Кіріспе

Төменде 1986 жылы Ауғанстанда болған оқиғалар тізімі берілген.

Оқиғалар

Кеңес Одағының бас хатшысы Михаил Горбачев 1988 жылдың соңына дейін совет әскерлері Ауғанстаннан шығарылатынын жариялайды. Әскерлерді шығару 15 қазанда басталады. Горбачевтің ұсынысы Сібірден жасалып, Азиядағы кең ауқымды кеңестік бастаманың бір бөлігі болып табылады. Бұл жаңалыққа реакциялар қарама-қайшы болды: АҚШ оны "жеткіліксіз" деп бағалап, бұл әскерлердің кезекпен ауыстырылуы ғана екенін айтты; Ауғанстан қарсылық топтары оны "алдау" деп қарастырды, ал Пәкістан оны шағын, бірақ позитивті қадам деп есептеді. Стратегиялық сарапшылардың пікірінше, әскерді шығарудың әскери маңызы жоқ, себебі алты бөлімнің үшеуі – әуе қорғанысы полктері, ал Ауғанстан қарсылық күштерінің әуе күштері жоқ. Бұл полктер Ауғанстандағы шамамен 120 000 совет әскерінің 6 пайызынан аспайды. Соғыс тоқтамай жалғасуда, советтің қолдауымен Ауғанстан әскерлері мен қарсылық күштері арасында көптеген қақтығыстар болып жатыр. Екі тарап та жеңіске жеткендерін мәлімдейді, бірақ оны растау мүмкін емес. Жыл ішінде бірнеше ірі шабуылдар ұйымдастырылды. 1986 жылдың соңына қарай қарсылық күресшілері АҚШ, Ұлыбритания және Қытайдан, әсіресе Пәкістан арқылы көбірек және жақсы қару-жарақ ала бастады, олардың ішінде ең маңыздысы – иықтан атып түсірілетін зениттік ракеталар. Содан кейін совет және Ауғанстан әуе күштері ауыр шығындарға ұшырады.

1986 жылғы ақпан

АҚШ Мемлекеттік департаментінің баяндамасында соғыс салдарынан "тарихтағы ең ірі көші-қондардың бірі" болғаны және Кабул халқы екі миллионнан асып, екі есеге жуық өскені жазылған. "Бес миллионнан астам адам қоныс аударды, олардың шамамен төрт миллионы шетелге қашқан. Қарсылық әрекеттері белсенді ауылдық аймақтардағы соғыс жағдайы мен бәсекелес тайпалар арасындағы ұзақ жылдардан бері келіп жатқан араздық бірнеше салық салуға, негізсіз ұстауға және тонауға әкеп соқты". Қарсыластар Герат провинциясында бірнеше әскери ұшақты құлатты; қаза болғандардың саны 200-ге жетеді деп хабарланды.

1986 жылғы сәуір

Пактия провинциясында 700 қарсылық күресшісі қаза болды.

1986 жылдың мамыр, шілде және тамыз айлары

Кармал РПДП бас хатшысы қызметінен кетіп, Революциялық кеңестің төрағасы лауазымын сақтап қалады. Оның кеткеніне ресми түрде денсаулығының нашарлауы себеп деп айтылды. Ол 30 наурыздан бері көпшілік алдында көрінбеді және медициналық емделу үшін КСРО-да болғандығы хабарланды. Алайда, кеңінен таралған пікір бойынша, Кеңес басшылығы оның жұмысына қанағаттанбай, билікке кеңірек қол жеткізуді көздеп отыр. Оның орнын басатын жаңа бас хатшы Мұхаммед Нәжібулла бұрын елдің құпия полициясы – Хадтың басшысы болған, соңғы кезде қауіпсіздік мәселелерімен айналысқан. Бадахшан провинциясында үкіметтік әскерлер мен қарсылық күштер арасында қақтығыс болып, нәтижесінде 200 совет-ауған әскері мен "ондаған" қарсылық күштер қаза тапты. Сондай-ақ, шілде айында Забол провинциясындағы әскери колоннаға жасалған шабуылда 120 үкіметтік әскер қаза болды. Кабул маңындағы Ауған армиясының 8-ші дивизиясының штаб-пәтеріндегі қару-жарақ қоймасы жарылып, шамамен 100 адам қаза тапты. Бесінші жыл қатарынан БҰҰ демеушілігімен Женевада Ауғанстан мен Пәкістан арасында Кабулдағы әскери қатысуды тоқтату мақсатында келіссөздер өтіп жатыр. Кездесулердің ешқайсысы нақты нәтиже бермеді, бірақ 1982 жылы басталған келіссөздерден бері екі ел арасындағы келіспеушіліктер азайды. Талқылаулар дипломатиялық арналар арқылы жалғасуда, ал желтоқсан айында БҰҰ өкілі совет әскерлерінің шығарылуын бақылау жөнінде келісімге қол жеткізілгенін мәлімдеді. Қалған мәселе – толыққанды әскер шығарудың уақыт кестесі, Пакистан оның техникалық тұрғыдан мүмкіндігінше жылдам жүзеге асырылуын қадағалайды.

1986 жылғы қыркүйек

Ұлттық келісім науқаны Политбюро тарапынан бекітілді, оның ішінде 1987 жылдың 15 қаңтарында басталатын бір жақты алты айлық атысты тоқтату режимі, бірақ Ауғанстан ішінде оған қысқа ғана жауап қайтарылды және Пәкістандағы қарсылық күштердің басшылары оны қабылдамады.

1986 жылғы қараша

БҰҰ адам құқықтары жөніндегі баяндамасында соңғы тоғыз айда Кеңес Одағы мен Ауғанстан үкіметінің күштері 10 000-ден 12 000-ға дейін ауған азаматтарын өлтіргені, ал балалар ойыншықтар сияқты жасырылған жарылғыш заттарды ерекше көзге түспей қолдану салдарынан қаза тапқандары туралы мәлімделген. Баяндамада "әскери шешімді жалғастыру геноцидке ұқсас жағдайға алып келеді" делінген. Сол айда БҰҰ Бас Ассамблеясы 122 дауысқа 20 дауыс қарсы соғысты келіссөздер арқылы шешуге шақыратын резолюцияны қабылдады. Кармал Революциялық Кеңестің төрағасы қызметінен кетті. 24 қарашада оның орнына бұрынғы бірінші вице-төраға және PDPA мүшесі емес Хажи Мохаммад Чамкани тағайындалды.

1986 жылғы желтоқсан

ДППА Орталық комитетінің ерекше пленарлық отырысы ұлттық келісім саясатын бекітеді, оған оппозициялық топтармен келіссөздер жүргізу және ұлттық бірлік коалициялық үкіметін құру кіреді. Министрлер кабинетінің қайта құрылуы нәтижесінде Нәжібулланың қолдаушылары Абдул Уәкил мен Мұхаммед Рафи сәйкесінше сыртқы істер министрі және қорғаныс министрі лауазымдарына тағайындалды. Нәжібулла Ауғанстандағы қақтығысты аяқтау мүмкіндіктерін талқылау үшін КСРО-ға сапар шегеді.