Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төрт жылы мезгілдің ең ыстық мезгілі. Жаз – төрт жылы мезгілдің ең ыстық және ең жарқын мезгілі, көктемнен кейін және күзден бұрын келеді. Жазғы күн тоғысында немесе оған жақын жерде күн сәулесі ең ұзақ, ал қараңғылық ең аз болады, күн тоғысынан кейін маусым өте келе күннің ұзақтығы азаяды. Күннің ең ерте шығуы мен ең кеш батуы да күн тоғысы күніне жақын болады. Жаздың басталу күні климатқа, дәстүрге және мәдениетке қарай өзгеріп отырады. Солтүстік жарты шардың жазы – Оңтүстік жарты шардың қысы, және керісінше.
Hottest of the four temperate seasons
Summer is the hottest and brightest of the four temperate seasons, occurring after spring and before autumn. At or centred on the summer solstice, daylight hours are the longest and darkness hours are the shortest, with day length decreasing as the season progresses after the solstice. The earliest sunrises and latest sunsets also occur near the date of the solstice. The date of the beginning of summer varies according to climate, tradition, and culture. When it is summer in the Northern Hemisphere, it is winter in the Southern Hemisphere, and vice versa.
Этимология
Қазіргі ағылшын тіліндегі "summer" сөзі орта ағылшын тіліндегі "somer" сөзінен, ал одан бұрын ежелгі ағылшын тіліндегі "sumor" сөзінен пайда болған.
The modern English summer derives from the Middle English somer, via the Old English sumor.
Уақыт
Астрономиялық тұрғыдан алғанда, күн мен түн теңелуі мен күнбағыс сәйкесінше маусымдардың ортасы болып табылады, бірақ кейде астрономиялық жаз күнбағыстан басталады деп есептеледі, яғни максималды күн сәулесінің уақыты, көбінесе 21 маусым немесе 21 желтоқсанмен анықталады. Күн санағы бойынша жаз 1 мамырда басталады, ал жазғы күнбағыс – жаздың ортасы. Маусымдық өзгерістің айнымалы кешігуі метеорологиялық тұрғыдан маусымның ортасы, яғни орташа температураның үлгілеріне негізделген орталық, максималды күн сәулесінен кейін бірнеше аптадан соң пайда болады. Метеорологиялық конвенция бойынша жаз Солтүстік жарты шарда маусым, шілде және тамыз айларын, ал Оңтүстік жарты шарда желтоқсан, қаңтар және ақпан айларын қамтиды. Метеорологиялық анықтамаларға сәйкес, барлық маусымдар күнтізбелік айдың басында басталып, айдың соңында аяқталады. Осы әдіс бойынша Солтүстік Америкада жаз жазғы күнбағыстан (әдетте Солтүстік жарты шарда 20 немесе 21 маусымда) күзгі күн мен түннің теңелуіне дейінгі кезеңді қамтиды. Мәдени фестивальдар бойынша АҚШ-та жаз мезгілі дәстүрлі түрде Мемориал күнінің демалыс күнінен (мамыр айының соңғы демалыс күні) басталып, Еңбек күнінде (қыркүйек айының бірінші дүйсенбісі) аяқталады, бұл елдің төрт маусымдық ауа райы бар аймандары үшін метеорологиялық анықтамаға жақын. Канададағы ұқсас дәстүр жазды Виктория күнінен бір апта бұрын бастайды (жазғы жағдайлар Канаданың кең аумағында әртүрлі болғанымен) және АҚШ-тағыдай Еңбек күнінде аяқталады. Оңтүстік жарты шардағы Бразилия, Аргентина, Оңтүстік Африка, Австралия және Жаңа Зеландия сияқты елдерде жаз Рождество мен Жаңа жыл мерекелерімен байланысты. Көптеген отбасылар жазғы демалысқа екі-үш апта немесе одан да ұзақ уақытқа кетеді. Австралия мен Жаңа Зеландияда жаз 1 желтоқсанда басталып, 28 ақпанда аяқталады (көбісе жылдары 29 ақпан). Қытай астрономиясында жаз 5 мамырда немесе оның шамасында басталады, ол jiéqì (күн мерзімі) lìxià (立夏) деп аталады, яғни "жаздың орнауы". Жаз 7 тамыз шамасында lìqiū (立秋, "күздің орнауы") күн мерзімімен аяқталады. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда, муссон оқиғасы болатын жерлерде, жаз көбінесе наурыз, сәуір, мамыр және маусым айларынан басталады, бұл жылдың ең жылы кезеңі, муссон жаңбырларының басталуымен аяқталады. Оңтүстік жарты шардағы мұхиттық қоңыржай аймақта температураның кешігуі аз болғандықтан, аймақтың көптеген елдері жазды метеорологиялық анықтама бойынша 1 желтоқсанда бастап, ақпанның соңғы күнінде аяқтайды.
