Кіріспе
Джордж Бернард Шоудың пьесасы – «Ібіліс шәкірті». 1897 жылы ирланд драматургы Джордж Бернард Шоу жазған пьеса. Бұл Шоудың сегізінші пьесасы, ал Ричард Мэнсфилдтің 1897 жылғы алғашқы американдық қойылымынан кейін ол драматург ретінде мансабын нығайтуға көмектесген, қаржылық табысқа ие болды. Ол Шоудың 1901 жылғы «Пуритандарға арналған үш пьеса» жинағында «Капитан Брассбоундтың түрленуі» және «Цезарь мен Клеопатра» пьесаларымен бірге жарияланды. Революциялық дәуірдегі Америкадағы отарлық заманда өтетін бұл пьеса, жергілікті шеттен шыққан адам және өзін «Ібіліс шәкірті» деп жариялаған Ричард Даддженнің тарихын айтады. Шоудың парадоксқа деген құштарлығына сай, Дадджен өзінің тозаққа адал екенін айтса да, Мәсіх тәрізді құрбандыққа барады.
The Devil's Disciple is an 1897 play written by Irish dramatist George Bernard Shaw. The play is Shaw's eighth, and after Richard Mansfield's original 1897 American production it was his first financial success, which helped to affirm his career as a playwright. It was published in Shaw's 1901 collection Three Plays for Puritans together with Captain Brassbound's Conversion and Caesar and Cleopatra. Set in Colonial America during the Revolutionary era, the play tells the story of Richard Dudgeon, a local outcast and self proclaimed "Devil's disciple". In a twist characteristic of Shaw's love of paradox, Dudgeon sacrifices himself in a Christ like gesture despite his professed infernal allegiance.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Оқиға 1777 жылдың күзінде, Саратога науқаны барысында орын алады.
Бірінші акт
Ричард (Дик) Дадджен Нью-Гэмпширдің Websterbridge колониясындағы отбасынан шеттетілген адам. Ол олардың жек көруіне ащылықпен жауап береді. Әкесінің қайтысынан кейін Дик бала кезіндегі үйіне оралып, әкесінің өсиетін тыңдайды, бұл оның отбасын қатты мазалайды. Жергілікті пастор Энтони Андерсон Дик өзін-өзі діннен тайған деп жариялағанына қарамастан, оған құрметпен қарайды, бірақ Диктің "зұлымдығы" Андерсонның әйелі Джудитті қорқытады. Баршаның таңғалуына орай, Диктің әкесі өлер алдында өсиетін құпия түрде өзгертіп, мүлкінің көп бөлігін Дикке қалдырғаны белгілі болады. Дик анасын үйінен бірден шығарып жібереді, сонымен қатар өзінің туысы Эссиді (Диктің жақсылыққа жарамаған ағасы Питердің заңсыз қызы), әкесін британдықтар көтерілісші ретінде дарға асып тастағаннан кейін жетім қалған, қалағанынша қалуға шақырады. Актінің соңында Дик өзін де британдықтарға қарсы көтерілісші деп жариялайды және үйінен қашқан отбасын қорқақ деп айыптайды. Ол Андерсонды жақындап келе жатқан әскер оның ағасын қателікпен дарға асып тастағанын, оны ең жоғары құрметке ие адам деп санайтынын, оның жаман беделінен бейхабар екенін ескертеді, және Андерсон Вебстербриджде үлгі болады деп қыстырып айтады.
ІІ акт
Дик Андерсонның үйіне, пастордың шақыруымен келгенде, Андерсон миссис Даддженнің өлім төсегіне шақырылғанда Джудитпен жалғыз қалады. Джудиттің өзіне деген наразылығын сезінген Дик кетпек болады, бірақ Джудит Андерсон келгенше қалуын сұрайды. Олар күтіп отырғанда британдық сарбаздар Андерсонның үйіне кіріп, Дикті Андерсон деп жаңылысып тұтқындайды. Дик өзінің кім екенін жасырып, оларды өзін алып кетуге келіседі. Ол Джудитке осы құпияны сақтауға ант берді, әйтпесе күйеуі құпияны ашып, өзін қауіпке тікелейтінеді. Андерсон келгенде әйелі үлкен алаңдау мен қысымда екенін көреді. Ол Дик оған зиян келтіргені жоқ па деп сұрайды. Дикке берген уәдесін бұзып, Джудит сарбаздар Андерсонды тұтқындауға келгенін, бірақ оның орнына Дик кеткенін айтады. Андерсон таңғалып қалады. Ол барлық ақшасын және мылтығын алып, Джудиттің жалбауларына құлақ бермей, дереу атпен кетеді. Джудит күйеуін қорқақ деп ойлайды, ал оны жек көрген Дик – батыр болып шығады.
ІІІ акт
Дик жергілікті британ армиясы штабында әскери сотқа тартылып отыр. Джудит Дикке барады және оның сот процесінде болуға рұқсат сұрайды. Ол, егер ол сөйлемесе, рұқсат береді. Сот отырысын әдемі британдық генерал Бургойн жүргізеді. Біраз пікір алмасып, оның ішінде Дик мемлекетке қарсы сөздер айтқаннан кейін, тұтқынды түскі сағат 12-де дарға асуға шешім қабылданады. Джудит енді тілін ұстай алмай, сотқа Дик оның күйеуі емес екенін айтады, бірақ бұл шешімге әсер етпейді – үкім орындалады. Оқиға Вебстербридж базарындағы дарға асу алаңына көшеді, онда Дик жақын арада дарға асылуға тиіс. Алайда, соңғы сәтте оны жеңіс однына жеткен жасақтың командирі Андерсон құтқарады.
Бейімделулер
1955 жылы теледидар эфирінде Ральф Беллами Энтони Андерсон рөлінде, Морис Эванс (сценарийді де бірге жазған) Дик Дадджен рөлінде, Тереза Райт Джудит Андерсон рөлінде, Дэннис Кинг генерал Бургойн рөлінде және Маргарет Гамильтон миссис Дадджен рөлінде ойнады. 1959 жылы түсірілген фильмде Бёрт Ланкастер преподобный Энтони Андерсон рөлінде, Кирк Дуглас Дик Дадджен рөлінде, Джанет Скотт Джудит Андерсон рөлінде, ал Лоренс Оливье генерал Бургойн рөлінде болды. 1976 жылы BBC Radio 3 радиосында Тони Черч генерал Бургойн рөлінде, Джеймс Лоуренсон Дик Дадджен рөлінде, Тениел Эванс Энтони Андерсон рөлінде және Люси Флеминг Джудит Андерсон рөлінде ойнады. Бұл бағдарлама кейіннен BBC Radio 7, содан кейін BBC Radio 4 Extra радиосында 2009, 2010 және 2011 жылдары қайта көрсетілді. BBC 1987 жылы 17 мамырда «Театр түні» бағдарламасында Патрик Стюарт Энтони Андерсон рөлінде, Майк Гвилим Дик Дадджен рөлінде, Сьюзан Вулдридж Джудит Андерсон рөлінде және Ян Ричардсон генерал Бургойн рөлінде ойнаған телефильмді көрсетті.