Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кристина Лотарингиялық (16 тамыз 1565 – 19 желтоқсан 1637) – Лотарингия әулетінен шыққан француз ақсүйек әйелі, неке арқылы Тоскананың Ұлы герцогинясы атанды. 1621-1628 жылдары немересінің кәмелетке толмауы кезінде, келінімен бірлесіп Тоскананың регенті қызметін атқарды.
Christina of Lorraine (, ) (16 August 1565 – 19 December 1637) was a French noblewoman of the House of Lorraine who became a Grand Duchess of Tuscany by marriage. She served as Regent of Tuscany jointly with her daughter in law during the minority of her grandson from 1621 to 1628.
Лотарингияның ханшайымы
Нансиде дүниеге келген ол Лотарингияның Карл III-і мен оның әйелі Клод Валуаның қызы, ал Екатерина Медичидің немере қызы болды. Ол әкесінің анасы, Данияның Кристинасының құрметіне аталған.
Born in Nancy, she was the daughter of Charles III of Lorraine and his wife Claude of Valois, and granddaughter of Catherine de' Medici. She was named after her paternal grandmother, Christina of Denmark.
Тоскананың Ұлы герцогинясы
1587 жылы Тоскананың ұлы герцогы Франческо I де Медичи заңды ер бала мұрагерсіз қайтыс болды; оның інісі Фердинанд дереу өзін Тоскананың үшінші ұлы герцогы деп жариялады. Саяси тәуелсіздігін сақтау үшін Фердинанд алыс туысы Лотарингиялық Кристинаны әйел етіп таңдады, ол Франция королевасы Екатерина де Медичидің сүйікті немере қызы еді. Екатерина оны осы некеге итермеледі, Медичилерді Испанияға емес, Францияға жақындастыру мақсатында. 1589 жылы Флоренцияда өткен әсем әрі жақсы жазылған тойлық шаралар Еуропаның патшалық үйлеріне әсер ету үшін ұйымдастырылды. Флоренция соборындағы үйлену рәсімінен кейін, жұртшылық үшін ашық ауданда мерекелік шаралар, банкеттер мен билер, комедиялар мен музыкалық қосымшалар, сондай-ақ аристократиялық қонақтар үшін Палаццо Питтидің су басқан ауласында жасалған теңіз шайқасы өтті. PJ Мариетте санти ди Тито, Грегорио Пагани, Камилло Пагни және Джованни Баттиста Паджи сияқты эфемерлік безендірулерде жұмыс істеген суретшілерді атап көрсетеді. Барлығы алдымен тойлық мерекелерге шамамен он төрт миллион фунт стерлинг жұмсалды. Бұл жомарт және жаңашыл ойын-сауықтардың тек көрсету емес екенін дәлелдеді. Олар 17 ғасыр бойы Еуропа театр сарайларына зор әсер етті. 1603 жылдың 28 шілдесінде ол Данияның Аннасына хат жазып, оны және король Джеймсті Англия тағына отырғанымен құттықтады. Хатты Лондонға граф Альфонсо Монтекукколи жеткізді.
In 1587 Francesco I de' Medici, Grand Duke of Tuscany died without a legitimate male heir; his brother Ferdinando immediately declared himself the third Grand Duke of Tuscany. Seeking a marriage that would preserve his political independence, Ferdinando chose his distant cousin, Christine of Lorraine, the favourite granddaughter of Catherine de' Medici, Queen of France. Catherine had influenced her towards this marriage, to re align the Medici with France, not Spain. The sumptuous and well documented wedding festivities, celebrated in Florence in 1589, were designed to impress the royal houses of Europe. The wedding ceremony in Florence Cathedral was followed by outdoor events for the public, as well as banquets and balls, comedies and musical interludes, and a mock sea battle in the flooded courtyard of Palazzo Pitti for the aristocratic guests. PJ Mariette takes note of the various artists including Santi di Tito, Gregorio Pagani, Camillo Pagni, and Giovanni Battista Paggi, who worked on the ephemeral decorations. Altogether the wedding spectacles cost approximately fourteen million pounds in today's currency. These lavish and innovative forms of entertainment proved to be more than showmanship. They greatly influenced theatrical practices in European courts throughout the 17th century. On 28 July 1603 she wrote to Anne of Denmark to congratulate her and King James coming to the throne of England. The letter was brought to London by Count Alfonso Montecuccoli.
