Кіріспе
Джон Нокс кітабы "Әйелдердің құрылымына қарсы кернейдің бірінші үрлеуі" – шотланд реформаторы Джон Нокстің 1558 жылы жарық көрген poleмикалық еңбегі. Ол әйел монархтарды сынап, әйелдердің билеуі Киелі кітапқа қарсы келеді деген тұжырымды келтіреді.
The First Blast of the Trumpet Against the Monstruous Regiment of Women is a polemical work by the Scottish reformer John Knox, published in 1558. It attacks female monarchs, arguing that rule by women is contrary to the Bible.
Атау
Атауында кейбір сөздер ескірген орфографияда және мағынасында қолданылған. "Monstruous" (лат. mōnstruōsus) – "табиғи емес" дегенді білдіреді; "regiment" (лат. regimentum немесе regimen) – "үкім" немесе "басқару" мағынасында қолданылған. Атау көбінесе сәл жаңартылған орфографиямен кездеседі, мысалы, "monstrous regiment" немесе "monstrous regimen". Дегенмен, "regiment[т]" сөзінің "үкім" мағынасында қолданылғаны және оны қарулы күштер бөлімшесіндегі "полк" сөзімен шатастыруға болмайтыны анық. Атаудың барлық әріптері үлкен болып жазылған, соңғы үш сөзден басқа; 16 ғасырдың орфографиялық нормаларына сәйкес, үлкен әріппен жазылған "труба" және "monstruous" сөздері TRVMPET және MONSTRVOVS деп жазылады.
Тарихи контекст
Джон Нокс 1514 жылы туған шотландтық протестант уағыздаушысы және нотариус болды. Ол сол кездегі ең қызу пікірталастарға түсетін діни және саяси мәселелерге қатысты. Оның уағыздауы арқасында Ноксқа адал шәкірттер қоғамы құрылды, ол құрлыққа қашуға мәжбүр болғаннан кейін де оған берік болды. Нокс өзін діни доктрина бойынша сарапшы деп есептеді және өзін жиі "күзетші" деп атады, өмірі Еремия, Езекиел, Еху және Даниял өмірімен сабақтастығын көрсетті. Ол өзінің міндетін "ұстазының кернейін үрлеу" деп білді. Бірақ оның көзқарастары монархияға ұнаған жоқ, сондықтан 1554 жылы Нокс Еуропаға қашып кетті. Сол кезде Шотландия мен Англияны әйелдер биледі. Еуропада жүргенде Нокс осы гинархия мәселесін Джон Кальвин мен Генрих Буллингермен талқылады. Нокс гинархияның табиғи тәртіпке қайшы келетініне сенді, ал Кальвин мен Буллингер жағдай талап еткенде әйелдердің билік жүргізуі мүмкін деп ойлады. Еуропада болғанда Нокс Шотландияға діни бұзықшылық үшін сотталуға шақырылды. Алайда Шотландия королевасы Мэри сот отырысын тоқтатты және 1557 жылы оны уағыздауын жалғастыру үшін Шотландияға қайта шақырды. Диппке келгеннен кейін ол шақырудың күшін жойғанын білді. Диппте күтіп тұрғанда, ашуланған Нокс анонимді түрде "Әйелдердің құлшындық билігіне қарсы кернейдің алғашқы дауысы" атты туындысын жазды. Басқа жариялымдарынан айырмашылығы, Нокс "Бірінші дауыс" кітабының соңғы нұсқасын жер аударылған қауымымен кеңеспей-ақ жариялады және 1558 жылы оны Жан Креспиннің көмегімен басып шығарды.
