Кіріспе

Кристина Лотарингиялық (16 тамыз 1565 – 19 желтоқсан 1637) – Лотарингия әулетінен шыққан француз ақсүйек әйелі, неке арқылы Тоскананың Ұлы герцогинясы атанды. 1621-1628 жылдары немересінің кәмелетке толмауы кезінде, келінімен бірлесіп Тоскананың регенті қызметін атқарды.

Лотарингияның ханшайымы

Нансиде дүниеге келген ол Лотарингияның Карл III-і мен оның әйелі Клод Валуаның қызы, ал Екатерина Медичидің немере қызы болды. Ол әкесінің анасы, Данияның Кристинасының құрметіне аталған.

Тоскананың Ұлы герцогинясы

1587 жылы Тоскананың ұлы герцогы Франческо I де Медичи заңды ер бала мұрагерсіз қайтыс болды; оның інісі Фердинанд дереу өзін Тоскананың үшінші ұлы герцогы деп жариялады. Саяси тәуелсіздігін сақтау үшін Фердинанд алыс туысы Лотарингиялық Кристинаны әйел етіп таңдады, ол Франция королевасы Екатерина де Медичидің сүйікті немере қызы еді. Екатерина оны осы некеге итермеледі, Медичилерді Испанияға емес, Францияға жақындастыру мақсатында. 1589 жылы Флоренцияда өткен әсем әрі жақсы жазылған тойлық шаралар Еуропаның патшалық үйлеріне әсер ету үшін ұйымдастырылды. Флоренция соборындағы үйлену рәсімінен кейін, жұртшылық үшін ашық ауданда мерекелік шаралар, банкеттер мен билер, комедиялар мен музыкалық қосымшалар, сондай-ақ аристократиялық қонақтар үшін Палаццо Питтидің су басқан ауласында жасалған теңіз шайқасы өтті. PJ Мариетте санти ди Тито, Грегорио Пагани, Камилло Пагни және Джованни Баттиста Паджи сияқты эфемерлік безендірулерде жұмыс істеген суретшілерді атап көрсетеді. Барлығы алдымен тойлық мерекелерге шамамен он төрт миллион фунт стерлинг жұмсалды. Бұл жомарт және жаңашыл ойын-сауықтардың тек көрсету емес екенін дәлелдеді. Олар 17 ғасыр бойы Еуропа театр сарайларына зор әсер етті. 1603 жылдың 28 шілдесінде ол Данияның Аннасына хат жазып, оны және король Джеймсті Англия тағына отырғанымен құттықтады. Хатты Лондонға граф Альфонсо Монтекукколи жеткізді.

Ұлы герцог Козимо II

Кристинаның күйеуі 1609 жылдың басында, ұлы үйленгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Үлкен герцог Козимо II билікке келгенде 19 ғана болды, ал Кристина сарайдағы маңызды тұлға болып қала берді. 1610 жылы Венеция елшісі Джакомо Вендрамин үйіне былай деп жазды: «Үлкен герцогиня ұлының беделі мен пайдасы туралы ойланбастан, бәрін толығымен өзі басқаруды қалайды». Кристина Медичи әулетінің мұрагерлік құқығын нығайтуға тырысты және бірінші үлкен герцог, сонымен қатар оның қайнағасы Козимо I-нің өмірбаянын тапсырыс берді. Ол сондай-ақ қайтыс болған күйеуі Фердинанд I-нің өмірін көрсету үшін Жак Каллоға гравюралар жасауды тапсырды.

Тоскананың тең билігі

Оның ұлы Козимо II 1621 жылы ақпанда қайтыс болды, оның он жасар ұлы Фердинанд II ұлы герцог болды. Кристина мен оның келіні Мария Магдалена Австриялық, балаға толуына дейін регенттік қызметін атқарды. Олардың регенттігі Тутрици деп белгілі. Екі әйелдің қарым-қатынасы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар сарайда бірге тұрды. Мария Магдалена бірінші орынға отырып, қоғамдық-саяси рөлді өз мойнына алды. Кристина Флоренцияның діни мекемелерімен байланыс орнатуға кірісті. Мария Магдалена архигерцогиня атағын алды. Кристина жесір ұлы герцогиня деп танылды және 1627 жылы Фердинанд II-ні Еуропаға саяхатқа жіберді. Мария Магдалена 1631 жылы қарашада қайтыс болды, ал оның ұлы Фердинанд II ұлы герцог лауазымын ресми түрде қабылдағаннан кейін көп ұзамай дүние салды. Мария Магдаленаның ағасы – қасиетті Рим императоры Фердинанд II. Ол ағасымен бірге иезуиттердің Контрреформация идеологиясын қолдаған белсенді топтарын қолдады. Замандас дереккөздер регенттіктің сапасын бағалаған жоқ, бірақ сарайдағы күнделікті оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттауға назар аударды. XVIII ғасыр тарихшысы Жакопо Ригуччо Галлуцци регенттік туралы: «Козимо II қайтыс болған сәттен бастап барлығы құлдырауға бет бұрды» деп мәлімдеді. Галлуцци регенттік кезеңінде дін қызметкерлеріне Тоскана үкіметінің әкімшілік құрамына кіруге рұқсат берілгенін сынады. Галлуцци сондай-ақ екі әйелдің Фердинанд II ересек болғаннан кейін де оған ықпал етуін жалғастырғанына өкінді. Флоренция сарайы туралы маңызды дереккөздердің бірі – Анджело Солерти: «Иезуиттер биліктеміндей әрекет етті» деп қайғырды. Корегенттер 1623 жылы Флоренция үкіметіне патрицийлердің қатысуына жол беру үшін бір ғасырлық заңды жойды. Осының нәтижесінде патрицийлер Медичи үкіметінің және мемлекеттік қызметтегі бірқатар мекемелерде лауазымдарға тағайындалды. Бұл қадам Флоренция үкіметіндегі римдік аристократтардың билігін әлсірету мақсатымен жасалды. Бұл стратегияны Фердинанд II жалғастырды. Лотарингиялық Кристина 1636 жылы желтоқсанда Кастеллодағы Медичи вилласында 72 жасында қайтыс болды.

