Кіріспе

Ежелгі Месопотамия мифологиясындағы жын-шайтандар класы

Удуг, кейіннен аккад тілінде утукку деп аталды, ежелгі Месопотамия мифологиясындағы мағынасы белгісіз жын-шайтандардың бір тобы болды. Олар диңгерден (Ану, нна Ки және Игигиден) өзгешеленді және көбінесе зұлымдыққа бейім болды, тіпті жын-шайтанның бірі (Пазузу) басқа жын-шайтандармен де, құдайлармен де қақтығысуға дайын болса да, оның адамдарға қарсы жаушыл күш ретінде сипатталғанымен де осылай болды. Бұл сөз көбінесе түсініксіз және кейде нақты бір жын-періні емес, жалпы жын-перілерді білдіру үшін қолданылады. Удугтың ешқандай бейнелі суреті әлі табылған жоқ, бірақ оның сипаттамалары басқа ежелгі Месопотамия жын-шайтандарына жиі тән қасиеттерді көрсетеді: қараңғы көлеңке, оны қоршаған жарықтың болмауы, у және дауысымен құлақты саңырату. Зұлым удугты қуу туралы нұсқаулар жазылған ежелгі Месопотамия мәтіндері Удуг-Хул мәтіндері деп аталады. Бұл мәтіндер зұлым удугтың ауру тудырудағы және екзорцисттің ауруды емдеудегі рөлін баса көрсетеді.

Жеке тұлға

Месопотамиялық жын-перілердің ішінде удуг ең нашар анықталған. Бұл сөз бастапқыда осы жынның жақсы немесе жаман екенін білдірмейтін. Гүдея цилиндрлерінің бірінде Лагаш патшасы Гүдея (б.з.д. 2144–2124 жылдары билік еткен) бір құдайдан өзін қорғау үшін "жақсы удугты" және жол көрсету үшін ламаны жіберуін сұрайды. Қалған ежелгі Месопотамия мәтіндерінде, жынды қуып шығару туралы нұсқаулар жиі қуып шығару кезінде қорғаныс беру үшін немесе басқа да көмек көрсету үшін "жақсы удугты" шақырады. Дегенмен, Месопотамияның сиқырлы мәтіндерінде "жаман удуг" және көпше түріндегі "удугтар" да айтылады, олар да жаман деп сипатталады. "Жаман удуг" сөз тіркесі шумер тілінде Удуг Хуль, ал аккад тілінде Утуку Лемнуту. Жаман удуг көбінесе дене және психикалық аурулардың себебі болады. Удуг сөзінің өзі, ешқандай анықтамасыз, әдетте жаман удугты білдіреді. Жынды қуып шығару мәтіндері кейде "жаман удугқа" қарсы "жақсы удугты" шақырады. Ежелгі Вавилон кезеңінен (б.з.д. 1830 – 1531) келген мәтінде: "Зұлым удуг пен зұлым галла шегініп тұрсын. Жақсы удуг пен жақсы галла болсын!" Кейде удуг сөзі нақты бір жынды білдірмейді, ал Месопотамия демонологиясындағы барлық түрлі жын-перілерді білдіретін жалпы термин ретінде қолданылады. Удугтың жақсылық және жамандық әрекет ете алу қабілетіне байланысты Грэм Каннингэм "демон" терминіне қарағанда "даймон" термині қолайлы деп санайды.

Удугхулдың сиқырлары

Зұлым удугты айдау қағидалары удуг ул деп аталады, оның аккад кеңейтімі (аккад тілінде utukkū lemnūtu деп белгілі) он алты тақтада жазылған. Удуг-Хуль дұғаларының дәстүрі ежелгі Месопотамия тарихының барлық кезеңін қамтиды; олар біздің заманымыздан бұрынғы үшінші мыңжылдықта шумер тілінде жазылған ең ерте мәтіндердің қатарында, сондай-ақ грек транслитерацияларымен жазылған кейінгі антикалық Месопотамия мәтіндерінің бірі болып табылады. Удуг ул дұғалары бастапқыда бір тілде, шумер тілінде жазылған, бірақ осы ең алғашқы нұсқалары кейін шумер және аккад тілдерінде жазылған екі тілді мәтіндерге айналдырылды. Олар шумер тіліндегі алдынан келмеген қосымшалармен ғана жазылған аккад тіліндегі материалдармен де толықтырылды. Удуг ул дұғалары аурудың себебі ретінде зұлым удугтың рөлін баса көрсетеді және ауруды емдеу үшін зұлым удугты айдап шығаруға бағытталған. Олар Месопотамия мифологиясына, мысалы, Иннананың жер астына түсуі туралы мифке жиі сілтеме жасайды.