Кіріспе

Кішкентай жабайы мысық. Түрлер қорабы. Аты = Азия алтын мысығы. Суреті = Азия алтын мысығы.jpg. Статусы = NT. Статус жүйесі = IUCN3.1. Статус дереккөзі =. Статус2 = CITES A1. Статус2 жүйесі = CITES. Статус2 дереккөзі =. 1831 жылы Брайан Хогтон Ходжсон ұсынған Felis moormensis – Непалдағы мурми аңшылары тірідей ұстаған жас еркек мысық. 1872 жылы Альфонс Милн Эдвардс ұсынған Felis tristis – Қытайдан келген дақты Азия алтын мысығы. Ол 1853 жылы Николай Северцов ұсынған Catopuma туысына бағынышты болды. 2017 жылдан бері екі түрше жарамды деп танылған: C. t. temminckii Суматрада және Малай түбегінде кездеседі. C. t. moormensis Непалдан шығысқа қарай Оңтүстік-Шығыс Азияға дейін таралған.

Мінез-құлық және экология

Азиялық алтын мысықтар аймақтық және жалғызбасты. Бұрынғы бақылаулар олардың негізінен түнгі белсенділік танытатынын көрсетті, бірақ екі радиожағалы мысықтың зерттеуі түнгі уақытта белсенділігі әлдеқайда төмен, керісінше, таң және күндізгі белсенділік шыңдары басым болатын аритмиялық белсенділік үлгілерін көрсетті. Зерттеу барысында аталықтың аумағы кеңейген, жаңбырлы маусымда 15%-дан астамға ұлғайды. Аналықтың аумағы да кеңейген. Екі мысық та күніне бір-екіден бес шақырымға дейін қашықтыққа жүрді және шілдеде наурыз айына қарағанда көбірек белсенділік танытты. Солтүстік-шығыс Үндістанда тіркелген Азиялық алтын мысықтар күндіз белсенді, ал белсенділік түскі уақытта ең жоғары шарына жетеді. Сикким тауларында Азиялық алтын мысықтар гуралды аулайды. Қолда ұсталатын Азиялық алтын мысықтар кішкентай жемтің мойнын шағып өлтіреді – бұл мысықтарға тән қасиет. Олар тамақтануға кіріспес бұрын, қаскырдан үлкен құстардың қауырсындарын жұлып алады. Олардың дауыстауына ысқырық, түкіру, мұңлдау, ұрғанау, ырылдау және гөңгеттеу кіреді. Қолда ұсталатын Азиялық алтын мысықтарда байқалатын басқа да қарым-қатынас тәсілдері: иіс қалдыру, зәр шашу, ағаштар мен бұталарды тырнақтарымен сырғыту және бас киімдерін әртүрлі заттарға сүрту – бұл үй мысығының мінез-құлқына ұқсас. Азиялық алтын мысықтардың аналықтары 18-24 ай аралығында жыныстық жағынан жетіледі, ал аталықтары 24 айда жетіледі. Аналықтары 39 күн сайын қызуға келеді, осы кезде олар иіс белгілерін қалдырады және еркектермен байланысқа түсу үшін ыңғайлы позаны қабылдайды. Жыныстық қатынас кезінде аталық тістерімен аналықтың мойын терісін ұстап алады. 78-80 күндік жүктіліктен кейін аналық қорғалған жерде бірден үшқа дейін балапан туады. Балапандар туғанда белгілі бір салмақта болады, бірақ өмірінің алғашқы сегіз аптасында үш есеге өседі. Олар ересек мысықтардың түсімен туады және алтыдан он екі күн аралығында көздерін ашады.

Қауіптер

Азиялық алтын мысық әлемдегі ең қарқынды дамып жатқан елдерде қоныстанды, онда орманды кесу салдарынан ортасының жойылуы және құйрықты жануарлардың азаюы оны үнемі қауіпке тікелей ұшыратады. Суматрада ол үй құстарын жегені үшін кек алу мақсатымен өлтірілген жағдайлар тіркелген. Оңтүстік-Шығыс Азия мен Қытайда заңсыз жануар саудасы үшін браконьерлік арқылы қорғалуы төмендеп барады. Мьянмада 1991-2006 жылдар аралығында сарапталған төрт нарықта кемінде 110 жеке тұлғадан алынған 111 дене мүшесі анықталды. Бұл көрсеткіштер қауіп төндірмейтін түрлерге қарағанда айтарлықтай жоғары болды. Көрілген терілердің ішінде розеткалы тері де болды. Зерттелген үш нарық Қытай мен Таиландпен шектес және халықаралық сатып алушыларға қызмет көрсетеді, бірақ Азиялық алтын мысық елдің ұлттық заңнамасымен толық қорғалған. CITES-ті тиімді жүзеге асыру және сақтау жеткіліксіз деп есептеледі.

Қорғау

Pardofelis temminckii CITES-тің I қосымшасына енгізілген және оның таралған аймағының көп бөлігінде толық қорғалған. Бангладеш, Қытай, Үндістан, Индонезия, Малайзия, Мьянма, Непал, Таиланд және Вьетнам елдерінде аң аулауға тыйым салынған. Лаоста аң аулау реттелген. Камбоджадан қорғау статусы туралы мәліметтер жоқ.

Мәдениетте

Қытайда Азия алтын мысығы барыс түрінің бірі саналады және "тас мысық" немесе "сары барыс" деп аталады. Түрлі түс нұсқаларының әртүрлі аттары бар; қара түстегілері "көгілді барыстар" деп, ал дақтылары "күңгірт барыстар" деп аталады. Көптеген жергілікті халықтар мысықты қатал деп есептейді, бірақ тұтқын күйінде ол жайлы да, тыныш та болатыны белгілі. Оңтүстікте оны Канг куде (คางคูด) деп атайды және мал мен піл сияқты ірі жануарларға зиян келтіріп, жеуге қабілетті қатал жануар деп санайды.