From an astronomical view, the equinoxes and solstices would be the middle of the respective seasons, but sometimes astronomical summer is defined as starting at the solstice, the time of maximal insolation, often identified with 21 June or 21 December. By solar reckoning, summer instead starts on May Day and the summer solstice is Midsummer. A variable seasonal lag means that the meteorological centre of the season, which is based on average temperature patterns, occurs several weeks after the time of maximal insolation. The meteorological convention defines summer as comprising the months of June, July, and August in the northern hemisphere and the months of December, January, and February in the southern hemisphere. Under meteorological definitions, all seasons are arbitrarily set to start at the beginning of a calendar month and end at the end of a month. By this method, in North America, summer is the period from the summer solstice (usually 20 or 21 June in the Northern Hemisphere) to the autumn equinox. Reckoning by cultural festivals, the summer season in the United States is traditionally regarded as beginning on Memorial Day weekend (the last weekend in May) and ending on Labor Day (the first Monday in September), more closely in line with the meteorological definition for the parts of the country that have four season weather. The similar Canadian tradition starts summer on Victoria Day one week prior (although summer conditions vary widely across Canada's expansive territory) and ends, as in the United States, on Labour Day. In some Southern Hemisphere countries such as Brazil, Argentina, South Africa, Australia and New Zealand, summer is associated with the Christmas and New Year holidays. Many families take extended holidays for two or three weeks or longer during summer. In Australia and New Zealand, summer begins on 1 December and ends on 28 February (29 February in leap years). In Chinese astronomy, summer starts on or around 5 May, with the jiéqì (solar term) known as lìxià (立夏), i. e. "establishment of summer". Summer ends around 7 August, with the solar term of lìqiū (立秋, "establishment of autumn"). In southern and southeast Asia, where the monsoon occurs, summer is more generally defined as lasting from March, April, May and June, the warmest time of the year, ending with the onset of the monsoon rains. Because the temperature lag is shorter in the oceanic temperate southern hemisphere, most countries in this region use the meteorological definition with summer starting on 1 December and ending on the last day of February.
Ауа райы
Жаз дәстүрлі түрде ыстық немесе жылы ауа-райымен байланысты. Жерорта теңізі аймақтарында ол құрғақ ауа-райымен байланысты, ал басқа жерлерде (әсіресе, Шығыс Азияда муссон салдарынан) жаңбырлы ауа-райымен байланысты. Жауын-шашын маусымы – саванна климатындағы өсімдіктердің өсуінің негізгі кезеңі. Егер жауын-шашын маусымы басым желдің маусымдық өзгерісімен байланысты болса, ол муссон деп аталады. Солтүстік Атлант мұхитында 1 маусымнан 30 қарашаға дейін тропикалық циклон маусымы жүреді. Атлантика мұхитындағы дауыл маусымының ең жоғары нүктесі 10 қыркүйекте болады. Солтүстік Тынық мұхитының солтүстік-шығысындағы белсенділік кезеңі Атлантикаға ұқсас уақыт аралығында, бірақ кеңірек. Солтүстік-Батыс Тынық мұхитында тропикалық циклондар жыл бойы болады, ақпан және наурыз айларында ең азы, ал қыркүйек айының басында ең көбі. Солтүстік Үнді мұхитында дауылдар сәуірден желтоқсанға дейін жиі кездеседі, мамыр және қараша айларында ең көп болады. АҚШ және Канададағы найзағай маусымы көктем мен жаз айларында жүреді, бірақ кейде қазан немесе тіпті қараша айына дейін созылуы мүмкін. Бұл дауылдар әдетте түстен кейін және кешке бұрқасын, қатты жел және торнадо тудыруы мүмкін.
