Кіріспе

Американдық автор және заңгер Ричард Генри Дана (Richard Henry Dana Jr.) (1815 жылғы 1 тамыз – 1882 жылғы 6 қаңтар) – Массачусетс штатының американдық заңгері және саясаткері, отарлық отбасының ұрпағы. Ол «Мачтадан екі жыл бұрын» атты американдық классикалық мемуарлардың авторы ретінде және Азамат соғысы кезінде АҚШ Жоғарғы Сотындағы «Жүлде істері» бойынша АҚШ үкіметін сәтті қорғаған адвокат ретінде танылды. Жазушы да, заңгер де бола отырып, ол теңізшілерден бастап, қашқан құлдар мен босатылған азаттарға дейін әлсіздердің мүддесін қорғады.

Ерте өмір және білім

Дана 1815 жылғы 1 тамызда Массачусетс штатының Кембридж қаласында, 1640 жылы Американың отар аймағына қоныс аударған отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – ақын және сыншы Ричард Генри Дана аға. Бала кезінде Дана Кембриджпортта Сэмюэл Барретт есімді қатаң мектеп мұғалімінен, сондай-ақ жергілікті және болашақ жазушы Джеймс Рассел Лоуэллден сабақ алды. Барретт тәртіп сақшысы ретінде танымал болды және кез келген бұзушылық үшін оқушыларын жазалап, қамшымен ұратын. Ол сондай-ақ оқушыларын құлақтарынан тартып алып, бірде Дананың құлағын жарылыстай тартып алған, бұл оның әкесінің наразылығына себеп болды, нәтижесінде бұл тәжірибе тоқтатылды. 1825 жылы Дана Ральф Уолдо Эмерсон басқаратын жеке мектепке қабылданды, кейін ол оны «өте жағымды оқытушы» деп мақтады, бірақ оның «қалыпты және қарқынды оқуды қамтамасыз ететін жүйесі немесе тәртібі» болмады. 1831 жылдың шілдесінде Дана Гарвард колледжіне түсті, бірақ бірінші курста студенттік наразылықты қолдағандықтан алты айға шеттетілді. Оқуының үшінші жылында ол қызылшаға шалдықты, ол офтальмияға әкеп соқты. Көру қабілетінің нашарлауы оны теңізге саяхаттауға итермеледі. Бірақ Еуропаға сәнді саяхатқа бармай, әлеуметтік жағдайына қарамастан, ол сауда теңізшісі болып тіркелуді шешті. 1834 жылғы 14 тамызда ол «Пилгрим» бригімен Бостоннан сол кезде Мексиканың бір бөлігі болған Альта-Калифорнияға аттанды. Бұл саяхат Дананы Калифорниядағы бірнеше елді мекендерге (Монтерей, Сан-Буэнавентура, Сан-Педро, Сан-Хуан Капистрано, Сан-Диего, Санта-Барбара, Санта-Клара және Сан-Франциско) жеткізді. Франк Томпсонның кемедегі садистік әрекеттеріне, соның ішінде қамшы салуға куә болғаннан кейін, ол қарапайым теңізшілердің жағдайын жақсартуға көмектесуге уәде берді. «Пилгрим» Бостонға жіберу үшін терілерді жинады, ал Дана Калифорнияда Сан-Диегодағы Пойнт-Ломада терілерді кептірумен және кемеге тиеумен көп уақытын өткізді. Дананың Пойнт-Ломадағы уақытын сипаттауында ол осы жердегі гавайиліктерге деген махаббат пен қамқорлық сезімін білдірді. Бұрын Массачусетс штатының Андовер қаласында болған оқиғасы, яғни Жаңа Англияда гавайиліктерді қабылдаған және Гавайиге алғашқы протестант миссионерлерін жіберген евангелистердің ықпалы болған болуы мүмкін. Үйге ертерек оралуды қалаған Дана кеме иелерінің тапсырмасымен басқа кемеге – «Алертке» ауыстырылды. Дана Антарктиканың ортасындағы Хорн мүйісін айналып өту жолын классикалық түрде суреттейді. Ол қорқынышты дауылдар мен теңдесі жоқ сұлулықты сипаттайды, мұз тауларын ерекше айрықша деп атайды. Саяхаттың ең қызықты бөлігі жел мен дауылға қарсы жүзу үшін кеткен апталар болды, осы уақытта желкендерді жабу және ашу үшін мұзбен жабылған рульдерде жүгіру қажет болды. Бір кезде тісі ісіп, бірнеше күн жұмыс істей алмады, тіпті барлық экипаж мүшелерінің көмегі қажет болғанмен. Ол сондай-ақ Хорн мүйісін айналып өткеннен кейін экипаж мүшелеріне тиетін скорбут ауруын да сипаттайды. «Ақ жакетте» Герман Мелвилл былай деп жазды: «Егер сіз Хорн мүйісі туралы ең жақсы түсінік алғыңыз келсе, досым Дананың теңдесі жоқ «Мачтадан екі жыл бұрын» кітабын оқыңыз. Бірақ сіз оқи аласыз, сондықтан сіз оны оқыған болуы керек. Оның Хорн мүйісін сипаттаған тараулары мұз түйіршігімен жазылған болуы керек». 1836 жылғы 22 қыркүйекте Дана Массачусетске оралды. Содан кейін ол қазіргі Гарвард құқық мектебінде оқыды, ол кезде Нейтан Дейннің есімімен Дейн құқық мектебі деп аталды. Ол 1837 жылы бітіріп, 1840 жылы адвокаттыққа қабылданды.

