Кіріспе

Бургундия королі (шамамен 452–516 жж.)
ойдан шығарылған ел

Гундобад (Flavius Gundobadus; 452 – 516 жж.) Бургундиялықтардың королі (473–516) болды, ол әкесі Гундиоктан кейін таққа отырды. Бұған дейін, 472–473 жылдары, оның құлауына үш жыл қалғанда, ол өліп бара жатқан Батыс Рим империясының патрицийі болды, оның еңісі Рихимерден кейін келді. Бүгінде ол, әсіресе, Рим құқығын ежелгі германдық дәстүрлермен біріктірген Lex Burgundionum заң кодексінің ықтимал авторы ретінде танымал. Ол Каретенаның күйеуі болды.

Ерте өмір

Гундобад Рицимер, Батыс империясының билігінің артында тұрған ағасы, 472 жылдың 18 тамызында қайтыс болғаннан кейін Патриций атағын иеленді. Иоанн Антиохиялықтың айтуынша, Гундобад бұрын ағасының бұйрығымен тақтан түсірілген император Антемийді өлімге жіберген. Билікке келген соң Гундобад үй шаруасының графы Глицерийді Батыс Рим императоры лауазымына көтерді. Бірақ көп ұзамай Гундобад Бургундияға кетті, онда оның әкесі Гундиок қайтыс болған еді; нақты күні белгісіз, 473 немесе 474 жылдары болды деп хабарлайды. Бургундияға келгеннен кейін оның үш бауыры – Годегизель, Чильперик II және Гундомар оның билігіне күдікпен қарады. Ян Вуд Гундобадтың кетуі Константинопольдегі Рим императорының қолдауымен келген жаңа император Юлий Непоспен байланысты болуы мүмкін деп болжайды. Юлий Непос Порт қаласына (474 жылдың маусымы) келгеннен кейін Глицерийді тақтан түсіріп, оны Салона епископы етіп тағайындады.

