Кіріспе

Мексикадан танылмаған оқшауланған мемлекет, 1846 ж. 19 ғасырдағы танылмаған мемлекет. Калифорния Республикасы (lang es), немесе Bear Flag Republic – Мексикадан танылмаған оқшауланған мемлекет, 1846 жылы 25 күн бойы Сан-Францисконың солтүстігіндегі, қазіргі Калифорния штатындағы Сонома округінің аймағын әскери тұрғысынан бақылап ұстады. 1846 жылдың маусым айында Альта-Калифорнияға ресми рұқсатсыз кірген 33 американдық иммигрант Мексика үкіметіне қарсы көтеріліс жасады. Олардың наразылығының себебі – жер сатып алуға немесе жалға алуға рұқсат берілмегендігі және елден қуылғандары туралы қорқытулар еді. Мексика билігі АҚШ-пен соғыс басталуы және Калифорнияға американдықтардың көптеп келуіне алаңдады. Көтеріліске АҚШ армиясының капитан-лейтенанті Джон С. Фремонт жасырын түрде қолдау көрсетті, бұл Мексика-Америка соғысының басталған кезеңіндегі қиындықтарды күшейтті. "Калифорния Республикасы" деген атау тек Сономада көтерілісшілер көтерген туда жазылды. Ол олардың өздері басқаратын республикалық үкімет құруға деген ниеттерін білдірді. Көтерілісшілер әскери шенеуніктерді сайлады, бірақ ешқандай азаматтық құрылым құрылмады. Калифорнияның гризли аюының суреті салынған ту "Аю туы" деп аталды және кейіннен Калифорния штатының ресми туының негізі болды. Үш аптадан кейін, 1846 жылдың 5 шілдесінде республиканың 100-200 сарбаздан тұратын әскері капитан-лейтенант Джон С. Фремонт басқаратын Калифорния батальонына қосылды. Bear Flag Revolt және "Калифорния Республикасы" 9 шілдеде тоқтатылды, сол күні АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Джозеф Ревир Сонома казармасының алдында АҚШ туын көтерді және Саттер бекінісінде де көтерілуі тиіс екінші туды жіберді.

Альта Калифорнияның басқаруы

1845-46 жылдары Мексика тәуелсіздік алғаннан бері жиырма бес жыл бойы Мексика Альта Калифорнияны көбінесе назарсыз қалдырды. Бұл жартылай тәуелсіз аймаққа айналып, калифорниялықтар Калифорнияның Мексикамен бірге қалуы, тәуелсіздік алуы немесе Ұлыбритания, Франция немесе АҚШ-қа қосылуы мүмкіндіктері туралы ашық пікірталас жүргізді. 1845 жылы Мексика жіберген соңғы губернатор, көпшілік тарапынан жек көрілетін Мануэль Михельторенаны калифорниялықтар күшпен қуды. Оның әскері Провиденсия шайқасында (сондай-ақ Кауэнга өткелінің екінші шайқасы деп те аталады) Калифорния пионері Джон Марш әрекеттері нәтижесінде жеңіліске ұшырады. Бұл калифорниялық Пио Пиконың губернаторлыққа қайта оралуына әкелді. Пико Сан-Луис-Обисподан оңтүстікке қарайғы аймақты басқарды, оның астанасы Порсиункула өзенінің Біздің ханым патшайымының қалашығында орналасқан, қазір Лос-Анджелес деп белгілі. Сан-Луис-Обиспо пуэблосының солтүстігіндегі аймақ Альта Калифорнияның коменданты Хосе Кастроның бақылауында болды, оның штаб-пәтері дәстүрлі астана Монтерейге жақын орналасқан және маңыздысы, кеден үйінің орналасқан жері болды. Пико мен Кастро жеке басынан ұнамай, жақын арада кеден үйінен түсетін кірістерді бақылау мәселесі бойынша дауларды күшейтті. Мексикадағы орталық үкімет шығарған жарлықтар көбінесе мойындалып, жарияланымдармен қолдау көрсетілсе де, іс жүзінде елемелді. 1845 жылдың соңында Мексикадан әскери күш жіберілген деген қауесеттер жалған болып шыққаннан кейін, басқа округтік үкіметтердің шешімдері көбінесе назарсыз қалды.

