Кіріспе

Ауызша жұмбақтарды шешу ойыны

Ситуациялық жұмбақтар көбінесе минуттық жұмбақтар, бүйірлік ойлау жұмбақтары немесе "иә/жоқ" жұмбақтары деп аталады. Ситуациялық жұмбақтар әдетте топта ойналады, мұнда бір адам жұмбақты ұсынады, ал қалғандары тек "иә" немесе "жоқ" деп жауап беруге болатын сұрақтар қояды. Жағдайлар мен қиындық деңгейіне байланысты, басқа жауаптар, түсіндірмелер немесе жауаптың неге "иә" немесе "жоқ" екендігі туралы қарапайым түсіндірулер де қабылдануы мүмкін. Ойыншы, ұсынушының ойындағы оқиғаны толық айта алса, әсіресе бастапқы сценарийдегі түсініксіз жайтты түсіндіре алса, жұмбақ шешілген болып есептеледі. Бұл жұмбақтар нақты емес, көптеген сұрақтардың бірнеше дұрыс жауабы болуы мүмкін. Дегенмен, мақсат – ұсынушының ойындағы оқиғаны анықтау. Ситуациялық жұмбақты шешу үшін сыншыл ойлау, логикалық ойлау және бүйірлік ойлау қажет болуы мүмкін. Бүйірлік ойлау терминін Эдвард Де Боно белгілі бір жағдайды күтпеген бұрыштардан қарастыруды қамтитын, шығармашылық проблеманы шешу стилін көрсету үшін қолданған, және бұл стиль жағдайлық жұмбақты шешу үшін көбінесе қажет. "Бүйірлік ойлау жұмбағы" термині Пауль Слоанның 1992 жылғы "Бүйірлік ойлау жұмбақтары" кітабында кеңінен танымал болды.

Терминология

Yope – бұл бір мезгілде «иә» де, «жоқ» деуге мүмкіндік беретін, шартты түрде «иә, бірақ» және «жоқ, бірақ» деген жауапты білдіретін сөз. Ойыншының сұрағына қарапайым «иә» немесе «жоқ» деп жауап беру шатастыру тудырса, осы жауап қолданылады. Бұл жапон және корей тілдеріндегі «му» терминімен салыстыруға болады, ол сұраққа жауап беру мүмкін болмағандықтан «сұралмауы» керек дегенді білдіреді. «Қолданылмайды» (немесе «қатысы жоқ» деу) қазіргі жағдайға қатысы жоқ сұрақтарға немесе «иә» немесе «жоқ» жауабы жұмбақты шешуге көмектеспейтін жағдайларда қолданылады. «Дұрыс емес, бірақ «иә» деп есептеу» – сұраққа қандай жауап болғанына қарамастан жағдай өзгермейтін кезде қолданылады, бірақ бір жаққа қарай бағытталған жауап одан әрі сұрақтарды жеңілдетіп, жағдайды оңалтуға көмектеседі. Мысалы, жоғарыдағы жұмбақтағы сұрақ: «Пистолет зарядталған ба?»