Кіріспе

Гальго испаноль немесе испан грейхаунды – бұл ежелгі ит тұқымы, нақтырақ айтқанда, аңшыл иттер отбасының мүшесі. Ағылшын грейхаунды испан грейхаундынан тараған болуы мүмкін, және 20-шы ғасырдың бірнеше онжылдығы бойында кейбір өсірушілер жарыс мақсатында жылдам және күшті гальголарды алу үшін гальго мен грейхаундты шағылыстырды.

Сыртқы келбеті

Галголар сырт көрінісімен грейхаундтарға ұқсас, бірақ дене бітімі жағынан айқын ерекшеленеді. Галгоның арт жағы алдыңғы жағынан жоғары, ал грейхаундқа қарағанда бұлшық еттері жазық болып келеді, бұл қашықтыққа жүгірушілерге тән ерекшелік. Олар грейхаундтардан кішірек, дене бітімі жеңіл, құйрықтары ұзын, ал бастары өте созылыңқы, үлкен құлақтарға ұқсайды. Олардың көкірегі грейхаундтардай терең емес, және иыққа дейін жетпеуі керек. Грейхаундтардан өзгеше, галголар екі түрлі түкпен келеді: тегіс және қалың. Қалың түк далада жүгіргенде терінің жарақаттануынан қосымша қорғаныш береді. Олардың түсі мен өрнегі әртүрлі болуы мүмкін. Басты түстер: барсино немесе атиградо (жолақты), негро (қара), баркильо (алтын), тостадо (қызғылт сары), канела (қоңыр), амарилло (сары), рохо (қызыл), бланко (ақ), беррендо (дақты ақ) немесе пио (беті мен маңдайы ақпен).

Тендерлік

Галголар мінез-құлқы бойынша грейхаундтарға ұқсас. Олар тыныш, икемді, мейірімді және жайбарақат болады; күнін диванға арқасын тіреп жатып ұйықтаудан ләззат алады. Галголардың 90% астамы мысықтармен жақсы тіл табысады деуге болады. Галголардың көбі басқа иттерге және кішкентай иттерге де достықпен қарайды. Галголар балалармен жақсы араласады; олардың тыныш мінезі баланың жоғары секіріп немесе соғылып кету қаупін азайтады. Олар сыртқа жабық, ұялшақ болатындықтан, оларды өмірдің басында-ақ әлеуметтендіру маңызды. Осылайша, олар бейтаныс адамдарға, иттерге және ортаға үйренеді. Сондықтан, иесі осы мәселені ветеринарға жеткізу үшін дұрыс күтім жасауы керек. Галголар ірі болғанымен, олардың жұмыс істейтін аң аулаушы ит ретінде таңдалу тарихы, жеңіл салмағы және анатомиялық ерекшеліктері жамбас дисплазиясының дамуына кедергі келтіреді. Грейхаундтардан өзгеше, бұл иттер жүгері немесе грейхаундтарға тән басқа да ауруларға шалдықпайды. Денсаулығын сақтау үшін олар үнемі жүгіруге және ұзақ серуендеуге мұқтаж, сонымен қатар олардың күні бойы ұйықтауға бейімділігі де ескерілуі керек.