Техас, көші-қон және жер

АҚШ пен Мексика арасындағы қарым-қатынас біраз уақыттан бері нашарлап келе жатқан еді. Мексика әлі де өзінің аумағы деп санайтын Техас Республикасы 1845 жылы штат ретінде қабылданды. Мексика бұған дейін мұндай жағдай болса соғыс басталады деп ескерткен еді. 1844 жылы Джеймс К. Полк АҚШ президенті болып сайланды және ол өзінің сайлануын экспансиялық саясатын жүзеге асыруға берілген мандат деп қарастырды. Мексика заңдары бұрыннан-ақ натурализацияланған мексикалық азаматтарға жер беруге рұқсат берген. Мексика азаматтығын алу қиын болған жоқ және көптеген американдық иммигранттар осы процедурадан өтіп, тегін жер алды. Сол жылы (1845) АҚШ-пен соғыс болуы мүмкін деген күдік және АҚШ-тан келіп жатқан иммигранттардың санының артуы салдарынан Мексика қаласы Калифорнияға АҚШ-тан келген иммигранттардың кіруіне тыйым салатын бұйрықтар берді. Бұйрықтарда Калифорнияның шенеуніктері азамат емес көшіп келушілерге жер беруге, сатуға немесе тіпті жерді жалға беруге рұқсат бермеу де талап етілді. Рұқсатсыз келген азамат емес иммигранттар Калифорниядан қуылды деген қорқыту таратылды. Алта Калифорнияның вице-префекті Франсиско Герреро АҚШ консулы Томас О. Ларкинге былай деп хат жазды:
"Калифорнияға көптеген шетелдіктер келіп, тұрақты мүлікті (жер) сатып алды, бірақ бұл құқық тек натурализацияланған шетелдіктерге ғана тиесілі. Сондықтан, мен әр қаладағы билік органдарына осындай сатып алушыларға мәміленің жарамсыз екенін және үкімет қажет деп тапқан жағдайда оларды шығарып тастауға болатынын хабарлауға мәжбүр болдым."

Капитан Фремонт Калифорнияда

62 адамнан тұратын зерттеу және карта жасау экспедициясы 1845 жылдың соңында АҚШ армиясының капитан Джон С. Фремонт басшылығымен Калифорнияға кірді. Фремонт Америка Құрама Штаттарында жазушы және зерттеуші ретінде жақсы танымал болды. Ол экспансиялық саясатты қолдаған АҚШ сенаторы Томас Харт Бентонның күйеу баласы еді. 1846 жылдың басында Фремонт Калифорнияның генерал-командирі Хосе Кастромен Монтерей қаласының жанында қарым-қатынас жасап, оны ашуландырды, содан кейін тобымен Калифорниядан Орегон аймағына көшті. Одан кейін Орегонға АҚШ теңіз жаяуы әскерінің лейтенанты Арчибальд Гиллеспи келді, ол Вашингтондан АҚШ консулы Томас О. Ларкинге құпия хабарламамен жіберілген және оны Фремонтпен бөлісуге нұсқау алған. Гиллеспи Фремонттың әйелі мен қайын атасынан келген хаттарды да алып келді. Фремонт хабарлама мен хаттарды оқығаннан кейін (40 жыл өткен соң жазылған кітабында айтылғандай) былай деді: "Мен алдымдағы жол ашық екенін көрдім. Мексикамен соғыс сөзсіз болды; және сенатор Бентонның болашақты көре білу қабілетін толыққанды іске асыру үшін зор мүмкіндік туды. Мен осы мүмкіндікті пайдаланып, дереу Сакраменто аңғарына оралып, мен қолдана алатын барлық ықпалымды жұмылдыруға шешім қабылдадым". Дегенмен, Фремонт сақ болуы керек еді. Әскери шенеунік ретінде ол 1794 жылғы Бейтараптық заңының бұзылуы үшін әскери сотқа тартылуы мүмкін, бұл заң АҚШ-пен бейбіт қарым-қатынаста болған елге қарсы соғыс ашуды заңсыз етеді. Келесі күні таңертең Гиллеспи мен Фремонттың тобы Калифорнияға аттанды. Фремонт Сакраменто аңғарына қайтып оралып, Саттер Баттс маңында лагерь құрды.

