Кіріспе
1997 жылғы Канадалық федералды сайлау 1997 жылдың 2 маусымында Канаданың 36-шы Парламентінің Өкілдер палатасына мүшелерді сайлау үшін өтті. Премьер-министр Жан Кристианның Либералдық партиясы екінші көпшілікті үкіметті жеңіп алды. Реформа партиясы Квебек блогын ресми оппозиция ретінде ығыстырды. Сайлау қорытындылары 1993 жылғы сайлау үлгісін дәл баяндады. Либералдық партия Онтариода жеңіске жетті, ал Блок Квебекте көпшілікті қамтыды. Реформа партиясы батыста Престон Мэннингке ресми оппозицияның жетекшісі болуға жеткілікті үлкен жетістіктерге қол жеткізді, бірақ Манитобаның шығысындағы жалғыз мандатын жоғалтты. Ең маңызды өзгеріс – Атлантикалық Канадада Жаңа демократиялық партияның (ЖДП) және прогрессивтік консервативтік партияның айтарлықтай табыстары болды. Либералдық партияның жеңісіне күмән болған жоқ, бірақ кейбір сарапшылар сайлау түнінде партияның азшылық үкіметке дейін төмендеп, Кристианның мандатын жоғалтуы мүмкін екенін болжады. Кристиан өз сайлау округінде шамалы артықшылықпен жеңіске жетті, ал либералдық партия Квебектегі жеңістерінің арқасында тоғыз мандаттық басымдығын сақтап қалды. Жан Шарестің консерваторлық партиясы және Алекса Макдононың ЖДП партиясы да Өкілдер палатасында ресми партия мәртебесін қайта алды. Бұл Канада Парламентінің бір сессиясында бес саяси партияның ресми партия мәртебесіне ие болуының алғашқы және Канаданың кем дегенде бір провинциясы мен аумағында бес түрлі партияның халықтың дауысын алуының жалғыз жағдайы болды.
The 1997 Canadian federal election was held on June 2, 1997, to elect members to the House of Commons of the 36th Parliament of Canada. Prime Minister Jean Chrétien's Liberal Party won a second majority government. The Reform Party replaced the Bloc Québécois as the Official Opposition. The election results closely followed the pattern of the 1993 election. The Liberals swept Ontario, while the Bloc won a majority in Quebec. Reform made sufficient gains in the West to allow Preston Manning to become leader of the Official Opposition, but lost its only seat east of Manitoba. The most significant change was major gains in Atlantic Canada by the New Democratic Party (NDP) and the rump Progressive Conservative Party. The Liberal victory was not in doubt, though some commentators on election night were predicting that the party would be cut down to a minority government and that Chrétien might lose his seat. Chrétien narrowly won his riding, and the Liberals maintained a nine seat majority thanks to gains in Quebec at the expense of the Bloc. Jean Charest's Tories and Alexa McDonough's NDP both regained official party status in the House of Commons. This was the first time that five political parties held official party status in a single session of Canada's Parliament, and the only time to date that five different parties have won the popular vote in at least one of the provinces and territories of Canada.
Өмірбаян
Премьер-министр Жан Кретьен 1997 жылғы 26 сәуірде генерал-губернатор Ромео ЛеБланның парламентті тарату туралы өтінішін мақұлдағанын жариялады, сайлау сол жылдың 2 маусымында өтетін болды. Кретьеннің сайлауға шақыруы парламенттің қызмет ету мерзімінің үш жыл бес айында жасалды, бұл парламенттің ең көп дегенде бес жылға дейінгі мерзімінен және сайлаулар арасындағы әдеттегі төрт жылдық мерзімнен кем болды. Бұл 1911 жылғы сайлаудан бері көпшілік парламентте өткен ең ерте сайлау еді. Сол кездегі сауалнамалар Либералдық партияның 301 орынның кемінде 180-220-сын жеңіп алуы күтілуде екенін көрсетті. Оппозицияның ыдырауы бір партияның үкіметті жеңе алмайтынын білдірді. Партиялық бағдарламасы «Біздің болашағымызды бірге қорғайық» деп аталды. Либералдық