Summer is traditionally associated with hot or warm weather. In Mediterranean climates, it is also associated with dry weather, while in other places (particularly in Eastern Asia because of the monsoon) it is associated with rainy weather. The wet season is the main period of vegetation growth within the savanna climate regime. Where the wet season is associated with a seasonal shift in the prevailing winds, it is known as a monsoon. In the northern Atlantic Ocean, a distinct tropical cyclone season occurs from 1 June to 30 November. The statistical peak of the Atlantic hurricane season is 10 September. The Northeast Pacific Ocean has a broader period of activity, but in a similar timeframe to the Atlantic. The Northwest Pacific sees tropical cyclones year round, with a minimum in February and March and a peak in early September. In the North Indian basin, storms are most common from April to December, with peaks in May and November. Thunderstorm season in the United States and Canada runs in the spring through summer but sometimes can run as late as October or even November in the fall. These storms can produce hail, strong winds and tornadoes, usually during the afternoon and evening.
Мектептегі демалыс
Мектептер мен университеттерде әдетте жазғы демалыс болады, жылы ауа-райы мен ұзақ күндерді пайдалану үшін. Әлдебір елде балалар жазғы демалыс кезінде мектептен босатылады, бірақ мерзімі әртүрлі болады. Көптеген отбасылар жаз бойы бір-екі апта демалысқа шығады, әсіресе Оңтүстік жарты шардағы елдерде Рождество мен Жаңа жыл мерекелері мемлекеттік деңгейде белгіленген. АҚШ-та мемлекеттік мектептер әдетте мамыр айының соңында, Еске алу күніне арналған демалыспен аяқталады, ал колледждер мамыр айының басында бітіреді. Мемлекеттік мектептер әдетте Еңбек күніне жақын қайта ашылады, ал жоғары оқу орындары көбінесе тамыздың ортасында қайта ашылады. Англия мен Уэльсте оқу жылы шілде айының ортасында аяқталып, қыркүйек айының басында қайта басталады. Шотландияда жазғы демалыс маусымның соңында басталып, тамыздың ортасы мен соңында аяқталады. Канадада жазғы демалыс маусымның соңғы немесе екінші соңғы жұмасында басталып, тамыздың соңында немесе қыркүйектің бірінші сейсенбісінде аяқталады, бірақ егер бұл күн Еңбек күніне дейін түсетін болса, онда айдың екінші сейсенбісінде аяқталады. Ресейде жазғы демалыс мамыр айының соңында басталып, 31 тамызда аяқталады. Оңтүстік жарты шарда мектептердегі жазғы демалыс Рождество мен Жаңа жыл мерекелерін қамтиды. Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африкадағы мектептердегі жазғы демалыс желтоқсанның басында басталып, ақпанның басында аяқталады, мерзімі штаттар бойынша өзгеше болуы мүмкін. Оңтүстік Африкада жаңа оқу жылы әдетте қаңтар айының екінші аптасында басталады, осылайша оқу жылы күнтізбелік жылмен үйлеседі. Үндістанда оқу жылы сәуірдің соңында аяқталып, маусымның басында немесе ортасында қайта басталады. Камерун мен Нигерияда мектептерде жазғы демалыс әдетте шілде айының ортасында басталып, қыркүйектің соңғы апталарында немесе қазан айының бірінші аптасында қайта басталады.