Аң аулауда пайдалану

Галго аң аулауға, сондай-ақ иттердің адам араласуынсыз аң аулайтын ашық далада қоянды қууға қолданылады. Бұрын қоян қуу – бұл әлеуметтік мәртебе көрсетуші амал еді, онда аң аулау тек тұқымның ең жақсы өкілдерін анықтау үшін сылтау болған. Галголар Испания жазығындағы кез келген қала мен елді мекенде кездеседі. Галголар арасындағы қоян қуу жарыстары жыл сайын шамамен алты миллион еуролық табыс әкеледі, бұл көрсеткіш тек гальгуэра қоғамдарының мүшелеріне қатысты. Бұл шағын топ жыл сайын ашық даладағы жүгіру чемпионаттарына қатысу үшін үш мыңнан төрт мыңға дейін галголарды дайындап шығарады. Жыл сайын ең жылдам жеңімпаз марапатталатын мұндай сынақтар гальгуэролардың көп жыл бұрын жоғалған тұқымның шынайы түрін қайта жаңғыртуға тырысып жатқанын көрсетеді. Галгоны грейхаундтармен жылдамдық үшін будандастыру екі себепке байланысты тоқтатылды: Біріншіден, қазіргі галго қоян қууда қоянды өлтіруден гөрі трассаның әсемдігі маңыздырақ. Будандастырылған галголар таза тұқымды галголарға қарағанда кем әдемі деп есептеледі. Екіншіден, қоянның қарулы аңшылардан қорғалу деңгейі артқан, және өрілген жерлердің көбеюі мен жолдардың ұлғаюы салдарынан оның табиғи ортасының көп бөлігін жоғалтуы, оны одан да жабайырақ етіп, галголардың төзімділігін арттыруға ықпал етеді. Ландшафттың ерекшеліктері маңызды рөл атқарады, сондықтан Андалусияда ұрпақтан-ұрпаққа қоян қууда жеңіске жеткен галголар, Кастилиядағы жеңімпаздардан өзгеше сипаттамаларға ие. Андалусия мен Ла-Манчаның көптеген аймақтарында жүзімдіктер мен зәйтүн ағаштары басым, бұл қоянға жеткілікті пана береді. Бұл жерлердегі жылы климат қоянға жыл бойы мол азық қамтамасыз етеді, оның ұзақ қашықтыққа саяхаттау қажеттілігін жояды. Бұған қоса, үлкен шаруашылықтарда жолдардың қиылыспауы қоян үшін қосымша жағдай жасайды. Осы факторлардың барлығы жеңіске жеткен галгоның кішірек, қысқа және дөңгелек бұлшық еттері бар, артқы жағында күшті болуын анықтайды. Бұл оның бұрылыстарға жылдам және оңай кіріп, шығуы үшін қажет. Жердің жұмсақтығына байланысты салмағы жеңіл, ал қадамдары жылдам, бірақ күшті болмауы мүмкін, алайда бұл екі қасиет бір-бірін жоққа шығармайды. Кастилияда, кең ашық кеңістіктерінде қоян азық іздеу үшін үлкен қашықтықтарды жүзеді, ал оның жалғыз қорғаныс құралы – жылдамдық, өкпелері мен жүрегі. Мұндай жер мен қоян басқа типтегі галгоны қалыптастырады: қатты табанды, терең кеуделі, ұзын және жалпақ бұлшық еттері бар, яғни төзімділігі жоғары. Бұл галголар салмақтырақ және көрікті, және шын мәнінде тұқымның тазасы саналады, оның сақталуы үшін қажет. Испаниядан тыс, Чилиде (негізінен Орталық Чилиде) бұл тұқым ұлттық мерекелерде өткізілетін жарыстарда қолданылады.

Үй жануарлары ретінде галголар

Көптеген адамдар галгоны тыныш мінезі мен оңай бағынуы себепті үй жануарлары ретінде ұстайды. Испанияда олар мейірімді, тәтті мінезді және сау-сәлемді иттер ретінде танымал. Олар адамдармен де, басқа иттермен де жақсы тіл табысады, ал дұрыс тәрбиеленсе, мысықтармен де үйлесімді болады. Олардың тыныш болуы үшін күнделікті жаттығулар мен қызықтыру қажет, себебі олар тез жалықады. Олар American Sighthound Field Association ұйымы бекіткен Limited класындағы сындарға қатысуға құқылы. Еуропалық көрмелерде олар жетістікке жеткенімен, континенттен тыс жерлерде сирек кездесетіндіктен, Еуропадан тыс көрме әлемінде олар көп танымал емес.

Жануарларға қатыгездік жасау

Испанияда галголарды аңшылар мен өсірушілердің қатыгездікпен қарауы туралы көптеген хабарлар бар. Шамамен 50 000-нан 100 000-ға дейін галго мен поденколар әр жыл сайын аңшылар, немесе әдетте гальгуэролар деп аталатындар тарапынан, көбінесе қатыгездікпен өлтіріледі. Өлтіру әдістеріне өртеу, дарға асу, тастау және улану кіреді, бұл финляндиялық саясаткер Лаура Хухтасааридің сөзіне göre, "ит қаншалықты қиналып өлсе, аңшының келесі жылы соғұрлым жақсы болатынына сенім негізделген". Кейбір галголар жаттығу кезінде қозғалатын машинаға байланып қойылады, бұл оларды машинамен сүйреп, жарақаттауына әкелуі мүмкін. Нашар өнер көрсеткен иттерді иелері жиі ұрып-сабап, мүкіс етіп, аштықтан өлтіріп, құдыққа лақтырып немесе ағаштарға іліп қояды. Жаман аң аулаған иттерді қорлау кең таралған практика болды, себебі аңшылар үшін ешқандай жаза болған жоқ. 2022 жылдың 5 қаңтарынан бастап жаңа заң Азаматтық кодекске түзетулер енгізіп, жануарлар енді "заттар" емес, "сезімтал тіршілік иелері" және отбасы мүшелері ретінде қарастырылатынын, ал жануарлардың иелері енді әр түрдің ерекшеліктеріне сәйкес жануарларының әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін тиісті күтім жасауға міндетті. Жоғарыда айтылған себептерге байланысты, галголарды қорғау мақсатында қауымдастықтар пайда болды, олардың мақсаты осы иттерді қорқынышты тағдырдан құтқару, қажетті оңалтуды жүргізу және оларға, әдетте қалаларда, баспана табу. Кейбір қауымдастықтар оларды Франция, Ұлыбритания, Германия, Бельгия және Нидерланды сияқты Еуропаның басқа да аймақтарына жібереді.