Мансап

Дана теңіз заңын зерттеуге кірісті. 1839 жылғы қазан айындағы бір журналда ол жергілікті судьяны, заң мектебіндегі өзінің оқытушыларының бірін, кеме капитаны мен жолдасын кемедегі аспазды өлтіргені үшін, жабдықты "қолға алмағаны" үшін оны өлтіргені үшін сынға алды. Сот капитанын тоқсан күнге, ал жолдасын отыз күнге қамауға үкім берді. 1841 жылы Дана «Теңізшінің досы» атты еңбегін жариялады, ол теңізшілердің құқықтық мәселелері бойынша стандартты анықтамалық құралға айналды. Ол көптеген қарапайым теңізшілерді сотта қорғады. Саяхаттары барысында ол күнделік жүргізді, ал 1840 жылы (барға қабылданған кезде) «Мачта алдындағы екі жыл» атты естеліктерін жариялады. «Мачта алдында» термині кемелердің мұртында орналасқан теңізшілердің пәтерлерін білдіреді, ал офицерлердің пәтерлері кормаға жақын орналасқан. Оның жазулары кейіннен қанаушылыққа ұшырағандарға деген соңғы симпатиясын көрсетеді. Онжылдықтың соңында Калифорниядағы алтын асыру кезінде «Мачта алдындағы екі жыл» Калифорния туралы ақпараттың сирек көздерінің бірі ретінде жоғары сұранысқа ие болды. Дана 1848 жылы құлдыққа қарсы «Еркін топырақ» партиясын құруға көмектесті және 1854 жылы Бостонда қашқан құл Энтони Бернстің қорғауын өзіне алды. Ол Бостондық «Құпия комитет» мүшесі болды, бұл ұйым қашқан құлдарға көмек көрсетті. 1853 жылы Дана Уильям Т.Г. Мортонның «эфирдің анестезиялық қасиеттерін» ашқанын дәлелдеу үшін Мортонның ісінде өкілдік етті. 1859 жылы АҚШ Сенаты Кубаны Испанияның иелігіне қосу мәселесін қарастырып жатқанда, Дана сол жерге сапар шегіп, Гавана, қант плантациясы, бұқа шайқасы, әртүрлі шіркеулер, ауруханалар, мектептер мен түрмелерді аралады, бұл сапары туралы «Кубаға және кері» кітабында жазылған. Америка Азамат соғысы кезінде Дана АҚШ прокуроры болып қызмет етті және «Жылдам істерде» Жоғарғы сот алдында АҚШ президентінің АҚШ Конституциясына сәйкес Конфедерация порттарын блокадалауға құқылы екенін сәтті дәлелдеді. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін ол президент Эндрю Джонсонның Реконструкция саясатын мақұлдамағаны үшін қызметінен кетті, оны Радикалдық республикашылар қара нәсілділердің азаматтық құқықтары мен бұрынғы конфедераттарды жазалау мәселесінде тым жұмсақ деп айыптады, содан кейін жеке практикаға көшті. 1867–1868 жылдары Дана Массачусетс заң шығарушы органының мүшесі болды және Конфедерация президенті Джефферсон Дэвистің ісінде АҚШ кеңесшісі болды. 1868 жылдың 24 тамызында Дана АҚШ Бас прокуроры Уильям Эвартсқа хат жазып, Дэвистің мемлекетке опасыздық жасағанына күмән болмаса да, Вирджиниядағы қазылар алқасы айыптауды күмәнді көруі мүмкін екенін, бұл «үкімет пен ел үшін өте ұятты жағдайға әкелуі мүмкін» екенін мәлімдеді. Айыпталу, тіпті «егер ол табылса да, қазір шешілмеген заңда немесе табиғи тәжірибеде ештеңе шешілмейді, және қазір тарихта жоқ ештеңе жоқ». 1868 жылы Дана Массачусетс штатының Эссекс округінен АҚШ Өкілдер палатасына тәуелсіз кандидат ретінде түсті. Ол қазіргі республикалық Бенджамин Батлерден жеңіліп, демократ Отис П. Лордтан да аз дауыс алды. 1876 жылы оның Ұлыбританиядағы министр ретіндегі кандидатурасы саяси қарсыластары Уильям Бич Лоуренс пен Бенджамин Батлердің қарсылығына ұшырады, себебі оған қарсы оқулық үшін плагиат ісі қозғалды, ол редакциялаған Генри Уитонның «Халықаралық құқық элементтері» (8-басылым, 1866). Кітап жарық көргеннен кейін бірден Данаға екі бұрынғы басылымның редакторы Уильям Бич Лоуренс авторлық құқықты бұзғаны үшін шағымданып, он үш жылға созылған сот процесін бастады. Сот жазбаларды реттеу және сілтемелерді тексеру сияқты ұсақ мәселелерде Лоуренс жағын қолдады, бірақ Дананың жазбалары Лоуренстің жазбаларынан едәуір ерекшеленді. 