USS Портсмут Сан-Франциско шығанағында

АҚШ консулы Томас О. Ларкин соғыс болу мүмкіндігі күшейіп бара жатқанына алаңдап, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Тынық мұхиты эскадрильясының коммодоры Джон Д. Слоатқа АҚШ азаматтары мен мүдделерін қорғау үшін соғыс кемесін жіберу туралы өтініш таратты. Жауабында, "Портсмут" 1846 жылғы 22 сәуірде Монтерейге келді. Фремонттың Калифорнияға қайта оралатыны туралы хабар алғаннан кейін, консул Ларкин мен "Портсмуттың" капитаны Джон Берриен Монтгомери кемені Сан-Франциско шығанағына көшіру керек деп шешті. Ол 1 маусымда Монтерейден жолға шықты. Лейтенант Гиллеспи Орегон аймағынан оралып, 7 маусымда Фремонтпен кездескен соң, "Портсмутты" Саусалитода тоқтаған күйінде тапты. Ол Фремонттің тобы үшін ақша, материалдық заттар мен жабдықтар сұрады. Сұралған қосымша жабдықтар кеменің қайығымен Сакраменто өзені бойымен Фремонттің лагеріне жақын жерге жеткізілді.

Қоныс аударушылар Фремонтпен кездеседі

Болашақтағы көтеріліс көшбасшысы Уильям Б. Иде 1846 жылғы 8 маусымда қолтаңбасыз хат алғандығы туралы былай деп жазады: "Осымен хабарланады, 250 адамнан тұратын атты қаруланған испандықтардың үлкен тобы Сакраменто аңғарына қарай жол тартқан, егістіктерді жойған, үйлерді өртеп, малды айдап әкеткен. Капитан Фримонт аңғардағы әрбір еркіндік сүйгішті Бетс [sic] лагеріне дереу келуге шақырады; және ол жауды тоқтатып, оның ісіне нүкте қоямын деп үміттенеді" – (Мұнда қағаз екіге бүлініп, тозығы жеткен, басқасы табылған жоқ). Иде және басқа қоныс аударушылар Фримонт лагеріне асыққанмен, нақты жоспардың болмауына және Фримонттан нақты көмекке уәде алуға мүмкіндік болмауына көңілдері толмады.

Мемлекеттік жылқыларды алу

Фремонтпен кездесіп жүрген топтың бір бөлігі оның лагерінен кетіп, 1846 жылғы 10 маусымда Сан-Рафаэль мен Сономадан Калифорния генерал-команданті Хосе Кастроға Санта-Клараға жеткізіліп жатқан 170 Мексика үкіметіне тиесілі жылқыны тартып алды. Көшпенділер арасында малға жауапты офицердің Кастро бұл жылқыларды шетелдіктерді Калифорниядан қуу үшін қолданатынын айтып, қорқытқандығы туралы ақпарат тараған. Тартып алынған жылқылар Фремонттың Федер және Беар өзендерінің қосылған жеріне орналасқан жаңа лагеріне жеткізілді. Содан кейін бұл топ Сан-Франциско шығанағының солтүстігіндегі Калифорниялықтардың жиналу ортасы болмай үшін Сонома қаласын басып алуға шешім қабылдады. Адамсыз Сонома бекінісінде сақталған қару-жарақ пен әскери жабдықтарды, сондай-ақ Мексика подполковнигі Мариано Гуадалупе Вальехоны қолға түсіру Калифорниялықтардың кез келген әскери жауабын кешіктіретін еді. Көтерілісшілер тобын формальды түрде Езекиел "Сүреңдеме Зек" Меррит басқарды, оны Фремонт өзінің "далалық лейтенанты" деп атап, оның өзінен сұрақ қоймағаны үшін жоғары бағалады.

