Кіріспе

1989 жылдан 2019 жылға дейін Жапонияның императорлық үйінің мүшесі. Ол 1989 жылдың 7 қаңтарынан 2019 жылдың 30 сәуіріне дейін билік құрған Жапонияның 125-ші императоры Акихитоның әйелі ретінде Жапонияның император қызы болды. Мичико 1959 жылы мұрагер ханзада Акихитоға үйленіп, Жапонияның мұрагер ханшайымы атанды. Ол Жапония императорлық отбасына үйленген алғашқы қарапайым азамат болды. Оның күйеуімен үш баласы бар: Нарухито, Фумихито және Саяко. Оның үлкен ұлы Нарухито қазіргі император. Мұрагер ханшайым және кейіннен императордың жұбайы ретінде ол Жапония тарихындағы ең танымал және көп саяхат еткен императорлық жұбайына айналды. Акихито тақтан басқаннан кейін Мичико Жокого (上皇后) яки зейнеткер императрица атағын алды.

Ерте өмір және білім

Мичико Шода 1934 жылы 20 қазанда Токио қаласындағы Токио университетінің ауруханасында дүниеге келді. Ол Нисшин ұн тарту компаниясының президенті және кейіннен құрметті төрағасы болған Хидесабуро Шоданың (正田英三郎) және оның әйелі Фумико Соэджиманың (副島 富美子) төрт баласының екіншісі. Токиода және мәдениетті отбасында өскен ол, дәстүрлі және "батыстық" білімді мұқият алып, ағылшын тілін үйренді, фортепианода ойнады және сурет салу, тамақ дайындау, кōдō сияқты өнер түрлерімен айналысты. Оның Івао ағасы, Осаму інісі және Емико кіші әпкесі бар. Ол бірнеше ғалымдардың немересі, соның ішінде 1954 жылдан 1960 жылға дейін Осака университетінің президенті болған математик Кенжиро Шода. Шода Токио қаласы Чиода ауданындағы Кодзимачидегі Футаба бастауыш мектебінде оқыды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық бомбалаулардың салдарынан төртінші сыныпта оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Содан кейін ол Канагава (қазіргі Фудзисава қаласының бөлігі Катасе қаласында), Гунма (Шода отбасының туған жері Татебаяшиде) және Нагано (Шоданың екінші демалыс үйі болған Каруизава қаласында) облыстарында білім алды. 1946 жылы Токиоға оралып, Футабада бастауыш білімін аяқтады, содан кейін Токиодағы Минато ауданындағы Әулие Жүрек жас орта мектебі мен орта мектебінде оқыды. Ол 1953 жылы орта мектепті бітірді. 1957 жылы Шода Токиодағы Әулие Жүрек университетінің әдебиет факультетін ағылшын әдебиеті мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірді. Ол өте бай отбасынан шыққандықтан, ата-анасы оның күйеулер кандидатурасын өте мұқият таңдады. 1950 жылдары оның қолына үйлену үшін бірнеше үміткерлер келді. Жазушы Юкио Мисиманың өмірбаяндары, соның ішінде Генри Скотт Стоукс, Мисиманың Митико Шодаға үйленуді ойлағанын және оны 1950 жылдары осы мақсатпен таныстырғанын хабарлайды.