1877 жылы Дана АҚШ федералды үкіметінің адвокаты болды, Вашингтон келісімі (1871) бойынша тағайындалған Галифакс балық шаруашылығы комиссиясының алдында болды. Комиссия АҚШ-қа британдық үкіметке 5,5 миллион доллар төлеуге бұйрық берді. Өмірінің соңында ол Еуропаға барып, халықаралық құқық туралы трактат дайындауға кірісті, бірақ ол 1882 жылдың 6 қаңтарында Римде қайтыс болғанда бұл жұмыстың дайындық жұмысы ғана аяқталды. Оның ұлы Ричард Генри Дана III Генри Уодсворт Лонгфеллоудың қызы Эдит Лонгфеллоуға үйленді. Ричард Генри Дананың өмірі туралы қосымша ақпарат «Харвард классикасының» «Мачта алдындағы екі жыл» басылымының «Кіріспе жазбасында» бар, оны Чарльз У. Эллиот, Л.Л.Д. редакциялаған және 1909 жылы П.Ф. Коллиер және Ұл баспасында жариялаған. Үзінді: Ричард Генри Дана, осы есімнің екіншісі, 1815 жылдың 1 тамызында Массачусетс штатының Кембридж қаласында дүниеге келді. Оның әулеті ерте заманнан бері сол жерде тұрған, оның атасы Фрэнсис Дана Ресейдегі алғашқы американдық елшісі болды және кейін Массачусетс Жоғарғы сотының төрағасы болды, ал оның әкесі әдебиеттегі білімімен ерекшеленді. Ол 1831 жылы Гарвард колледжіне қабылданды, бірақ үшінші курсының басында қызылшаға шалдығып, көру қабілеті нашарлағандықтан оқу мүмкін болмады. Ақырын жазылудың жалықтырғыштығынан ол теңіз саяхатына шығуға шешім қабылдады, жолаушы ретінде емес, теңізші ретінде кемеге мінгенді жөн көрді, 1834 жылдың 14 тамызында Бостондан Калифорния жағалауына бағытталған «Пильгрим» бригіне кемеге мінген. Оның екі жылдық тәжірибесі осы томның тақырыбын құрайды. 1836 жылы Бостонға оралғаннан кейін Дана Гарвардқа қайта оралды, студенттердің батыры болды және келесі маусымда бітірді. Одан кейін ол заңды оқыды, сонымен қатар колледжде дикцияны оқытты және 1840 жылы Бостонда кеңсе ашты. Заң мектебінде ол саяхатының баяндамасын жазды, оны жариялады, ал келесі жылы, 1841 жылы «Теңізшінің досы» кітабын шығарды. Екі кітап та Англияда қайта басылды және оған бірден танымал атақ әкелді. Бірнеше жыл заңгерлік тәжірибеден кейін, теңізшілердің құқықтарына қатысты істермен көп айналысқаннан кейін, ол «Еркін топырақ» партиясының белсенді мүшесі ретінде саясатқа қатыса бастады. «Еркін топырақ» партиясы 1847–48 жылдары Мексикадан жаңадан алынған батыс АҚШ территорияларына құлдықтың таралуына қарсы құрылды. Құлдарды ұстау туралы заң қолданылып жатқан кезде ол қашқан құлдар Шадрах Минкинс, Томас Симс және Энтони Бернс атынан қорғаушы болып қызмет етті және бір рет оның ынтасының салдарынан қауіпті шабуылға ұшырады. Оның осы істердегі танымалдылығы, сондай-ақ жазушы ретіндегі даңқы 1856 жылы Англияға барғанда оған көптеген әлеуметтік жеңістер әкелді. Үш жылдан кейін денсаулығы нашарлап, ол әлемді аралап саяхатқа шықты, Калифорнияға қайта оралды, онда ол осы кітаптың постскриптумында жазылған байқаулар жасады. Постскрипт «Жиырма төрт жылдан кейін» деп аталады. Отанына оралғаннан кейін ол президент Авраам Линкольн тарапынан Массачусетс штатының АҚШ прокуроры болып тағайындалды. «Жылдам істерде» АҚШ Жоғарғы соты алдындағы сөйлеген сөзінде, Оңтүстік порттарын Линкольннің блокадалауын қолдағанда, ол өзінің бұрыннан бар жарқын заңгерлік беделін одан да арттырды. Ол афроамерикандықтардың дауыс беру, білім алу, меншікке ие болу және қару-жарақ ұстау құқықтарын қолдады, былай деді: Оның пікірлерін болашақ АҚШ президенті Джеймс А. Гарфилд өз сөздерінде қолдады, ол Дананың хабарламасына келісті.

