Кіріспе

Аттик (; 10 қазан 425 жылы қайтыс болды) – Константинополь архиепископы, 406 жылдың наурыз айында епископтық таққа мұрагер болды. Ол Иоанн Златоустқа қарсылас болғандығымен, оны құлатқа беруге көмектескенімен және кейіннен Ая София орналасқан жердегі шағын шіркеуді қайта жарақтап салғанымен белгілі. Ол пелагиандарға қарсы болды, бұл Константинополь тұрғындары арасында оның беделін арттырды, сондай-ақ Құдай анаға табынудың теологиялық негізін қалыптастыруға үлес қосты.

Өмірбаян

4-ғасырдың екінші жартысында Арменияның Себасте қаласында туған Аттик ертеден-ақ монастырь өмірін қабылдады және білімін македониялық монахтардан алды, бұл оның философиялық білімін шектеді және грек тіліндегілерге жағымсыз саналатын армян акцентін сақтап қалды. Константинопольға келген соң, ол православие дінін қабылдады, пресвитер болып тағайындалды және көп ұзамай ақылы, тартымдылығы және саяси ұстамдылығымен көзге түсті. Ол Хризостомның ең қатал қарсыластарының бірі болды. Галатиялық Палладий айтқандай, ол бүкіл қастандықтардың басты ұйымдастырушысы болмаса да, оның іске асырылуына белсенді қатысты. Ол Синодты ұйымдастыруда өзінің тәжірибелі шеберлігімен үлкен үлес қосты және Хризостомға қарсы куәлік беруге шақырылған жеті куәгердің бірі болды. Хризостомның қуғындалуы 404 жылдың 10 маусымында болды, ал оның орнына келген қарт Арсакий, Хризостомның бұрынғы ізбасары Нектарийдің інісі, 405 жылдың 5 қарашасында қайтыс болды. Төрт айлық интригалар Аттикустың таңдалуымен аяқталды. Атикус, Александриялық Феофил және Антиохиялық Порфирий сияқты шығыс шіркеуінің басқа мүшелерімен бірлесіп, Хризостомның жақтастарын басып тастау үшін бірден шаралар қабылдады. Императордың жарлығымен патриархтардың қауымын қабылдамағандарға қатаң жазалар тағайындалды. Шығыс епископтарының көпшілігі бас тартуға бекінді және қатал қуғын-сүргінге ұшырады, ал төменгі дәрежедегі дін қызметкерлері мен мирян да жасырынуға немесе елден қашуға мәжбүр болды. Тыныштық үшін Хризостомның ісінен бас тартқан Шығыс епископтарының аз бөлігі бір кезде оны қолдағандығы үшін өкініш сезінді, олар өздерінің епархияларын тастап, Тракияның құнарсыз аймақтарындағы басқа епархияларды қабылдауға мәжбүр болды, онда олар Атикусқа жақын болуы мүмкін. Хризостомның өлімі (407 жылдың 14 қыркүйегі) жарысқа түбірлі себепті жойған жоқ. Константинопольдің христиан халқының көп бөлігі бұрынғы епископты қолдауын жалғастырды, көптеген адамдар оны узурпатор деп санайтын адаммен қарым-қатынас жасаудан бас тартып, қала маңындағы ашық ауада шіркеулерге қарағанда көп адам жиналатын діни жиналыстарды өткізді. Кейіннен Атикус «Иоанниттермен» келісуге тырысты және шамамен 412-415 жылдары Хризостомның есімін шіркеу диптихтеріне қосты. Дегенмен, ішкі жарыс екі онжылдықтан кейін оның қабір қалдықтары астанаға көшіріліп, толыққанды бейнесі қалпына келтірілгенге дейін жалғасты. 408 жылы император Аркадий қайтыс болып, ұлы Феодосий II және үш қызын мұрагерлік етіп қалды, олардың барлығы балалар еді. Осылайша, мемлекеттік істер мен жас императорлық отбасының білімін регенттік үкімет басқарды, онда Атикус жетекші рөл атқарды. Атикус әмірша Пулхерия, Аркадия және Маринаға ерекше ықпал етті. Оның епископтығы шіркеу мен империя үшін өркендеу мен бейбітшілік кезеңін бастан кешірді, астананың барлық жерінде ғибадатханалар, монастырлар мен шіркеулер салынды және олардың қабырғалары 412 жылы едәуір кеңейтілді. Киелі даналық шіркеуі өрттен кейін қайта салынды. 425 жылға дейін Атикус жаңадан ойлап табылған армян әліпбиін қолдануға рұқсат беруді сұраған армян дін қызметкерлерінің делегациясын қабылдады. Осы кезеңде Армения шіркеуінде парсы және сириялық ықпал күшейді, ал епископ Атикус дипломатиялық тұрғыдан сезімтал мәселені шешуге тиіс болды. Атикус 19 жыл бойы Константинополь епархиясының билігін нығайтуға және кеңейтуге күш салды. Ол император Феодосий II-ден бүкіл Иллирияны және «Provincia Orientalis»-ті оған бағындыру туралы жарлық алды. Бұл Папа Бонифаций I және император Гонорийге қатты ренжітті, сондықтан жарлық ешқашан орындалмады. Оның басқа жарлығы провинцияның барлық епископтарын сайлауға қатысты шешім қабылдауға және оны мақұлдауға құқы бар екендігін жариялады. Ол Сильванды Филиппополь епископы етіп тағайындады, кейін Александрия Троясына көшірді. Атикус Битинияда діни қызметке тағайындау құқығын нығайтты және 425 жылы Никеяда оны жүзеге асырды. Ол 425 жылдың 10 қазанында қайтыс болды.