Сономаны басып алу

Тарихшы Джордж Тейс ескертті: "Ерлердің сипаттамасы, Сономаны басып алу алдындағы және одан кейінгі іс-әрекеттері авторлардың санындай алуан түрлі. Ешбір екі есеп сәйкес келмейді және олардың шындығын анықтау мүмкін емес". Тарихшы Х. Х. Банкрофт Фремонттың жылқы ұрлығын "бастап, жоспарлағанын" және америкалық қоныс аударушыларды жанама түрде және "сақтықпен" көтеріліске итермелегенін жазды. 1846 жылдың 14 маусымында, жексенбі күні таңға дейін 30-дан астам американдық көтерілісші Сонома пуэблосына келді. Олар Напа аңғарынан түнгі сапармен келген. Олардың көпшілігі бірнеше күн бұрын Сакраменто аңғарындағы Фремонт лагерінен аттанған, ал қалғандары жол бойы қосылған. Ешқандай қарсылыққа ұшырамаған олар Команданте Вальехоның үйіне жақындап, есігін қақты. Бірнеше минуттан кейін Вальехо мексикалық армиясының формасында есікті ашты. Америкалық Джейкоб П. Лиз (Вальехоның күйеу баласы) аудармашы ретінде шақырылғанға дейін байланыс жақсы болған жоқ. Содан кейін Вальехо көтерілісшілердің басшыларын үйіне шақырып, келісім шарттарын талқылады. Екі калифорниялық офицер мен Лиз келіссөздерге қатысты. Сыртта күтіп тұрған көтерілісшілер істі жеделдету үшін Джон Григсби мен Уильям Идені ішке жіберді. Вальехоның шарап пен брендиден ұсынған қонақжайлылығының, ал сырттағылар үшін біреудің агуардиенте бөшегінің келіссөздерге қандай әсер еткені даулы. Алайда, келісім сырттағыларға ұсынылғанда олар оны мақұлдамады. Мексикалық офицерлерді сөз бергенімен босатудың орнына, оларды кепіл ретінде ұстап қалуды талап етті. Джон Григсби Фремонттың өзін алдағанын айтып, топтың басшысы болудан бас тартты. Уильям Иде көтерілісшілерді Сономада қалып, жаңа республика құруға шақырып, құмарлықпен сөйледі. Ұрланған жылқыларға сілтеме жасап, Иде сөзін былай аяқтады: "Бүгін сіз не болғыңыз келетінін таңдаңыз! Біз қарақшымыз, немесе жеңімпаз болуымыз керек!". Осы сәтте Вальехо мен оның үш серігі атқа мінгізіліп, Фремонтқа, олармен бірге жаңа республика құруға қарсы болған сегіз-тоғыз көтерілісшінің сүйемелдеуімен алып кетілді. Сол түні олар Вака Ранчосында тоқтады. Хуан Падилла басқаратын жас калифорниялық жасақшылар күзетшілерден жалтап, Вальехоны оятып, қашуға көмектесуді ұсынды. Вальехо қантөгіске жол бермеу үшін және Фремонт оны сөз бергендей босататынына сенгендіктен бас тартты. Сонома казармасы қалған жиырма төрт көтерілісшінің штабына айналды, олар бірнеше күн ішінде өздерінің "Айыз туын" (төмендегі "Айыз туы" бөлімін қараңыз) жасады. Ту көтерілгеннен кейін калифорниялықтар көтерілісшілерді Лос Осос (Айыулар) және "Айыз туының иелері" деп атады, олардың туы мен көбінесе шалақы келбетіне байланысты. Көтерілісшілер бұл атауды қабылдады, ал олардың бастапқыда "Халық қозғалысы" деп атаған көтерілісі "Айыз туының көтерілісі" деп танылды. Генри Л. Форд ротаның бірінші лейтенанты болып сайланды және бұйрықтарға бағынуға уәде алды.

Саттер бекінісі

Фремонттың "далалық лейтенанты" Мэрритт 16 маусымда тұтқындарымен бірге Сакраментоға (сол кезде Жаңа Хелветия деп аталған, швейцариялық Джон Саттер осылай атаған) оралды және Сономадағы оқиғаларды баяндады. Фремонт Сономадағы халықтың пікіріне қарсы шығудан қорқып, немесе Калифорниялық офицерлерді кепіл ретінде ұстаудың тиімділігін көрді. Ол сондай-ақ губернатор Вальехоның жекжаттысы, америкалық Джейкоб Листі Саттер бекінісіне қамауға алуға шешім қабылдады. Фремонт естеліктерінде былай деп жазады: "Жағдай қазір өте қиын мәселеге айналды және оқиғаларға достық емес немесе жаңылыс бағытта дамуға рұқсат ету қауіпті екенін түсіндім. Мен жағдайдың мән-жайын білдім. Бұл туралы айта алмаймын, бірақ жауапкершілікті өз мойнымға алып, өз біліміммен әрекет етуге құқылымын деп ойладым". Фремонттың үшінші экспедициясындағы суретші және картограф Эдвард Керн Саттер бекінісі мен оның драгун ротасының басшылығына Фремонт тарапынан тағайындалды. Бұл Джон Саттерге ай сайын 50 доллар жалақымен драгун лейтенанты және өз бекінісінің екінші бастығы лауазымын қалдырды. Керн федералды үкімет Сьерраның ар жағындағы құтқару тобы үшін бірдеңе жасайтынін шамалы уәде берді, бірақ ешкімге жалақы төлеуге өкілеттігі болмады.