партия 1993 жылғы федералды сайлаудағы көптеген уәделерін орындамағаны үшін оппозициялық партиялар тарапынан сынға ілікті. Либералдар прогрессивті консервативтерді және Реформа партиясын дефицит әлі болғанда салықты төмендетуді талап еткені үшін айыптады, ал Жаңа демократиялық партияны Канада дефицитпен күресіп тұрғанда мемлекеттік шығындарды арттыруды ұсынғаны үшін сынады. Олардың бағдарламасы «Барлық канадалықтар үшін жаңа бастама» деп аталды. Реформа партиясы Квебектегі үміткерлердің толық тізімін ұсынды, бұл партияның Канаданың барлық аймақтарында үміткерлерді тікелей ұсынған алғашқы және соңғы сайлауы болды. Реформа партиясының үгіт-насихат науқаны бірнеше қиындықтарға тап болды. Партия басқа партиялар мен БАҚ тарапынан реформашы депутаттардың үгіт-насихат кезеңінде жасаған пікірлеріне байланысты төзімсіздік танытқаны үшін бірнеше рет айыпталды. Кейбір Реформа партиясының қолдаушылары партияның Квебекке саяси базасын кеңейту туралы шешіміне наразы болды, өйткені олар партияның ағылшын тілді Канаданы ұсынуы керек деп сенді, ал партияның оңшыл және популистік фракциясынан болғандары Маннингтің Боб Рингма мен Дэвид Чаттерс депутаттарын олардың тіл білдіруі үшін жазалағанына ашуланды. Үгіт-насихат кезінде Реформа партиясы жанжалды телереклама шығарды, онда Жан Кретьен премьер-министрінің, Жиль Дюсепп Блок Квебекуа басшысының, Жан Шарест прогрессивті консервативтер басшысының және Люсьен Бушар Квебек премьер-министрінің суреттері сызылып тасталды, содан кейін Квебек саясаткерлері федералды үкіметке тым ұзақ уақыт бойы үстемдік еткенін және Реформа партиясы Квебекке деген осы жағдайға жол бермейтінін айтушы хабарлама келді. Бұл жарнама басқа партия басшылары тарапынан қатты сынға ілікті, олар Маннингтің жарнаманы эфирге жіберуге рұқсат бергені үшін «төзімсіз» және «кішіпейілсіз» деп айыптады. Реформа партиясының нәтижелері жалпы алғанда шағын тактикалық жетістік деп есептелді. Партия 60 орын жеңіп алып, Батыс Канададағы қолдауын арттыру арқасында Блокты ресми оппозициядан ығыстырды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Реформа партиясы Шығыс Канадаға енуге сәттілік таба алмады және Онтариодағы бір орынды жоғалтты, нәтижесінде партия Батыс аймақтық партия ретінде қабылдалды, бірақ бұрынғыдай Онтарионың ауылдық аймақтарына енгеніне қарамастан.
Квебек блогы
Гилль Дюсеппен басшылық еткен Квебек блогы ресми оппозиция статусын жоғалтып, үшінші орынға түсті. Партияның негізін қалаушысы Люсьен Бушар 1995 жылғы Квебек референдумынан кейін Квебек премьер-министрі болу үшін отставкаға кетті. Бушардың орнына Мишель Готье келді, бірақ бағыттың болмауы және партия ішіндегі тартыстар олардың сайлау көрсеткіштерін күрт төмендетіп, либералдар мен қайта жанданған прогрессивті консерваторлардың олардан озу қаупін тудырды. Готье отставкаға кеткен соң басшылыққа келген Дюсеппе конституциялық реформаның мүмкін еместігін баса көрсету арқылы табысқа жетті. Партия провинция бойынша халықтың дауыс беруінде либералдардан бар болғаны 1,2 пайыздық ұпаймен озып шықты, бірақ дауыстардың тиімді таралуы (либералдардың дауысы Монреаль мен төңірегінде шоғырланған; ал басқа аймақтарда олар прогрессивті консерваторлармен дауысты бөлісті) оларға Квебек облысының 75 мандаттың 44-ін қамтитын сенімді көпшілікті жеңіп алуға мүмкіндік берді.
Жаңа демократиялық партия
Алекса Макдоноу басшылығындағы Жаңа демократиялық партия 1993 жылғы Канада федералды сайлауда жоғалтқан ресми партия мәртебесін қайта иеленді. Партия жалпы дауыстардың төртінші үлесін алып, 21 мандат жеңіп алды. Ерекше айта кетерлігі, партия Атлантикалық Канада аймағында күшті көрсетіс жасады, бұл аймақта сайлауға дейін тарихында барлығы үш депутат сайланған болатын.