Ересектіктерге қарсы күрес

Ол Новоатиялықтарға және Иоанн Златоусттың жақтастарына мейірімділік танытса да, ереске қарсы күресте және оны жоюда үлкен күш көрсетті. Ол Памфилияның епископтарына және Икониялық Амфилохийға хат жазып, Мессалиялықтарды қууға шақырды (Фото. c. 52). Сондай-ақ, Евпсихийге жазған хатында, "Құдай денеде азап шеккенін" және Исаның "бірдей Құдай да, адам да" екенін растады. Бұл хат кейін Халкидон кеңесінде мойындалды. Сократ Шоластик, оның ішіралық куәгері, оған сүйіспеншілікпен қарауға себеп болған, әдемі және тартымды мінез-құлқымен сипаттайды. Онымен бір ойдағы адамдар оны жылы дос және қолдаушы ретінде қабылдады. Ол теологиялық қарсыластарына бастапқыда үлкен қатаңдық көрсетті, ал олар мойынсұнғаннан кейін мінезін өзгертіп, оларды мейірімділікпен жеңді. Ол Аттикустың "ежелгілерді" зерттеуге түндерін толық жұмсайтынын айтты. Пелагиандарға қарсы көрсеткен ынтасы мен күш-жігері Папа Селестин I тарапынан жоғары бағаланды, ол тіпті оны қайтыс болғаннан кейін "Киелі Иоанн Златоусттың нағыз мұрагері" деп атады (Теод. Эп. cxlv.). Оның жазбалары Ефес және Халкидон кеңестерінде православие ұстазының жазбалары ретінде цитаталанды. Аттик жазушы емес, көбінесе әкімшілік қызметпен айналысты, және оның жариялағандарының аз бөлігі ғана сақталды. Марцеллин император Феодосий I-нің қыздары Пулхерия мен оның қарындастарына арналған "Иман және пәктік туралы" трактатын атап көрсетті. Констас бұл трактаттың "бәлкім, ханшайымдардың тазалықты және аскетизмді қабылдауына ықпал еткенін, сондай-ақ Мариандық құлшыныстың дамуымен байланысты болғанын" есептейді.

Мариология

Аттикустың Мариан теологиясының дамуындағы рөлі ерекше. Ол Несториандық дау-дамай басталар алдында Теотокос терминін қолданды және Құдай анаға табынудың алғашқы жақтаушыларының бірі саналды. Евпсихийге жолдаған хатында ол "ортодоксалды Христеологияны дұрыс түсіну үшін Мәриямның маңыздылығын баса көрсетті", Мәриямның жатырын "көктей сияқты, Құдайды қабылдайтын" деп сипаттап, құдайлық аналықтың тамашалығын жеткізді. Констас бұл күшті Христеологиялық-Мариологиялық синтезді қаланың рухани және зияли ахуалында, Каппадокиялықтар сияқты ғалымдардың бұрынғы еңбектеріне сүйене отырып, кейінірек Несториандықтардың теріске шығаруына түрткі болған фактор ретінде анықтайды. Епископтың шешендік білімінің жетіспеушілігін оның талантты хатшысы Прокл, оның жазушысы ретінде толықтырып берді. Мәриямға деген сенімімен танылғандықтан, Константинопольдегі алғашқы ресми Мария мерекесі, туған күнге арналған цикл кезінде, Аттикустың қызмет ету кезеңінде енгізілген болуы мүмкін.

Құрмет

Ол қайырымдылығы мен құдайшылдығы үшін жоғары құрметке ие және Шығыс Православ шіркеуінде қасиетті кісі ретінде қастерленеді, онда оның мерекесі 8 қаңтарда тойланады.