Ұлы герцог Козимо II
Кристинаның күйеуі 1609 жылдың басында, ұлы үйленгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Үлкен герцог Козимо II билікке келгенде 19 ғана болды, ал Кристина сарайдағы маңызды тұлға болып қала берді. 1610 жылы Венеция елшісі Джакомо Вендрамин үйіне былай деп жазды: «Үлкен герцогиня ұлының беделі мен пайдасы туралы ойланбастан, бәрін толығымен өзі басқаруды қалайды». Кристина Медичи әулетінің мұрагерлік құқығын нығайтуға тырысты және бірінші үлкен герцог, сонымен қатар оның қайнағасы Козимо I-нің өмірбаянын тапсырыс берді. Ол сондай-ақ қайтыс болған күйеуі Фердинанд I-нің өмірін көрсету үшін Жак Каллоға гравюралар жасауды тапсырды.
Christina's husband died in early 1609, shortly after her son had wed. Grand Duke Cosimo II was only 19 when he assumed power, and Christina remained a dominant force at the court. In 1610 the Venetian ambassador Giacomo Vendramin wrote home: "the grand duchess wants thus to govern everything absolutely, without any thought to the reputation and the benefit of her son". Christina was keen to bolster the dynastic claim of the Medici, and commissioned a biography of the first grand duke and her father in law Cosimo I. She also commissioned engravings by Jacques Callot to showcase the life of her late husband Ferdinando I.
Тоскананың тең билігі
Оның ұлы Козимо II 1621 жылы ақпанда қайтыс болды, оның он жасар ұлы Фердинанд II ұлы герцог болды. Кристина мен оның келіні Мария Магдалена Австриялық, балаға толуына дейін регенттік қызметін атқарды. Олардың регенттігі Тутрици деп белгілі. Екі әйелдің қарым-қатынасы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар сарайда бірге тұрды. Мария Магдалена бірінші орынға отырып, қоғамдық-саяси рөлді өз мойнына алды. Кристина Флоренцияның діни мекемелерімен байланыс орнатуға кірісті. Мария Магдалена архигерцогиня атағын алды. Кристина жесір ұлы герцогиня деп танылды және 1627 жылы Фердинанд II-ні Еуропаға саяхатқа жіберді. Мария Магдалена 1631 жылы қарашада қайтыс болды, ал оның ұлы Фердинанд II ұлы герцог лауазымын ресми түрде қабылдағаннан кейін көп ұзамай дүние салды. Мария Магдаленаның ағасы – қасиетті Рим императоры Фердинанд II. Ол ағасымен бірге иезуиттердің Контрреформация идеологиясын қолдаған белсенді топтарын қолдады. Замандас дереккөздер регенттіктің сапасын бағалаған жоқ, бірақ сарайдағы күнделікті оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттауға назар аударды. XVIII ғасыр тарихшысы Жакопо Ригуччо Галлуцци регенттік туралы: «Козимо II қайтыс болған сәттен бастап барлығы құлдырауға бет бұрды» деп мәлімдеді. Галлуцци регенттік кезеңінде дін қызметкерлеріне Тоскана үкіметінің әкімшілік құрамына кіруге рұқсат берілгенін сынады. Галлуцци сондай-ақ екі әйелдің Фердинанд II ересек болғаннан кейін де оған ықпал етуін жалғастырғанына өкінді. Флоренция сарайы туралы маңызды дереккөздердің бірі – Анджело Солерти: «Иезуиттер биліктеміндей әрекет етті» деп қайғырды. Корегенттер 1623 жылы Флоренция үкіметіне патрицийлердің қатысуына жол беру үшін бір ғасырлық заңды жойды. Осының нәтижесінде патрицийлер Медичи үкіметінің және мемлекеттік қызметтегі бірқатар мекемелерде лауазымдарға тағайындалды. Бұл қадам Флоренция үкіметіндегі римдік аристократтардың билігін әлсірету мақсатымен жасалды. Бұл стратегияны Фердинанд II жалғастырды. Лотарингиялық Кристина 1636 жылы желтоқсанда Кастеллодағы Медичи вилласында 72 жасында қайтыс болды.