Қыз алысу және неке

1957 жылдың тамызында ол Нагано қаласына жақын Каруизавадағы теннис кортында сол кездегі тәж мұрагері Акихитомен кездесті. Императорлық үй кеңесі 1958 жылдың 27 қарашасында Мичико Шодаға тәж мұрагерінің үйлену ниетін ресми мақұлдады. Сол кездегі бұқаралық ақпарат құралдары олардың танысуын нағыз "ертегі" деп көрсетті, ал ол ешқашан дінге шомылдырылмағанмен, католик мекемелерінде білім алған және ата-анасының сенімін бөлісетіндей көрінді. Сондай-ақ, император Коджун бұл одаққа қарсы болғаны туралы көп айтылды. 2000 жылы император Коджун қайтыс болғаннан кейін Рейтерс агенттігі бұрынғы императорлық сарайдың осы некеге ең қатыгез қарсыласы болғанын, ал 1960 жылдары ол ұлына лайық емес деп санап, күйеу баласын үнемі айыптау арқылы оның қызын депрессияға ұшыратқанын хабарлады. Өлім туралы шартты хабарламалар Шода отбасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін билік органдарын ескертті. Алайда, жас жұп бұл кезде көпшіліктің кең қолдауын алған еді. Бұл қолдау биліктегі саяси элитадан да келді. Сонымен қатар, барлығы Жапонияның жаңаруы мен демократиялануының символы болған жас "Митчиге" деген ықылас білдірді (сол кездегі БАҚ "Митчи бумы" деген құбылысқа ишарат жасады). Үйлену рәсімі ақыры 1959 жылдың 10 сәуірінде дәстүрлі синто дінінің салт-дәстүрлері бойынша өтті. Той процессиясын Токио көшелерінде 8,8 км-лік маршрут бойында 500 мыңнан астам адам бақылады, ал тойдың бір бөлігі теледидардан көрсетілді, осылайша Жапонияда халыққа көрсетілген алғашқы императорлық үйлену тойы болды, шамамен 15 миллион көрермен тамашалады. Мақалада айтылғандай, "Операцияны Мичиконың алғашқы баласын, үш жасар ханзада Хироны дүниеге әкелген дәрігері, профессор Такаши Кобаяши ұсынды, деді өкіл. Өкілдің сөзіне қарағанда, 28 жастағы ханшайымның денсаулығы жүктілікке дейін үздіксіз ресми және қоғамдық шараларға қатысуынан нашарлаған". Ол күйеуімен бірге елдегі 47 облысқа жиі сапар шегіп, халықпен кездесіп, сонымен қатар императорлық жұптың протоколға қатысты еркіндіктері арқасында халық арасында беделді болды. Ал ресми деңгейде 1959-1989 жылдар аралығында тәж мұрагері мен ханшайым 37 шетелге сапар жасады.

Жапонияның патшайымы

1989 жылғы 7 қаңтарда император Шёваның қайтыс болуымен, Мичико ханшайымның күйеуі Жапонияның 125-ші императоры атанды, ал ол императордың жұбайы болды. Жаңа император мен император әйелі 1990 жылғы 12 қарашада Токио император сарайында таққа отырғызылды (Sokui Rei Seiden no Gi). Таққа отырғаннан бері императорлық жұп көптеген елдерді аралап, императорлық отбасының қазіргі Жапонияда жақын болуы мен көрінуіне үлкен үлес қосты. Олар Жапонияның 47 префектурасын аралап, халыққа жақын болуға тырысты. Оның ресми міндеттері, шетелге сапарлардан басқа, күйеуіне Император сарайында және одан тыс жерлерде өтетін шаралар мен рәсімдерде көмектесу, ресми қонақтарды, оның ішінде мемлекеттік қонақтарды қабылдау, сондай-ақ әлеуметтік, мәдени және қайырымдылық мекемелер мен ұйымдарға барудан тұрады. Мысалы, 2007 жылы Мичико 300-ден астам ресми шараға қатысты. 2000 жылғы 16 маусымда анасы, императорлық шешен Нагаконың қайтыс болуынан кейін, ол Жапон Қызыл Крест қоғамының құрметті президенті лауазымын иеленді. Императрица ретінде ол император сарайы аумағындағы Момидзияма императорлық коконерлік фермасына, яғни жібек құрттарын өсіретін шаруашылыққа жауапты болды. Ол жыл сайынғы жібек жинау рәсіміне қатысып, жібек құрттарын түгендеп, жемдейді, сондай-ақ олардың күтімін, жабдықтарын және жинау процесін қадағалайды. Жібек өндіру және жинау рәсімдері синтоизм, жапон мәдениеті және дәстүрімен байланысты оның рәсімдік міндеттерінің бір бөлігі болды. 1994 жылдан 2019 жылға дейін императрица жиналған жібектің бір бөлігін – қазір Жапонияда сақталатын ең көне сорттың бірі – коишимару сортынан Нарадағы Тōдай-дзи буддалық ғибадатханасындағы Шōсōин қазынасына, қазыналарды қалпына келтіру үшін табыс етті. Императрицаның қарапайымдылық және тазалық сияқты дәстүрлі құндылықтардың символы болуы күтіледі. Өмірі бойы адал қызмет еткендігі үшін ол жапон халқының арасында зор құрметке ие. Ол күйеуімен бірге діни рәсімдерге қатысады, мысалы, Исе Ұлы киелі үйіне, басқа синтоизм ғибадатханаларына және императорлық отбасының ата-бабаларына дұға ету үшін императорлық мазарларға барады. Сонымен қатар, ол шебер пианист. Императрица 1990 жылы Халықаралық ең жақсы киінгендер залына енгізілді. 2019 жылғы 30 сәуірде күйеуі император Акихито тақтан бас тарғаннан кейін, ол Императорлық шешен атанды. Тақтан бас тарғаннан бері жұбайлардың негізгі резиденциясы Таканава резиденциясы болып табылады.