Мазмұны
"Бірінші жарылыс" кітабының негізгі бөлігі Нокстың бұрын талқыланған Кальвиннің гинархияға қатысты пікірлеріне қарсы аргументтерін қамтиды. Гинархияны жалпы түрде талқылағанда, Нокстің басты нысаны королева Мэри I болды. Нокс, беделді протестант реформаторы, католик королеваларына діни себептермен қарсы болды және оларды әйелдердің ерлерге билік етуіне қарсы дәлел ретінде пайдаланды. Нокс Киелі кітапты түсінуіне сәйкес, "Құдай жаратылысының тәртібімен әйелді билік пен үстемдіктен айырды" және тарихтан "адам неліктен осылай болуы керек екенін көрді, дәлелдеді және дұрыс деп таныды" деген тұжырымға сүйене отырып, әйелдердің билік рөліне қатысты мынадай пікірлерді айтты:
Knox, a staunch Protestant Reformer, opposed the Catholic queens on religious grounds, and used them as examples to argue against female rule over men generally. Building on his premise that, according to Knox's understanding of the Bible, "God, by the order of his creation, has [deprived] woman of authority and dominion" and from history that "man has seen, proved, and pronounced just causes why it should be", he argued the following with regard to the specific role of women bearing authority:
For who can denie but it repugneth to nature, that the blind shal be appointed to leade and conduct such as do see? That the weake, the sicke, and impotent persones shall norishe and kepe the hole and strong, and finallie, that the foolishe, madde and phrenetike shal gouerne the discrete, and giue counsel to such as be sober of mind? And such be al women, compared vnto man in bearing of authoritie. For their sight in ciuile regiment, is but blindnes: their strength, weaknes: their counsel, foolishenes: and judgement, phrenesie, if it be rightlie considered. Knox had three primary sections in The First Blast. First, that gynarchy was repugnant to Nature'; second, 'a contumlie to God'; and finally, 'the subversion of good order. Knox believed that when a female ruled in society, it went against the natural order of things. He further went on to say that it was a virtue from God for women to serve men. Although there were exceptions to this order, Knox believed that God was the only one who could make those exceptions. Furthermore, God's anger against Eve for taking the forbidden fruit had continued and all women were therefore punished by being subjected to men. It was clear that Knox was calling for the removal of Queen Mary I. He may have even been demanding that she be executed. While many Christians in the 16th century believed it was their Christian duty to always follow their monarch, Knox believed it was worse for a Christian to follow a ruler that was evil. Because of Knox's bold call to action, his contemporaries began to consider Knox as a revolutionary. His polemic against female rulers had negative consequences for him when Elizabeth I succeeded her half sister Mary I as Queen of England; Elizabeth was a supporter of the Protestant cause, but took offence at Knox's words about female sovereigns. Her opposition to him personally became an obstacle to Knox's direct involvement with the Protestant cause in England after 1559. She blamed him and the city of Geneva for permitting The First Blast to be published. While Knox believed that the Bible held absolute authority on everything, including politics, Alymer disagreed. Frankforter also believed that while Knox's rhetoric appears "virulent" and "misogynistic", it was likely no worse than everyone else in his time. Rosalind Marshall, a historian and Fellow of the Royal Society of Literature, believed that the tone in The First Blast was defensive not aggressive. She further claimed that The First Blast was not meant as an accusation against all women but just the female monarchs. Additionally, Marshall believed that Knox was in a "religious fervour" when he wrote The First Blast and would not have normally written such cruel things when he held women in such high esteem. Jane E. Dawson, a professor of Reformation History at the University of Edinburgh, pointed out that Knox did not always have antagonism toward Mary Queen of Scots since they previously worked well together. She also agreed that the high majority of Knox's writings were uplifting instead of condemning. She contests that Knox lashed out at Mary I because he felt isolated and persecuted.
Кім жоққа шығара алады, соқырлардың көретіндерге басшылық етуіне, әлсіздің, аурудың және мүгедектердің сау-сәлемді және күштілерді бағуға және, соңында, ақымақтың, ессіздің және психозы бар адамның ойлыларды басқаруға және ақылдыларға кеңес беруіне табиғат қарсы емес пе? Міне, барлық әйелдер билікке ие болғанда еркектерге осындай. Өйткені олардың биліктегі көру қабілеті – соқырлық, күштері – әлсіздік, кеңестері – ақымақтық, ал үкімдері – егер дұрыс қарастырылса, психоз. Нокстің "Бірінші жарылыс" еңбегінде үш негізгі бөлім бар. Біріншіден, гинархия Табиғатқа қайшы; екіншіден, 'Құдайға қарсылық'; және, соңында, 'жақсы тәртіптің бұзылуы'. Нокс әйел билікке келсе, бұл табиғат заңдылығына қайшы келеді деп сенді. Ол әйелдердің еркектерге қызмет етуі – Құдайдан келген ізгілік екенін айтты. Бұл тәртіптен ерекшеліктер болғанымен, Нокс осы ерекшеліктерді тек Құдай ғана жасай алады деп есептеді. Сонымен қатар, Хауаның тыйым салынған жемісті жегені үшін Құдайдың ашуы жалғасып, барлық әйелдер еркектерге бағыну жазасын алды. Нокс королева Мэри I-нің билігінен кетуге шақырғаны анық болды. Ол тіпті оның өлім жазасына кесілуін талап еткен болуы мүмкін. 