Кіріспе

Константинопольдің 490-496 жылдардағы Әлемдік Патриархы Эуфемий (грекше: Εὐφήμιος; 515 жылы қайтыс болған) Константинопольдің Әлемдік Патриархы (490–496) болды. Теофан оны Эвтимий деп атайды. Патриарх болып тағайындалғанға дейін Эуфемий Константинопольдің пресвитері, Неапольдегі кедейлерге арналған аурухананың басшысы болды, ол Евтихийлік бағыттарға ұмтылған деген күдік тудырмады және білімді әрі өте ізгі адам ретінде сипатталады.

Акациялық шифра

482 жылы император Зенон "Хенотикон" деп аталатын жарлық шығарды, ол қазіргі теологиялық талқылауларда Никеяның бірінші соборы мен Константинопольдің бірінші соборы (Халькедон соборының қаулыларын ескермей) шеңберіндегі критерийлерден басқа кез келген талаптарды тыйым салды, Мәсіхтің екі табиғаты туралы айтудан сақтанды және Монофизиттерді татуластыру мақсатында екіұшты формулировкаларды қолданды. Оның күш-жігеріне қарамастан, Хенотикон ешкімді толық қанағаттандырмады: Монофизиттер оны православиеліктердей жақтырмады. Дегенмен, Константинопольдегі Акакий, Александрия патриархы Петр Монгус және Антиохия патриархы Петр Фуллер оған қол қойды. Рим папасы Феликс III 484 жылы алпыс жеті епископтан тұратын Рим синодын шақырып, императордың жарлығын айыптады, Акакийді, Петр Монгусты және Петр Фуллерді қызметтен шеттету және анафемаға ұшырату жазасын берді. Акакий жауап ретінде папаның атын діни кітаптарынан алып тастап, Константинопольдегі католиктерді қуғынға түсірді. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның орнына келген Фравитта Римнен мойындылық сұрады, бірақ Петр Монгуспен қарым-қатынасын үзген жоқ болғандықтан, сұранысы қабылданбады. Евфемий Халкидон соборын бірден мойындады, папаның атын діни кітаптарына қайтарды және Евфемий билікке келген жылдың қазан айында (490) қайтыс болған Петр Монгустан жарылды. Осы әрекеттерімен ол Риммен келіспеушілікті бейімдеуге ниеттенгенін көрсетті. Алайда, ол әлі де екі алдыңғысының (Акакий мен Фравитта) есімдерін діни кітаптардан өшіруден бас тартты, олар адалдардың қатарында есімдері тіркелген күйі қалды. Феликс папасы еретиктер мен ереске көмектесушілерге жария түрде дұға жасауға болмайтынын талап етті; Евфемий папа Геласийға келісуге тырысуын қайталады, бірақ алдыңғыларының мәселесі шешілмеді; Евфемий оларды діни кітаптардан алып тастаудан қашқан, себебі олар шомылдырылған және тағайындалған адамдарға ұят немесе қорлау тудыруы мүмкін еді. Геласий басқа жағдайларда сайлау туралы хабарлау үшін хат жазатынын айтты, бірақ бұл әдет тек қауымда біріккен епископтар арасында ғана болғанын және Евфемий сияқты қасиетті Петірмен ерекше одақ құруды қалаушыларға таратылмағанын қайғылы түрде атап өтті. Геласийдің құрметіне орай, Акакий шомылдырған және діни қызметке тағайындалған барлық адамдарға канондық емдеу шарасы қолданылды. Ұлы Теодорих Италияның билеушісі болды және 493 жылы Фаустус пен Иренейді император Анастасий I-ге бейбітшілік сұрап жіберді. Константинопольде болған кезде елшілер гректерден Рим шіркеуіне қарсы шағымдар алды, олар туралы папаға хабарлады. Евфемий Акакийді бір ғана епископтың айыптауының жарамсыз екенін, Константинополь митрополитін анафемаға ұшырату үшін жалпы собор қажет екенін мәлімдеді.

Патриарх пен император

Император Анастасий I таққа отырғанға дейін Евфемий оған имандылық құпиясын жазбаша түрде мойындауға қол қоюға мәжбүр етті; бірақ соңында императордың ықыласына қанағаттандыра алмады. Исаур соғысы жүріп жатқан кезде Евфемий императордың жоспарларын дұшпандарына жеткізді деген айып тағылды. Анастасийдің өкімімен немесе оның құрметін алу үшін бір әскер сакристия есігінде Евфемийге қылышын тартып, бірақ оны Евфемийдің қызметшісі өлтірді. Император одан әрі оның жазбаша имандылық құпиясын қайтаруды талап етті, бірақ Евфемий оны беруден бас тартты, сондықтан Анастасий елордадағы епископтарды жинап, оларға қарсы айыптау ұсынды, олар оны құлшыныспен шіркеуден шығарып, (496) лауазымынан алды. Халық оны тапсырудан бас тартты, бірақ ақырында императорға мойынсұнды. Осы уақытта Евфемий өмірі үшін қорқып, баптистерияда пана тапты және Македоний II императордың сөзімен оны жер аударылғанда зорлық-зомбылық көрсетілмейтініне уәде бергенше сыртқа шығудан бас тартты. Өзінің бұрынғы патриархының қадір-қасиетіне лайық құрмет көрсетіп, Македоний жаңадан берілген паллийді шешіп, қарапайым пресвитер киімін киді, олардың канондық иесі алдында оның белгісін киюге батыл болмады. Біраз әңгімеден кейін Македоний (Евфемиймен бірге сол императордың жер аударына баратын) оған оның шығындары үшін жинаған қарыз ақшасын берді. Евфемий Кіші Азияға жер аударылып, 515 жылы Анкирада қайтыс болды. Ол Шығыстағы өзінің әріптестері, соның ішінде Иерусалим патриархы Илияс және Антиохия патриархы Флавиан II тарапынан соңына дейін заңды патриарх ретінде танылды.