Кастроның жауабы

Үкімет аттарын алып кету, Сономаны басып алу және Мексика офицерлерін Саттер фортында тұтқындау туралы хабар көп ұзамай Комендант генерал Хосе Кастроның Санта-Кларадағы штаб-пәтеріне жетті. 17 маусымда ол екі жарлық шығарды. Біріншісі Калифорния азаматтарын өз елдеріне көмекке шақырды. Екіншісі көтеріліске қатыспаған барлық шетелдіктерге қорғаныш беруге уәде берді. Капитан Хоакин де ла Торренің басқаруымен 50-60 сарбаздық жасақ Сан-Паблоға жол тартты және 23-і күні қайықпен Сан-Франциско шығанағы арқылы батысқа қарай Сан-Квентинге жетті. 27 маусымда Сан-Паблоға барлығы шамамен 100 адамнан тұратын екі бөлім келді.

Олумпали шайқасы

20 маусымда сатып алушылар күтілгендей қайтып келмеген кезде лейтенант Форд сержант Гибсонды төрт адаммен Ранчо Сотойомға жіберді. Гибсон оқ-дәріге қол жеткізді және қайтып келе жатқанда бірнеше калифорниялықпен шайқасып, олардың біреуін тұтқынға алды. Тұтқыннан Коуи мен Фаулердің қаза тапқанын білді. Оқиғаның Калифорнио және Осо нұсқалары бар. Форд сонымен қатар Уильям Тодт пен оның серігін Хуан Падилла мен Хосе Рамон Карилло басқарған Калифорниялық тәртіпсіз жасақтарының тұтқындағанын білді. Форд адубке жақындады, бірақ одан да көп адам пайда болды, ал басқалары "адубтен ағылып" шықты. Мексикалық капитан Хоакин де ла Торре бастаған шығанақтың оңтүстігіндегі милиция жасақтары Падильяның ереуілшілерімен бірігіп, қазір олардың саны жетпіске жуық. Фордтың адамдары ағаш тоғайына орналасып, жау ат үстінде шабуыл жасағанда оқ атып, бір калифорниялықты өлтіріп, екіншісін жаралады. Одан кейінгі алыстан соғыс кезінде Уильям Тодт пен оның серігі ұсталған үйден қашып, "Аюларға" қарай жүгірді. Калифорниялықтар бірнеше жараланғаннан кейін алыстан соғыстан бас тартып, Сан-Рафаэльге қайтты. Калифорниялық милиционер олардың мылтықтары кейбір "Аюлардың" қолданған мылтықтары сияқты алысқа атпайтынын хабарлады. Бұл "Аю туы" көтерілісі кезінде болған жалғыз шайқас болды. Коуи мен Фаулердің қазасы, сондай-ақ қақтығыс, қауіпсіздік үшін аймақты қалдырған калифорниялықтардың да, Сонома бекінісінен алынған мылтықтар мен оқ-дәрілердің қорғауына кірген иммигранттардың да алаңдаушылығын арттырды. Сономадағы адамдардың саны шамамен екі жүзге жетті.

Фремонт Сономаны қорғауға келеді

Фордтың Сономаны қорғауға еріктілер шақырғанын естігеннен кейін және генерал Кастро шабуылға дайындалып жатқаны туралы хабар алғаннан соң, Фремонт 23 маусымда Саттер фортының жанындағы лагерінен Сономаға аттанды. Оның ілесінде тоқсан адам болды – оның өзінің тобымен қатар, Самуил Хенсли басқаратын аңшылар мен қоныс аударушылар. Фремонт естеліктерінде армиядан кету туралы хат жазғанын және оны әкесінің әкесі Томас Харт Бентонға жібергенін айтады, егер үкімет оның іс-әрекетін мақұлдамаса. Олар 25-і күні таңертең Сономаға жетіп, түске қарай Фордтың басқаруындағы «Аюлар» жасағымен бірге Сан-Рафаэльге бет алды. Олар бұрынғы Сан-Рафаэль миссиясына келді, бірақ калифорниялықтар із-түзсіз жоғалып кеткен еді. Көтерілісшілер ескі миссияда лагерь құрып, барлаушы топтарды жіберді. 28-і, жексенбі күні шығанақтан кішкентай қайық келе жатқаны байқалды. Кит Карсон және серіктері оны тоқтатуға барды. Қайықта Франсиско мен Рамон де Харо егіз ағайындары, олардың аралас ағасы Хосе де ла Рейес Беррейса және қайық жүргізуші (Сан-Паблодан шыққан Кастро ағайындарының бірі болуы мүмкін) бар еді – барлығы қарусыз. Харо ағайындары мен Беррейса жағаға түсіріліп, миссияға қарай аяқпен бет алды. Үшеуі де атылып өлтірілді. Осыдан кейін дерлік барлық фактілер даулы. Кейбіреулер Фремонт өлтіруге бұйрық берді дейді. Басқалары олардың Кастродан Торреге құпия хабарлама алып бара жатқанын айтады. Тағы басқалары Карсон Коуи мен Фаулердің өліміне кек қайтару үшін осы қылмысты жасады немесе оларды Фремонттың Делавэр үндістері атып өлтірді дейді. Бұл оқиға Фремонттың президенттік науқанында маңызды мәселеге айналды. Көзге көрінетін куәгерлер мен газеттер мүлдем қарама-қарсы оқиғаларды баяндады.