16-шы ғасырдағы көптеген христиандар монархқа әрқашан бағынуды өздерінің христиандық міндеті деп санайтын болса, Нокс үшін зұлым билеушіге бағыну одан да жамандық. Нокстің батыл шақыруының нәтижесінде замандастары оны революционер деп санады. Оның әйел билеушілерге қарсы poleмикасы Елизавета I Англия патшайымы болғанда оған кері әсер етті; Елизавета протестанттық істі қолдады, бірақ Нокстің әйел монархтар туралы сөздеріне ренжіді. Оның жеке қарсылығы 1559 жылдан кейін Англиядағы протестанттық іске Нокстің тікелей қатысуына кедергі келтірді. Ол "Бірінші жарылыстың" жариялануына рұқсат бергені үшін оны және Женева қаласын айыптады. Нокс Киелі кітаптың саясатты қоса алғанда, барлық нәрседе абсолютті билікке ие деп сенсе, Алймер оған келіспеді. Франкфортер сондай-ақ, Нокстің риторикасы "көрегендіксіз" және "әйелдерді кемсітуші" болғанымен, ол оның замандастарынан нашар емес деп санайды. Тарихшы және Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі Розалинд Маршалл "Бірінші жарылыстың" тоны шабуылға емес, қорғанысқа бағытталған деп есептейді. Ол "Бірінші жарылыс" барлық әйелдерге емес, тек әйел монархтарға қарсы айыптау ретінде жазылғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, Маршалл Нокс "Бірінші жарылысты" жазғанда "діни құлшынысқа" берілгенін және әйелдерді жоғары бағалаған кезде мұндай қатыгездікке бармас еді деп санайды. Эдинбург университетінің Реформация тарихы профессоры Джейн Доусон Нокс бұрын Мэри патшайымына қарсы болмағанын, олар бұрын жақсы қарым-қатынаста болғанын атап өтті. Ол сондай-ақ Нокстің жазбаларының басым көпшілігі айыптаудың орнына көтеріңкі екенін мойындады. Ол Нокс Мэри I-ге өзін оқшауланған және қудаланған сезінгендіктен шабуыл жасағанын айтады.
Knox, a staunch Protestant Reformer, opposed the Catholic queens on religious grounds, and used them as examples to argue against female rule over men generally. Building on his premise that, according to Knox's understanding of the Bible, "God, by the order of his creation, has [deprived] woman of authority and dominion" and from history that "man has seen, proved, and pronounced just causes why it should be", he argued the following with regard to the specific role of women bearing authority:
For who can denie but it repugneth to nature, that the blind shal be appointed to leade and conduct such as do see? That the weake, the sicke, and impotent persones shall norishe and kepe the hole and strong, and finallie, that the foolishe, madde and phrenetike shal gouerne the discrete, and giue counsel to such as be sober of mind? And such be al women, compared vnto man in bearing of authoritie. For their sight in ciuile regiment, is but blindnes: their strength, weaknes: their counsel, foolishenes: and judgement, phrenesie, if it be rightlie considered. Knox had three primary sections in The First Blast. First, that gynarchy was repugnant to Nature'; second, 'a contumlie to God'; and finally, 'the subversion of good order. Knox believed that when a female ruled in society, it went against the natural order of things. He further went on to say that it was a virtue from God for women to serve men. Although there were exceptions to this order, Knox believed that God was the only one who could make those exceptions. Furthermore, God's anger against Eve for taking the forbidden fruit had continued and all women were therefore punished by being subjected to men. It was clear that Knox was calling for the removal of Queen Mary I. He may have even been demanding that she be executed. While many Christians in the 16th century believed it was their Christian duty to always follow their monarch, Knox believed it was worse for a Christian to follow a ruler that was evil. Because of Knox's bold call to action, his contemporaries began to consider Knox as a revolutionary. His polemic against female rulers had negative consequences for him when Elizabeth I succeeded her half sister Mary I as Queen of England; Elizabeth was a supporter of the Protestant cause, but took offence at Knox's words about female sovereigns. Her opposition to him personally became an obstacle to Knox's direct involvement with the Protestant cause in England after 1559. She blamed him and the city of Geneva for permitting The First Blast to be published. While Knox believed that the Bible held absolute authority on everything, including politics, Alymer disagreed. Frankforter also believed that while Knox's rhetoric appears "virulent" and "misogynistic", it was likely no worse than everyone else in his time. Rosalind Marshall, a historian and Fellow of the Royal Society of Literature, believed that the tone in The First Blast was defensive not aggressive. She further claimed that The First Blast was not meant as an accusation against all women but just the female monarchs. Additionally, Marshall believed that Knox was in a "religious fervour" when he wrote The First Blast and would not have normally written such cruel things when he held women in such high esteem. Jane E. Dawson, a professor of Reformation History at the University of Edinburgh, pointed out that Knox did not always have antagonism toward Mary Queen of Scots since they previously worked well together. She also agreed that the high majority of Knox's writings were uplifting instead of condemning. She contests that Knox lashed out at Mary I because he felt isolated and persecuted.
Мұра
20-ғасырда шығарманың атауы феминистік әдебиет пен өнерде кең таралған ирониялық клишеге айналды. Мысалы, "Әйелдер полкі" (1917), "Қорқынышты әйелдер полкі" (1995) және "Құрқынышты полк" (2003) романдары, сондай-ақ феминистік британдық театр труппасы – "Құрқынышты полк театры".