Билік

Гундобадтың билігінің алғашқы онжылдықтары туралы көп мәлімет жоқ. Оның билігінің осы кезеңін қамтитын жалғыз дерек көзі – Грей Турский, ол шамамен бір ғасырдан кейін жазды. Грегоридің айтуынша, Гундобад бауырларынан арылуға кіріскен. Алғашқы болып Гундомар қаза тапты, бірақ бұл кездесу туралы аз мәлімет бар. Келесі қаза тапқан – Чильперик. Григорийдің айтуынша, Гундобад әйеліне мойнына тас байлап, суға батырып жіберді, ал Чильпериктің екі қызы жер аударылды. Үлкен қызы Хрома монах болды. Екіншісі, Клотильда, франк патшасы Хлодовик І-нің елшілеріне көрінді, олар оның сұлулығы мен ақыл-ойы туралы хабарлады. Содан кейін Хлодвиг Гундобадтан Клотильданың қолын сұрады. Гундобад одан бас тартудан қорқыпты. Авитус сондай-ақ Гундобадтың қайтыс болған қызын шетелдік билеушіге үйлендіру ниетіне сілтеме жасайды, мүмкін бұл Хлодвиг болған. Егер олардың болжамы дұрыс болса, онда Клотильда Хлодвигке бағыну үшін емес, дипломатиялық амал ретінде ұсынылған. Осы кезде Гундобадтың билігіндегі ең алғашқы белгілі дата тіркелді: 490 жылдың басында Одоакр мен Теодорих Ұлы Павияны басып алу үшін шайқасқанда, бургундтар солтүстік-батыс Италияға шабуыл жасау мүмкіндігін пайдаланды. Олар Лигурияны қиратты және белгісіз сандағы адамдарды тұтқынға алып кетті, тіпті құлдыққа да салды. Теодорих Одоакерді өлтіріп, Италияны бақылауға алғаннан кейін, Павия епископы Эпифанийді тұтқындардың мүмкіндігінше көбін құтқару үшін жіберді. Олар наурыз айында Турин епископы Виктордың еріп, Альп тауларын кешіп өтті. Шанзер мен Вуд Эпифанийге Гундобадтың ұлы Сигизмундты Теодорихтың қызы Остроготоға үйлендіруге байланысты тапсырма да берілген болуы мүмкін деп санайды. Бұл сапар туралы есебінде, Эпифанийді осы сапарда ертіп келген Магнус Феликс Эннодий Годегизельді «патшаның інісі» деп сипаттайды, патша емес – бұл Григорий Турскийдің кейінгі есебіне қайшы келеді. Эннодий «алты мыңнан астам адам» осылай құтқарылды деп жазады; Лионнан ғана 400 адам босатылды. Григорий Турский Гундобадтың үшінші інісі Годегизельмен болған шайқас ұзаққа созылғанын мәлімдейді. Бір-бірінің іс-әрекеттерінен хабарсыз, екеуі де Клодвигке жүгініп, оны бір-біріне қарсы күш біріктіруге көндіруге тырысты. Клодвиг Годегизельдің жағына шықты, ол оған құрмет көрсетуді ұсынды; Вуд Клодвигтің әйелі Клотильданың әкесі Гундобадтың қолынан қаза тапқанын еске салады. Олар Гундобадтың әскерін талқандады. Гундобад қашып кетті, бірақ Клодвиг патша оны Авиньонға дейін қуып жетеді. Гундобад Клодвиг әскері қақпа алдында тұрғанда ең жаман жағдайдан қорқыпты. Бірақ Аридий Гундобадтан Клодвигке барып, оны жылдық салық алғанда Гундобадты кешіруге көндірді. Авенштік хронист Мариус бұл қақтығысты 500 жылға датедейді. Кейін Гундобад Виен қаласында тұтқындалған Годегизельді қоршауға алып, уәдесін бұзды. Аштық Виенді жалмағанда, Годегизель өзінің өмірін сақтап қалудан қорқып, қарапайым халықты қаладан қуды. Ашулы қуылған шебер Годегизельге кек қайтару үшін Гундобадқа барды, оның көмегімен ол су құбыры арқылы қалаға кірді. Гундобад Годегизельді 501 жылы епископпен бірге ариан шіркеуінде өлтірді. Ақпарат сақталған келесі оқиға – Воуле шайқасына қатысты Гундобадтың рөлі. Ол Теодорих патшаның бірнеше билеушілеріне бейбітшілік орнатуды және Аларик II мен Клодвиг арасында делдалдық жасауды сұрап хат жібергендердің бірі болды. Теодорихтың бар күш-жігеріне қарамастан, екі патша Воуилледе кездесті, ал Аларик қаза тапты; Севильялық Исидордың айтуынша, Гундобад бұл шайқаста Клодвигті қолдады. Исидор сондай-ақ Гундобадтың визиготтардың жеңілісін пайдаланып Нарбоннаны тонағанын айтады. Италия жағалауында Византия флотының қатерінен кейінге қалдырылған Остгот әскері Арль қаласын қоршауға алған бургундтарды жеңілдетуге келді. Гервиг Вольфрамның айтуынша, бургундтар «Воуилледегі туыстарының жеңілісінен кейін» Остготтар қарсы шабуылының нағыз құрбандары болды. «Олар тек қана қол астындағы барлық жерлерін және Арль мен Авиньонды иеленуге деген үмітін жоғалтқан жоқ, сонымен қатар Оранжға дейінгі барлық жерлері қирады». 511 жылы франк патшасы Клодвиг қайтыс болғаннан кейін бургундтар Галлияның ең беделді халқына айналды. Гундобад Константинополь сарайының қамқорлығына ие болды, оған магистер-милитум атағы берілді. Гундобад бейбіт қайтыс болды, оның орнын 516 жылы ұлы Сигизмунд бағындырды. Оның тағы бір ұлы Годомар болды, ол 524 жылы өлім жазасынан кейін інісінің орнын басты.

Оқу

Lex Burgundionum-ның кейбір қолжазбаларында Гундобад өзінің билігінің екінші жылының (474 немесе 475) 29 наурызында осы заң кодексін жариялағаны айтылады. Дегенмен, бұл мәлімдемеде бірқатар қайшылықтар бар, сондықтан Л. Р. де Салис осы мәтіннің қалпына келтірілген нұсқасын ұсынды, онда дата көрсетілмейді – бұл оның ұлы Зигмундтың билігіне сәйкес келеді. Кэтрин Фишер Дрю Lex Burgundionum-ның қазіргі түрі Зигмундтың билігінде жасалғанын мойындайды, бірақ осы заң кодексінің ядросы Гундобадтың немесе оның кеңсесінің туындысы екенін сақтайды. Епископ Авитус пен Кассиодордың хаттары Гундобадтың интеллектуалдық бейнесін ашады. Никеялық епископ Авитус бірнеше хатында ариан христианның дін туралы сұрақтарына жауап береді, бұл оның діни төзімділігін көрсетеді және кейіннен Грей Турский оның Никеялық христиандыққа құпия түрде өтті деп ойлауына себеп болуы мүмкін. Кассиодордың "Variae" еңбегінде Гундобадқа дипломатиялық сый ретінде уақыт өлшегіш құралды алу және жіберу туралы хаттар тобы бар.