Ғылым

Кристинаны Фернандо қалыңдық ретінде таңдауының себебі оның терең діншіл католик болуы ғана емес, сонымен қатар ақылды және білімді болуы еді. Кристина Екатерина де Медичидің күш-жігерінің арқасында сауатты тәрбие алды. 1605 жылы ол Галилео Галилейді ұлы Козимо II де Медичиге ұстаздыққа шақырды. Галилей Козимоға геометриялық және әскери компастың қолданылуын үйретті. 1608 жылы Кристина Галилеодан Козимоның Австриядан келген Мария Магдаленаға үйлену тойына қатысуын сұрады, сондай-ақ сол жылы ауруға шалдыққан күйеуі үшін гороскоп жасауын өтінді. 1609 жылдың ақпанында әкесі қайтыс болғаннан кейін Козимо таққа отырды, ал Галилей Медичи сарайынан демеу сұрады. Кристина мен Медичи сарайы философ Козимо Боскальяға да қолдау көрсетті. 1613 жылдың желтоқсан айында Пиза қаласында өткен сарай жиынына Галилейдің бұрынғы шәкірті Бенедетто Кастелли шақырылды. Козимо II, оның әйелі, анасы Кристина және Боскалья қатысқан таңғы ас барысында Медичи жұлдыздары талқыланды. Бұл Галилейдің ашқан және Козимо II мен оның бауырларының есімдерімен атаған төрт Юпитер серігі еді. Боскалья бұл серіктердің телескоп линзасының тудырған иллюзия емес, шынайы екенін мойындады. Бірақ Боскалья Галилейдің ашқандарын дұрыс түсінбегенін, себебі «Жердің қозғалысы сенімсіз көрінеді және шындыққа сай келмейді, әсіресе Киелі кітаптар бұл пікірге қатысты айқын қарсылық білдіреді» деп мәлімдеді. Кристина Кастеллиден бұл мәселе бойынша математик ретінде емес, дінтанушы ретінде пікір білдіруін сұрады. Кастелли табиғаттың қызмет ету принциптеріне қатысты табиғат зерттеушілеріне басымдық беру керектігін, ал дінтанушылар осы жағдайларды ескере отырып, Киелі кітаптың мағынасын анықтауы тиіс екенін жауап берді. Галилейге жазған хатында Кастелли Кристинаның күн орталықтағы теорияны сынағанын, ал Галилейдің бұған наразы болғанын айтты. Алайда Кристинаның келіспеушілігі оның жеке ойынан тумаған, оны Боскалья қозғады. Галилей өзінің демеушілерінің алдында сынға ұшырады, Кастелли ескерткеннен кейін және бұрынғы шәкіртімен пікір алмасып, жауап хат жобасын дайындады. Ұлы герцогиня Кристинаға жазған хатында Галилей ғылым мен аян арасындағы қатынасты түсіндірді. Ол Киелі кітаптардың мақсаты табиғатты зерттеу емес, құтқарылу туралы жаңалықты жеткізу екенін айтты. Сондықтан Киелі кітапты ғылыммен сәйкестендірудің қажеті жоқ, егер шіркеу ғылым туралы ойсыз мәлімдемелер жасаса, онда сенімсіз әлемде оның беделіне нұқсан келеді. Бұл аргумент Кристинаның осы мәселедегі көзқарасына ұқсас болды және бұл, негізінен, католик шіркеуінің бүгінгі күні ғылымға қатысты ұстанымы.

Әйелдер монастырлары

Кристинаның ізгіліктігі Флоренциядағы діни мекемелерге, әсіресе әйелдер монастырларына демеушілік жасауынан туындайды. Ол үйленгеннен кейін дереу белсенді меценатқа айналды. 1592 жылы Папа Климент VIII оған және оның қыздарына Флоренция монастырларына күндіз кіруге рұқсат берді. Оның демеушілігі арқасында Санта-Кроче монастыры (немесе Ла-Крочетта) үйленбеген Медичи ханшайымдарының басты резиденциясына айналды. Кристина жас кезінде өмірін монастырда аяқтағысы келетінін айтқан, бірақ ол ешқашан саяси істерден қол үзген жоқ. Дегенмен, ол Крочеттаның қасына өзіне резиденция салдырып, Питти сарайындағы Медичи сарайында аз уақыт өткізді. 1627 жылы ол вилла сатып алып, оны Ла-Куиете деп атады және Джованни да Сан-Джованни оны иконографиялық стильде безендірді.