Капитан де ла Торренің айласы

Өлім-жітім болған күні кешкісін барлау тобы Торренің келесі күні таңертең Сономаға шабуылдау ниетін көрсететін хатты ұстады. Фремонт Сономаны қорғау үшін мүмкіндігінше жылдам қайтудан басқа жол жоқ деп ойлады. Сономадағы гарнизон да осыған ұқсас хатты тауып, келесі күні таңертең Фремонт пен Фордтың әскері жақындаған кезде барлық қаруларын дайындап, оқтап қойған. Фремонт өзін алдағандарын түсініп, асыққаннан кейін Сан-Рафаэльге қайта оралды. Ол бұрынғы миссияға кеткеніне 24 сағат ішінде қайтып келді, бірақ осы уақыт ішінде Торре мен оның адамдары қайықпен Сан-Паблоға қашып үлкерді. Торре бұл алдауды қана емес, сонымен қатар көтерілісшілер арасында "өзіне-өзі оқ ату" жағдайын тудыруға да сәтті қол жеткізді. Сан-Паблоға жеткен соң Торре бүлікшілердің біріккен күштері жоспарланғандай шабуылға түсуге тым күшті екенін хабарлады. Кастроның үш дивизиясы да Санта-Клара маңындағы ескі штаб-пәтерлеріне қайтып оралды, онда 30 маусымда соғыс кеңесі өтті. Қазіргі жоспардан бас тарту керек және кез келген жаңа тәсіл үшін Пио Пико мен оның оңтүстік күштерінің көмегі қажет екені шешілді. Губернаторға хабаршы жіберілді. Ал армия оңтүстікке қарай Сан-Хуанға жылжыды, онда 6 шілдеде генерал Кастро Монтерейдегі оқиғалар туралы естіді.

Ерба Буэна және оның айналасындағы шаралар

1 шілдеде Фремонт және он екі адам капитан Уильям Фелпсті Москоудың қайығымен оларды Алтын қақпаның кіреберісіндегі ескі испан бекінісіне жеткізуге көндірді. Олар қарсылықсыз жағаға түсіп, он ескі, тастап кетілген зеңбіректерді істен шығарды. Келесі күні Роберт Б. Сэмпл он "Аюды" Ерба Буэна қаласына (болашақтағы Сан-Франциско) порт капитаны болған, натурализацияланған ағылшын Роберт Ридлиді қамау үшін жіберді. Ридли басқа тұтқындармен бірге Саттер бекінісіне қамауға жіберілді.

1846 жылы Сономада тәуелсіздік күні

4 шілде күні Сонома алаңында АҚШ Тәуелсіздік Декларациясы оқылуымен басталған зор той өтті. Одан бөлек, зеңбіректермен салют атылды, толық бұқалар пісірілді, көптеген тағамдар мен түрлі сусындар ішілді. Фремонт және Сан-Рафаэльден келген топ Сальвадор Вальехоның қала алаңының бұрышындағы үлкен саман үйінде өткен фандангоға үлгерді.