Әдебиетпен шұғылдану, қызығушылықтар

Императрица Эмерита әсіресе кітап оқуды, музыканы ұнатады және пианино мен арфада ойнайды. Сонымен қатар, императорлық отбасы бірнеше онжылдықтар бойы кейде отбасылық фортепиано триосын құратыны белгілі, мұрагер ханзада Акихито виолончельде ойнаса, мұрагер ханзада Мичико фортепианода, ал ханзада Нарухито скрипкада орындайды. Императрица Мичиконың гагакуға деген құштарлығы зор екені мәлім. Ол сондай-ақ поэзияны жақсы көреді, оның ішінде Мичио Мадоның шығармаларын таңдап, жинақтап, бірнеше өлеңін 1992 жылы «Dobutsu tachi (Жануарлар)» және 1998 жылы «Fushigina Poketto (Сақылман қалта)» атты жинақтарда басып шығарды. Олардың бір бөлігі жарияланды: мұрагер ханзада және ханшайым Акихито мен Мичиконың біріктірілген вакалар сериясы 1987 жылы жарық көрді, кейін 1991 жылы «Томошиби: Жарық» деген атпен қайта басылды. Соңында, 1997 жылы императрицаның 367 вакадан тұратын «Seoto (瀬音)» атты жинағы жарық көрді, олардың 53-і француз тіліне аударылып, Signatura баспасында «Sé oto, ford әндері» деген атпен Францияда жарияланды. 1991 жылы ол Вако Такэда салған суреттерімен «Хажимете но Яманобори» («Менің алғашқы тау көтерілім») балалар кітабын жазды.

Денсаулық

Мичико бұқаралық ақпарат құралдарының қысымынан және, Рейтер агенттігінің хабарлауынша, қарындасы Императрица Нагаконың көзқарасынан бірнеше жүйкелік құлауларға ұшырады, бұл оның 1960 жылдары жеті ай бойы дауысын жоғалтуына себеп болды. 1993 жылы туған күнінде Акасака сарайында қысқа уақытқа есінен танып, екі ай бойы сөйлей алмады, бұл жағдай "терімді қайғыдан" туындаған және дәрігерлер оны бұқаралық ақпарат құралдарының жағымсыз жарияланымдарына байланысты деп есептеді. Императрица Мичико 2007 жылдың көктемінде ауыз жарасынан, мұрыннан қан кетуден және ішкі қан кетуден психикалық стрестен зардап шегіп, көптеген ресми міндеттерін тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл жағдай оның келіні Масаконың жағдайына ұқсас, ол да лауазымының қысымына байланысты бірнеше рет депрессияға ұшырады. 2019 жылдың маусым айында Мичиконың жүрек клапандарының ақаулары және жүрек соғуының бұзылуы бар екені хабарланды, бірақ оның катаракта операциясын жасатуға мүмкіндігі бар екендігі айтылды. 2019 жылдың тамызында, ол бір ай бұрын жоспарлы медициналық тексеруден өту кезінде ерте сатыдағы сүт безі қатерлі ісігімен ауырғаны анықталды және ісік алып тастау жоспарланған. 2019 жылдың қыркүйегінде The Japan Times басылымы операция сәтті аяқталғанын хабарлады. 2020 жылдың қазан айында 86 жасқа толған күні, оның мамыр айынан бері жеңіл қызбадан зардап шегіп жүргені белгілі болды. 2022 жылдың тамызында оң аяғындағы қан тамырында қан ұюы анықталғаннан кейін оған терең тамыр тромбозы диагнозы қойылды.