Прогрессивті консервативтік партия
Жан Шарест басшылығындағы Прогрессивті консервативтік партия Квебекті Канада құрамында ерекше қоғам ретінде мойындау арқылы Канаданың ұлттық бірлігін сақтау мақсатында үгіт жүргізді, сондай-ақ федералды және провинциялық үкіметтер арасында келісілетін "Жңа келісім" ұсынылды. Партияның бағдарламасында CD-ROM форматында кеңінен таратылатын жаңашылдық болды. Шарест пен ПК Квебектегі барлық тілдік топтардың арасында үлкен танымалдылыққа ие болды, онда сайлаушылар Квебек блогының басшысы Жиль Дюсепке қарағанда Шаресті артық көріп дауыс берді. Прогрессивті консерваторлар көптеген қиындықтарға тап болды, себебі партия ресми партия мәртебесіне ие болмағандықтан федералды қаржылық көмекке үміткер бола алмады. Партияның бұрынғы бекінісі болған Батыс Канададағы нәтижелері әлсіз болды, ал реформаторлар батыстағы басты консервативтік саяси күш болып қала берді. Реформа сонымен қатар Онтарионың орталық және оңтүстік аймақтарында, дәстүрлі түрде торилердің провинциялық серіктестерінің негізгі өңірінде де табысқа қол жеткізді. Прогрессивті консерваторлар жалпы дауыс беру нәтижелері бойынша үшінші орынды иеленді және 20 мандат жеңіп алып, ресми партия мәртебесін қайта иеленді, соның арқасында Халық палатасындағы жағдайын жақсартты. Бүкіл ел бойынша халықтың дауыс беруі бойынша Реформадан жарты баллға қалып қойғанына қарамастан, олардың қолдауы негізінен Атлантикалық Канада мен Квебекке шоғырланды. Басқа аймақтарда, 1993 жылғы жағдай сияқты, олардың қолдауы жеке округтерде жеңіске жеткізе алмайтынша тым көпке тараған. Олар тек Онтарио мен Манитобадан бір мандаттан жеңіп алды, ал Манитобаның батысында бірде-бір мандатқа ие болмады. Бұл нәтиже Шарест үшін көңіл көшірді, нәтижесінде ол отставкаға келіп, Квебек Либералдық партиясының төрағасы болды.
Жасылдар партиясы
Канаданың Жасыл партиясына қолдау алдыңғы сайлауға қарағанда 79%-ға артық болды, ең үлкен жетістігі Британдық Колумбияда болды, онда олар дауыстардың 2%-ын алды. Жасыл партия ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының назарынан дерлік толыққандай тыс қалды. Дауыстардың 0,43%-ы және қатысқан сайлау округтеріндегі 1,64%-ымен Жасыл партия шағын, бірақ өсіп келе жатқан қозғалыс болып қала берді.
10 жақын орналасқан округтер
Саквилл—Ист-Шор, НС: Питер Стоффер, НДП, Кен Стритчті 41 дауыспен жеңді, ПК
Беллешасс—Этхеминс—Монтмагни—Л'Ислет, КК: Гилберт Норманд, Либералдық партия, Франсуа Ланглоисты 47 дауыспен жеңді, BQ
Селкирк—Интерлейк, MB: Говард Хилстром, Консервативтік партия, Джон Джеррардты 66 дауыспен жеңді, Либералдық партия
Кардиган, ПЕ: Лоренс МакАулей, Либералдық партия, Дан Хьюзді 99 дауыспен жеңді, ПК
Бонавентура—Гаспе—Мадлен аралдары—Пабок, КК: Иван Бернье, BQ, Патрик Гэгнонды 179 дауыспен жеңді, Либералдық партия
Саскатун—Хумбольдт, СК: Джим Панкив, Консервативтік партия, Денис Груендингті 220 дауыспен жеңді, НДП
Хамбер—Сент-Барбе—Байе-Верте, НФ: Джерри Бёрн, Либералдық партия, Арт Буллды 232 дауыспен жеңді, ПК
Шикутими, КК: Андре Харви, ПК, Гилберт Фильонды 317 дауыспен жеңді, BQ
Фронтенак—Мегантик, КК: Жан Гай Критиен, BQ, Манон Лекурсты 465 дауыспен жеңді, Либералдық партия
Симкоу—Грей, ОН: Пол Бонвик, Либералдық партия, Пол Шоуды 481 дауыспен жеңді, Консервативтік партия
Bellechasse—Etchemins—Montmagny—L'Islet, QC: Gilbert Normand, Lib def. François Langlois, BQ by 47 votes
Selkirk—Interlake, MB: Howard Hilstrom, Ref def. Jon Gerrard, Lib by 66 votes
Cardigan, PE: Lawrence MacAulay, Lib def. Dan Hughes, PC by 99 votes
Bonaventure—Gaspé—Îles de la Madeleine—Pabok, QC: Yvan Bernier, BQ def. Patrick Gagnon, Lib by 179 votes
Saskatoon—Humboldt, SK: Jim Pankiw, Ref def. Dennis Gruending, NDP by 220 votes
Humber—St. Barbe—Baie Verte, NF: Gerry Byrne, Lib def. Art Bull, PC by 232 votes
Chicoutimi, QC: André Harvey, PC def. Gilbert Fillion, BQ by 317 votes
Frontenac—Mégantic, QC: Jean Guy Chrétien, BQ def. Manon Lecours, Lib by 465 votes
Simcoe—Grey, ON: Paul Bonwick, Lib def. Paul Shaw, Ref by 481 votes