Schools and universities typically have a summer break to take advantage of the warmer weather and longer days. In almost all countries, children are out of school during this time of year for summer break, although dates vary. Many families will take holidays for a week or two over the summer, particularly in Southern Hemisphere Western countries with statutory Christmas and New Year holidays. In the United States, public schools usually end in late May in Memorial Day weekend, while colleges finish in early May. Public school traditionally resumes near Labor Day, while higher institutions often resume in mid August. In England and Wales, school ends in mid July and resumes again in early September. In Scotland, the summer holiday begins in late June and ends in mid to late August. Similarly, in Canada the summer holiday starts on the last or second last Friday in June and ends in late August or on the first Tuesday of September, with the exception of when that date falls before Labour Day, in which case, ends on the second Tuesday of the month. In Russia, the summer holiday begins at the end of May and ends on 31 August. In the Southern Hemisphere, school summer holiday dates include the major holidays of Christmas and New Year's Day. School summer holidays in Australia, New Zealand and South Africa begin in early December and end in early February, with dates varying between states. In South Africa, the new school year usually starts during the second week of January, thus aligning the academic year with the Calendar year. In India, school ends in late April and resumes in early or mid June. In Cameroon and Nigeria, schools usually start a summer vacation in mid July and resume in the later weeks of September or the first week of October.
Іс-шаралар
Адамдар әдетте жаз айларындағы жоғары температурадан пайдаланып, көбірек уақытын сыртта өткізеді. Жазғы айларда жағажайға саяхаттау, пикниктер ұйымдастыру сияқты шаралар жиі кездеседі. Крикет, футбол, ат жарысы, баскетбол, американдық футбол, волейбол, скейтборд, бейсбол, софтбол, теннис және гольф сияқты спорт түрлері ойналады. Су спорты да танымал. Оған су шаңғысы, вейкборд, жүзу, серфинг, тюбинг және су полосы жатады. Қазіргі Олимпиада ойындары 1896 жылдан бері әр төрт жыл сайын жаз айларында өткізіліп келеді. 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындары Сиднейде көктемде, ал 2016 жылғы Рио-де-Жанейродағы жазғы Олимпиада ойындары қыста өтті. АҚШ-та балалар мектептен жазғы демалысқа шыққандықтан, көптеген балаларға арналған телешоулар осы маусымда шығарылады. Керісінше, музыка және кино индустриясы жаз айларында жылдың басқа уақыттарына қарағанда жоғары табысқа ие болады және осыған сәйкес жазғы хиттерін насистеп сатады. Жаз анимациялық фильмдерді кинотеатрларда көрсету үшін қолайлы кезең. Көптеген мектептер, әсіресе Батыс елдерінде жабылып, саяхат және демалыс жазда ең жоғары деңгейге жетеді. Жасөспірімдер мен университет студенттері көбінесе жазғы жұмыстарға орналасады, ал ойын-сауық, туризм, мейрамхана және бөлшек сауда салаларындағы бизнес белсенділігі шарықталады.
People generally take advantage of the high temperatures by spending more time outdoors during summer. Activities such as travelling to the beach and picnics occur during the summer months. Sports including cricket, association football (soccer), horse racing, basketball, American football, volleyball, skateboarding, baseball, softball, tennis and golf are played. Water sports also occur. These include water skiing, wakeboarding, swimming, surfing, tubing and water polo. The modern Olympics have been held during the summer months every four years since 1896. The 2000 Summer Olympics, in Sydney, were held in spring and the 2016 Summer Olympics, in Rio de Janeiro, were held in winter. In the United States, many television shows made for children are released during the summer, as children are off school. Conversely, the music and film industries generally experience higher returns during the summer than other times of the year and market their summer hits accordingly. Summer is popular for animated movies to be released theatrically in movie theaters. With many schools closed, especially in Western countries, travel and vacationing tend to peak during the summer. Teenagers and university students often take summer jobs, and business activity for the recreation, tourism, restaurant, and retail industries reach their peak.