Кіріспе

Сөздік фигура және Католик шіркеуіндегі бұрынғы ресми лауазым.

Адвокатус диаболи (лат. "Шайтанның адвокаты") – Католик шіркеуіндегі бұрынғы ресми лауазым, Иманды жақтаушы: кандидатты қасиетті деп жариялауға (сәулетке ие етуге) қарсы пікір білдіріп, оның мінез-құлқындағы кемшіліктерді немесе қасиеттілікке қолдау көрсетуші дәлелдердің бұрмалануын анықтау үшін жұмыс істеген адам. Күнделікті тілде "шайтанның адвокатын ойнау" деген тіркес, егер біреу белгілі бір көзқарасқа ие болғанда, оған келіспейтін (немесе қабылданған нормадан өзгеше) ұстанымды пікірталас үшін немесе дұрыс ойлау арқылы ойды одан әрі зерттеу үшін қабылдайтын жағдайды сипаттайды. Бұл жағдай қолданылған аргументтерге қарсы пікір білдіріп, сонымен бірге өзінің дұрыстығын дәлелдейді. Орта ғасырларда пайда болғанына қарамастан, бұл идиомалық сөз тіркесі қазіргі кездегі ең көп қолданылатын ағылшын идиомаларының бірі болып табылады, ол нәрсеге қарсы пікір білдірудің, бірақ шын мәнінде соған қарсы болмаудың тұжырымдамасын білдіреді. "Шайтанның адвокатын ойнау" Сократ әдісінің бір түрі саналады.

Шығуы мен тарихы

Католик шіркеуінде қасиеттілер қатарына қабылдау процесінде "Иманды насихаттаушы" (promotor fidei), көпшілік арасында "Шайтанның адвокаты" (advocatus diaboli) ретінде танымал, шіркеу билігі тарапынан тағайындалған канондық заңгер, кандидатты қасиеттілер қатарына қабылдауға қарсы пікір білдіруші болатын. Оның міндеті – кандидаттың мінез-құлқына күмәнмен қарау, дәлелдердегі кемшіліктерді іздеу, кандидатқа жатқызылған кез келген кереметтің жалған екенін дәлелдеу және т.б. "Шайтанның адвокаты" "Құдайдың адвокатына" (advocatus Dei; сондай-ақ "Істі ілгерілетуші" деп те аталады) қарсы тұрды, оның міндеті – қасиеттілікке ие болуға үміткерді қолдап, дәлелдер келтіру болды. Қазіргі кезде іс тергеліп жатқанда, бұл міндетті "Әділеттілікті ілгерілетуші" (promotor iustitiae) атқарады, ол кандидаттың қасиеттілігін анықтау бойынша жүргізілген тергеудің дұрыстығын тексеруге жауапты. "Иманды насихаттаушы" әлі де Қасиеттілер ісі жөніндегі Конгрегация құрамындағы тұлға болып табылады және Прелат-теолог ретінде де белгілі. Бұл лауазым 1587 жылы Папа Сикст V билік құрған кезде құрылды. Мұндай лауазымды адамды алғаш ресми түрде Папа Лев X (1513-1521) кезінде Сент-Лоуренс Юстинианды қасиеттілер қатарына қабылдау кезінде айтқан. Папа Иоанн Павел II 1983 жылы осы лауазымның билігін шектеді және рөлін өзгертті. Егер даулы мәселе туындаса, Ватикан қасиеттілікке үміткерлердің сыншыларынан куәлік сұрауға құқылы. Соның бір мысалы – 2003 жыл, онда атеист және Ана Терезаны ашық сынаған автор Кристофер Хитченс оның қасиетті деп жариялануына байланысты өткен тыңдауда сұраққа жауап берді.

Тиімділігі

Психолог short=yes шынайы емес қарсылықтың (біреуді "әуелгі адвокат" рөліне тағайындау) топтық шешім қабылдауды жақсартуда шынайы қарсылықтан гөрі әлдеқайда тиімсіз екенін жазады. Ол сондай-ақ, шынайы емес қарсылық адамдардың бастапқы нанымдарында бекініп қалуына, яғни күшейтуіне әкелуі мүмкін екенін, бұл мақсатқа қарсы нәтиже береді, мысалы, осы тәсілді қолданатын компанияларда.