Кіріспе
Құс түрі Жоғарғы таудағы құмқұйрық (Bartramia longicauda) – ірі құмқұйрық, құмқұйрықтарға жақын туыс. Ескі атаулары – таулық шұбар және Бартрамның құмшаңы. Луизиана штатында оны халық арасында папабот деп те атайды. Бартрамия туысының жалғыз өкілі. Туыс атауы және ескі атауы – Бартрамның құмшаңы американдық табиғат зерттеушісі Уильям Бартрамды еске түсіреді. Longicauda деген түр атауы латын тіліндегі longus – "ұзын" және caudus – "құйрық" сөздерінен алынған. "Бартрамның құмқұйрығы" деген атауды Александр Уилсон танымал етті, оған Бартрам орнитология және табиғатты бейнелеу өнерінен сабақ берген.
The upland sandpiper (Bartramia longicauda) is a large sandpiper, closely related to the curlews. Older names are the upland plover and Bartram's sandpiper. In Louisiana, it is also colloquially known as the papabotte. It is the only member of the genus Bartramia. The genus name and the old common name Bartram's sandpiper commemorate the American naturalist William Bartram. The species name longicauda is from Latin longus, "long" and caudus, "tail". The name "Bartram's sandpiper" was made popular by Alexander Wilson, who was taught ornithology and natural history illustration by Bartram.
Сипаттама
Ересектің ұзындығы шамамен алғанда, қанат аралығы болса – . Орташа салмағы – . Бұл ерекше құстың ұзын мойнында кішкентай көгершіндей басы бар. Арқасы мен қанаттары қара және қоңыр түстермен мозаикаланып, күңгірттеу болып келеді. Мойын қара қоңыр жолақтармен өрнектелген, ол жолақтар төс және бүйірлерге дейін жалғасады. Құрсағы мен құйрық асты жамылғысы ақ түсті. Құйрығы құмқұйрықтарға қарағанда едәуір ұзын. Бұл құс сонымен қатар ақ көз шеңберіне және ұзын сары аяқтарға ие.
Ауқым
Олар Алясканың шығысынан Рокки тауларының оңтүстік-шығысы арқылы Монтанадан Оклахома штатының солтүстігіне дейін, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай Пенсильвания, Жаңа Англия және оңтүстік Квебек пен Онтариоға көбейеді. Солтүстік-шығыс Орегон мен батыс-орталық Айдахода жергілікті көбейту ошақтары бар. Олар Аргентинаның солтүстік-шығысында, Уругвайда және Бразилияның оңтүстігінде қыстайды. Оңтүстік Тынық мұхитында өте сирек кездеседі, Австралияда және Жаңа Зеландияда бір-бір рет тіркелген.
Тіршілік ету ортасы
Олар құмқұйрықтар болғанымен, жағалаудағы ортаға қарағанда биік шөптер өсетін далалы жерді ұнатады. Сонымен қатар, оларды шығыстағы әуежайларда, көкжидек шаруашылықтарында және тастап кетілген кеніштерде де кездестіруге болады. Олардың нақты негізгі ареалы мен мекендеу ортасы АҚШ-тың солтүстік-орталық аймағында.
Әдеп-тәрбие және тамақтану
Таудағы құмқұйрықтар егістіктерде азық іздеп, көзбен көріп табады. Оларды жиі қоршау бағаналарында, тіпті телефон бағаналарында да көруге болады. "Күлік" қонғанда, бірнеше секундқа қанаттарын жоғары көтеріп тұрады. Олар көкжиекті үнемі қарап, кез келген қауіптің жолын бақылайды. Таулық құмқұйрықтың тағамына шегірткелер, саңырауқұлақтар, мырыштар, қоңыздар, көбелектер, құмырсқалар, шыбын-шіркейлер, жәндіктер, мыңжалдақтар, мыңаяқтар, өрмекшілер, құрлы қабықтар және құрттар кіреді. Олар сонымен қатар кейбір дәнділер мен тұқымдарды да жейді. Жыл сайын қыркүйек және қазан айлары аралығында, кейбір таулық құмқұйрықтар Эквадордың оңтүстігіндегі Озогоче лагуналарына қоныс аударады. Жүздеген құс төмен түсіп, мұз суға шомылып, суықтан қатып өледі. Бұл әрекеттің себебі әлі анықталған жоқ.
Өсіру
Кейде таулық құмқұйрықтарды шағын, жиектелмеген ұялап көбейетін топтарда кездестіруге болады. Көбейту маусымы жаздың басынан кешігіп соңына дейін созылады; ұялар тығыз шөп арасында жерде орналасады. Аналық 4 жұмыртқа туады. Екі ата-ана да жас құстарды бағады және жыртқыштарды ұядан немесе жас құстардан алшақтату үшін назарды аударуға тырысады.
Шақыру
Биіктік құмқұйрықтарды ерекше дауысымен, кейде "қасқыр үрлеуі" деп аталатын, ұзақ, жоғары көтерілетін сыбызғыдан кейін екінші жоғарылайтын немесе төмендейтін дауыспен тануға болады. Бұл дыбыстар көбінесе құс қонғанда немесе биіктеп ұшқанда естіледі.