kennel Club groups them in a Sighthound and Pariah Group.