Her son Cosimo II died in February 1621, leaving his ten year old son Ferdinando II as grand duke. Christina and her daughter in law, Maria Maddalena of Austria, acted as regents until the boy came of age. Their regency is known as the Tutrici. Little is known about the relationship of the two women, though they coexisted at court. Maria Maddalena took on the public political role by taking the seat in the primo luogo. Christina took charge of engaging with the Florentine religious establishment. Maria Maddalena assumed the title of archduchess. Christina became known as the Dowager Grand Duchess, and sent Ferdinando II on a tour of Europe in 1627. Maria Maddalena died in November 1631, shortly after her son Ferdinando II had formally assumed the position of grand duke. Maria Maddalena' brother was the Holy Roman Emperor Ferdinand II and she supported his anti Protestant politics. Together with her brother she supported the militant wing of the Jesuits, with their Counter Reformation ideology. Contemporary sources did not pass judgement on the quality of the co regency, but focused on detailing the daily going on at court. The 18th Century historian Jacopo Riguccio Galluzzi remarked on the co regency "everything started to decline from the moment of Cosimo II' death". Galluzzi criticised that in the co regency religious men were allowed to enter administrative ranks in the Tuscan government. Galluzzi also lamented that both women continued to influence Ferdinando II after he had come of age. Angelo Solerti, an important source on the Florentine court lamented that "the Jesuits acted as if they were in charge". The co regents did abolish a century old law in 1623 to allow patricians to participate in the government of Florence. As a consequence patricians started to occupy positions in a range of institutions of the Medici government and in the civil service. This move was intended to weaken the power of the Roman aristocrats in Florentine government. This strategy was continued by Ferdinando II. Christina of Lorraine died at the Medici villa in Castello, aged 72, in December 1636.
Ғылым
Кристинаны Фернандо қалыңдық ретінде таңдауының себебі оның терең діншіл католик болуы ғана емес, сонымен қатар ақылды және білімді болуы еді. Кристина Екатерина де Медичидің күш-жігерінің арқасында сауатты тәрбие алды. 1605 жылы ол Галилео Галилейді ұлы Козимо II де Медичиге ұстаздыққа шақырды. Галилей Козимоға геометриялық және әскери компастың қолданылуын үйретті. 1608 жылы Кристина Галилеодан Козимоның Австриядан келген Мария Магдаленаға үйлену тойына қатысуын сұрады, сондай-ақ сол жылы ауруға шалдыққан күйеуі үшін гороскоп жасауын өтінді. 1609 жылдың ақпанында әкесі қайтыс болғаннан кейін Козимо таққа отырды, ал Галилей Медичи сарайынан демеу сұрады. Кристина мен Медичи сарайы философ Козимо Боскальяға да қолдау көрсетті. 1613 жылдың желтоқсан айында Пиза қаласында өткен сарай жиынына Галилейдің бұрынғы шәкірті Бенедетто Кастелли шақырылды. Козимо II, оның әйелі, анасы Кристина және Боскалья қатысқан таңғы ас барысында Медичи жұлдыздары талқыланды. Бұл Галилейдің ашқан және Козимо II мен оның бауырларының есімдерімен атаған төрт Юпитер серігі еді. Боскалья бұл серіктердің телескоп линзасының тудырған иллюзия емес, шынайы екенін мойындады. Бірақ Боскалья Галилейдің ашқандарын дұрыс түсінбегенін, себебі «Жердің қозғалысы сенімсіз көрінеді және шындыққа сай келмейді, әсіресе Киелі кітаптар бұл пікірге қатысты айқын қарсылық білдіреді» деп мәлімдеді. Кристина Кастеллиден бұл мәселе бойынша математик ретінде емес, дінтанушы ретінде пікір білдіруін сұрады. Кастелли табиғаттың қызмет ету принциптеріне қатысты табиғат зерттеушілеріне басымдық беру керектігін, ал дінтанушылар осы жағдайларды ескере отырып, Киелі кітаптың мағынасын анықтауы тиіс екенін жауап берді. Галилейге жазған хатында Кастелли Кристинаның күн орталықтағы теорияны сынағанын, ал Галилейдің бұған наразы болғанын айтты. Алайда Кристинаның келіспеушілігі оның жеке ойынан тумаған, оны Боскалья қозғады. Галилей өзінің демеушілерінің алдында сынға ұшырады, Кастелли ескерткеннен кейін және бұрынғы шәкіртімен пікір алмасып, жауап хат жобасын дайындады. Ұлы герцогиня Кристинаға жазған хатында Галилей ғылым мен аян арасындағы қатынасты түсіндірді. Ол Киелі кітаптардың мақсаты табиғатты зерттеу емес, құтқарылу туралы жаңалықты жеткізу екенін айтты. Сондықтан Киелі кітапты ғылыммен сәйкестендірудің қажеті жоқ, егер шіркеу ғылым туралы ойсыз мәлімдемелер жасаса, онда сенімсіз әлемде оның беделіне нұқсан келеді. Бұл аргумент Кристинаның осы мәселедегі көзқарасына ұқсас болды және бұл, негізінен, католик шіркеуінің бүгінгі күні ғылымға қатысты ұстанымы.
