Кіріспе

Нектарий (Νεκτάριος; қайтыс болған күні 17 қыркүйек 397) – 381 жылдан 397 жылға дейін Константинополь архиепискобы, Әулие Григорий Назианздың ізбасары және Әулие Иоанн Златоусттың алдын бауырласы.

Өмір

Ол Киликияның Тарс қаласында ақсүйек отбасынан туған және тамаша мінезімен кеңінен танымал болды. Григорий Константинополь архиепискобы лауазымынан бас тартқанда, Нектарий Константинополь преторы қызметін атқарды. Тарсқа сапарға дайындалып жатқанда, ол Константинопольдің бірінші шіркеу кеңесіне (жалпыэкуменикалық кеңес) қатысып жатқан Тарс епискобы Диодорға хаттарын жеткізіп беруді сұрады. Оның сыртқы түрі мен әдеп-ғайыбы Диодорға соншалықты әсер етті ki, ол бірден оны епископ лауазымына ұсыну керектігіне көз жеткізді; басқа шаруаларым бар деп сылтау айтып, Нектарийді Мелетийге апарып көрсетті.

Күтпеген кездесуі

Император Феодосий I мәжілістегі епископтардың жаңа үміткерлерді ұсынуын және таңдау құқығын өзіне қалдырғысы келді. Антиохия епискобы өзінің тізімінің соңына Нектарийдің есімін қойды. Император тізімдерді оқып, Нектарийді өзінің таңдауы деп жариялады. Бұл, Нектарий кім екенін білгісі келген әулеттердің арасында қызығушылық пен таңғалыс тудырды. Ол әлі күнге дейін тек дінге жаңа кіріскен адам еді. Императордың күтпеген таңдауына көптеген адамдар таңырды, бірақ Константинополь халқы мен бүкіл кеңес бұл жаңалыққа қуанды. Нектарий тиісінше крещениеден өтті және оның киімі Император қаласының епископының киіміне ауыстырылды. Ол бірден Екінші Экуменикалық Кеңестің төрағасы болды. Нектарий шіркеуді 16 жылдан астам басқарды және жақсы басшы болған деп есептеледі. Оның есімі Екінші Экуменикалық Кеңестің канондарына қойылған 150 қолдың алдында тұр. Үшінші канонда былай делінген: "Константинополь епискобы Рим епискобынан кейін бірінші дәрежеде болады, себебі Константинополь – жаңа Рим".

Қауіп төндіретін қарсылық

Батыс епископтары сайлау нәтижесіне қарсы шығып, мұрагерлік мәселесін шешу үшін Шығыс және Батыс синодын шақыруды сұрады. Сондықтан император Феодосий екінші кеңес аяқталғаннан кейін көп ұзамай императорлық епископтарды Константинопольде жаңа синодқа шақырды. Олар келген кезде Милан синодынан Римдегі үлкен жалпы кеңеске шақыратын хат алды, бірақ олар сол жерде қалуға тиіс екенін мәлімдеді, себебі олар мұндай ұзақ сапарға дайындық жасамаған. Дегенмен, олар үш адамды (Сириак, Евсевий және Прискиан) Папа Дамасус I, архиепископ Святой Амвросий және Римдегі кеңеске жиналған басқа епископтарға синодтық хатпен жіберді. Осы хатқа арналған Рим синоды Дамасустың төртінші синоды болды. Оның мәжілісінің ресми есебі де, оның мүшелері Нектарий мәселесін қалай қарастырғаны туралы да қалмаған. Алайда Феодосий өз синодын қолдау үшін Римге комиссарлар жіберді. Ол өзінің 15-ші хатында (Илирия епископтарына) Рим шіркеуі Нектарий мен Флавианды мойындауға келіскенін көрсетті. Нектарийдің алты хаты оның ізашары Григорий Назианздың мұрағатында сақталған. Біріншісінде ол епископтық қызметіне деген ізгі тілегін білдіреді. Соңғысы өте маңызды, ол оны Аполлинарийлерге төзімділік танытуда тым либералды болмауға шақырады. 383 жылы Константинопольде үшінші синод өтті. Епископтар мен императордың қаулыларына қарамастан, ариандар мен пневматомахтар өз ілімдерін таратуын жалғастырды. Феодосий барлық тараптарды маусым айында императорлық қалаға үлкен пікірталас үшін шақырды, барлық дауларды татуластыруға үміттенеді. Бұрын ол архиепископты шақырып алып, барлық мәселелер толыққанды талқылануы керек екенін айтты. Осыдан кейін Нектарий алаңдап үйіне қайтып, Новоациандық епископ Агелийге кеңес сұрады. Алайда оның оқырманы, философ және теолог Сисинний болды, оған ол ариандармен пікір таластыруды тапсырды. Сисинний оларға Шіркеу Әкелерінің Ұл туралы ілімге қатысты куәліктерін ұсынуды және алдымен әртүрлі тараптардың басшыларынан осы билікті қабылдай ма, әлде анафемалай ма деп сұрауды ұсынды. Архиепископ та, император да бұл ұсынысқа келісті. Епископтар жиналғанда император: «Ариандықтар бөлінісінен бұрын өмір сүрген ұстаздарды» құрметтейсіздер ме деп сұрады. Олар «Иә» деп жауап берді. Сонда ол: «Оларды шынайы христиан ілімінің сенімді куәгерлері деп мойындайсыз ба?» деп сұрады. Алайда бұл сұрақтар бөлінуге әкелді, сондықтан император әр тарапқа өз ілімдерін жазбаша түрде жазуды бұйырды. Бұл аяқталғаннан кейін епископтар император сарайына шақырылды, император оларды мейіріммен қарсы алып, жазбаша мойындауларымен кабинетіне кетті. Алайда Феодосий православиеліктерді қоспағанда, барлығын қабылдамай, жойды, себебі ол қалғандарының Киелі Үштікке бөлінуді енгізгенін санады. Осыдан кейін Феодосий Новоациандықтардан басқа барлық сектанттарға діни қызметтер өткізуге, өз ілімдерін жариялауға немесе дін қызметкерлерін тағайындауға тыйым салды, бұл жазалау шараларымен қамтылған. 385 жылы императордың әйелі Элия Флакилла (немесе Плакилла) және олардың қызы Пулхерия қайтыс болды. Архиепископ Григорий Ниссалықтан екеуі үшін де жерлеу рәсіміне арналған уағыз айтуды өтінді. Епископтық қызметінің соңында Нектарий мойындау рәсімін қабылдаушы дін қызметкерінің лауазымын жойды. Оның үлгісін көптеген епископтар қабылдады. Бұл лауазым Новоациандық схизма кезінде шіркеулік тізімге қосылды, ол партия Дециандық қуғын-сүргінге ұшырағандармен қарым-қатынас жасаудан бас тартты. Бірте-бірте татуластыруға болатын адамдар азайды және оның міндеттері қауымға дайындықпен тығыз байланысты болды. Нектарий осы лауазымға байланысты туған жанжалға байланысты оны жойды. Нектарий 397 жылдың 17 қыркүйегінде (Батлер 27 қыркүйекте) қайтыс болды және оның орнын Святой Иоанн Златоуст басты. Ол бірінші мыңжылдықта 11 қазан күні әулие ретінде құрметтелді.