Дананың таңдамалы шығармалары

1840 жылы. «Маст алдында екі жыл» авторының 1869 жылғы қайта қарауы; ұлының 1911 жылғы қайта қарауы. 1841 жылы. «Теңізшінің досы»: Пластиналармен бірге практикалық теңізшілік туралы трактат; Теңіз терминдерінің сөздігі; Саудагерлік флотының әдет-ғұрыптары мен қолданыстары; Капитан мен теңізшілердің қызметтік міндеттеріне қатысты заңдар. 1-басылым; 6-басылым, 1851 жыл.

1839 жылы. «Теңізшілерге жасалған қатыгездік: Nichols & Couch ісі». «Американ Юрист энд Лоу» журналы, 1839 жылғы қазан, 22:92–107. Бұл журнал жылына екі томдық болып шығарылды. Дананың мақаласы 1937 жылы Калифорния штатының Беркли қаласында сол атаумен қайта басылды: Уайлдер мен Эллен Бентлидің қол баспасы. Шамамен 1842 жылы. «Автобиографиялық очерк». 1859 жылы. «Кубаға және кері». 1869 жылы. «Жиырма төрт жыл өткен соң». Бұл кітап «Маст алдында екі жыл» кітабының кейінгі басылымдарына енгізілген.

1971 жылы. «Lake Placid News» газетіндегі 2005 жылғы мақала, ешқандай дәлел, сілтеме немесе түсіндірме келтірмей, «Джон Браунмен қалай таныстық» дегенді «жалған өнеге» деп атады. 1968 жылы. «Журнал». Роберт Ф. Люцид, редактор. Кембридж: Гарвард университетінің Белкнап баспасы. 1841–1860 жылдар аралығындағы алты томдық күнделіктер. 2005 жылы. «Дүние айналысы саяхатының журналы», 1859–1860 жылдар. Дананың күнделігінің соңғы бөлігі (жоғарыда), Америка кітапханасының Дана туралы томында жарияланды («Маст алдында екі жыл және басқа саяхаттар». Редактор: Томас Филбрик. Нью-Йорк: Америка кітапханасы); онда «Дананың 14 айлық дүние айналысы сапары, оның барысында Калифорния, Гавайи, Қытай, Жапония, Малайя, Цейлон, Үндістан, Египет және Еуропаны аралағаны жазылған. Еңбекшілігі мен құштарлығымен жазылған журнал Калифорниядағы шекаралық өмірдің қызықты көріністерін, Гавайидегі миссионерлердің ықпалын, Тайпин көтерілісі мен Қытайдағы Екінші опиум соғысының әсерін, Жапонияның Батысқа ашылуын, сондай-ақ желкенді кемелер дәуірінен бу кемелері мен телеграфтың пайда болуымен жылдам, кішірек әлемге өтуді көрсетеді».