Christina was chosen by Fernando as bride, not only because she was a devout Catholic, but also because she was intelligent and well educated. Christina had received a scholarly education due to the efforts of Catherine de Medici. In 1605, she invited Galileo Galilei to tutor her son Cosimo II de' Medici. Among other things, Galilei taught Cosimo the use of the geometric and military compass. In 1608 Christina asked Galileo to attend Cosimo's wedding to Maria Maddalena of Austria and in the same year asked him to cast a horoscope for her ill husband. Following the death of his father, Cosimo assumed the throne in February 1609, and Galileo applied for patronage at the Medici court. Christina and the Medici Court also offered patronage to the philosopher Cosimo Boscaglia. When the court was in Pisa during winter, in December 1613, Galileo's former student Benedetto Castelli was invited to court. At a breakfast attended by Cosimo II, his wife, his mother Christina and Boscaglia the Medicean stars were discussed. These were the four moons of Jupiter Galileo had discovered and named after Cosimo II and his brothers. Boscaglia conceded that these moons were real, and not an illusion produced by the lens of the telescope. But Boscaglia argued that Galileo's interpretation of his discoveries was wrong, mainly because "the motion of the Earth seemed incredible and could not be true, all the more so since Holy Scripture was clearly against this opinion." Christina asked Castelli for his opinion on the matter, not as a mathematician but as a theologian. Castelli responded that with regards to the exact workings of nature, he gave precedence to natural philosophers, and that theologians should in the light of these findings determine the meaning of the Bible. In the letter to Galileo, Castelli stated that Christina criticized heliocentrism, and Galileo did not like this. However, Christina's disagreement was prompted by Boscaglia rather than by her own thought. Galileo had been attacked in front of his paymasters, and after being warned by Castelli and an exchange of views with his former student, he drafted a response. In his Letter to Grand Duchess Christina Galileo expounded on the relationship between science and revelation. He argued that the Scripture does not intend to teach natural philosophy, but conveys the message of salvation. Thus there was not need to reconcile the Bible with science, and that it would damage the authority of the Church in the unbelieving world if it was to make rash pronouncements about science. This line of argument resembled Christina's own views on the matter, and is in essence the position the Catholic Church takes today on questions of science.
Әйелдер монастырлары
Кристинаның ізгіліктігі Флоренциядағы діни мекемелерге, әсіресе әйелдер монастырларына демеушілік жасауынан туындайды. Ол үйленгеннен кейін дереу белсенді меценатқа айналды. 1592 жылы Папа Климент VIII оған және оның қыздарына Флоренция монастырларына күндіз кіруге рұқсат берді. Оның демеушілігі арқасында Санта-Кроче монастыры (немесе Ла-Крочетта) үйленбеген Медичи ханшайымдарының басты резиденциясына айналды. Кристина жас кезінде өмірін монастырда аяқтағысы келетінін айтқан, бірақ ол ешқашан саяси істерден қол үзген жоқ. Дегенмен, ол Крочеттаның қасына өзіне резиденция салдырып, Питти сарайындағы Медичи сарайында аз уақыт өткізді. 1627 жылы ол вилла сатып алып, оны Ла-Куиете деп атады және Джованни да Сан-Джованни оны иконографиялық стильде безендірді.
Christina's reputation for piety stems from her patronage for Florentine religious institutions, particularly female monasteries. She became an active patron immediately after her marriage. In 1592 she and her daughters were granted permission by Pope Clement VIII to enter Florentine convents during the day. Through her patronage the Monastero di Santa Croce (or La Crocetta) became the principal residence for unmarried Medici princesses. As a young women Christina had expressed the wish to finish her life in a convent, but she never withdrew from political affairs. Though she did build for herself a residence next to Crocetta, and spend less time at the Medici court in Pitti Palace. In 1627 she purchased a villa, renamed it La Quiete and had it decorated in iconographic style by Giovanni da San Giovanni.