Калифорния батальонының құрылуы

5 шілдеде Фремонт ашық жиын шақырып, «Айыуларға» өз отрядымен бірігіп, біртұтас әскери бөлім құруды ұсынды. Егер олар бағынуға уәде берсе, ар-намыспен әрекет етіп, әйелдердің қадір-қасиетіне тиіспесе, ол басшылыққа қабылданатынын айтты. Барлық еріктілерден Калифорния батальонының мүшелері қол қойған немесе белгі салған келісімшарт жасалды. Сонымен қатар, жиынға қатысушылардың көпшілігі тәуелсіздік дәуірін Сономаны басып алудан емес, 5 шілдеден бастап ресми түрде есептеуге келісті, бұл Фремонтқа «басынан бастауға» мүмкіндік берді. Келесі күні Фремонт Сономаны қорғау үшін В ротасының елу адамын казармада қалдырып, батальонның қалған бөлігімен Саттер бекінісіне аттанды. Олар өздерімен бірге екі түскен мексикалық артиллериялық зеңбірегін, сондай-ақ мылтықтарды, оқ-дәрілерді, жамылғыларды, жылқылар мен малдарды алып кетті. Жеті тонналық «Мермейд» зеңбіректерді, қару-жарақтарды, оқ-дәрілерді және ат жабдықтарын Нападан Саттер бекінісіне тасымалдау үшін қолданылды.

АҚШ әскери-теңіз флоты мен теңіз жаяу әскерлері Монтерейді басып алды

Мексикаға қарсы соғысты АҚШ Конгресі 1846 жылғы 13 мамырда жариялаған еді. Сол кездегі континенттер арасындағы байланыс баяу болғандықтан, Калифорниядағы ешкім мұны нақты білмеді. (Соғыстың ресми хабарламасы, соңында, 1846 жылғы 12 тамызда Калифорнияға жетті.) АҚШ Теңіз күштерінің Тынық мұхиты эскадрильясын басқаратын коммодор Джон Д. Слот 1 немесе 2 шілдеден бастап Монтерей шығанағында соғыс жарияланғанына сенімді дәлелдерді алу үшін күтіп отырды. Слот 65 жаста болды және бұрынғы мамыр айында өкіметтен босатуды сұраған. Ол сондай-ақ 1842 жылғы Монтерейді басып алу туралы жақсы білген, оның алдындағы коммодор Томас ап Кейтсби Джонс соғыс жарияланды деп ойлап, Алта-Калифорнияның астанасын басып алған, бірақ кейін қателігін түсініп, келесі күні оны тастап кеткен. Бұл дипломатиялық мәселелерге әкелді және Джонс Тынық мұхиты эскадрильясының қолбасшысы лауазымынан алынды. Слот Фремонттың Гавилан шыңында Калифорниялықтармен болған қақтығысын және Сономадағы «Аюларға» көрсеткен қолдауын білді. Сондай-ақ, ол лейтенант Гиллеспидің Фремонтты хаттар мен бұйрықтармен іздегенін білген. 6 шілдеде Слот соңында әрекет ету керек деген шешімге келді, ол АҚШ консулы Ларкинге: «Мен тым аз немесе тым көп істегенім үшін кінәланамын, мен соңғысын артық көремін» деді. 7 шілде күні таңертең USS Savannah фрегаты және USS Cyane және USS Levant екі шлюпы АҚШ Теңіз күштерінің құрамында Монтерейді, Калифорнияны басып алып, АҚШ туын көтерді. Слот өзінің жарияланымдарын ағылшын және испан тілдерінде оқып, жариялады: «Осыдан бастап Калифорния АҚШ-тың бір бөлігі болады».

Қорытынды және соңынан

Екі күннен кейін, 9 шілдеде, Bear Flag Revolt және "Калифорния Республикасынан" қалғандары аяқталды, өйткені USS Portsmouth кемесінен Сономаға жіберілген Әскери-теңіз лейтенанты Джозеф Ривер, Саусалитода тоқтаған болатын, Техастың Одаққа қосылуын көрсететін екі 27 жұлдызды АҚШ туын алып келді – біреуін Сономаға, екіншісін Саттер фортына (эскадрильяда Техастың Одаққа қосылуын көрсететін жаңа 28 жұлдызды тулар қалмаған еді). Сол күні түсірілген аю туы Портсмут клеркі Джон Эллиотт Монтгомериге, командир Джон Б. Монтгомеридің ұлына тапсырылды. Джон Э. шілде айының соңында анасына "Кюфи ашуланып төмен түсті" деп хат жазды. Келесі қарашада Джон мен оның үлкен ағасы Сакраментоға жол тартқанда жоғалып, қаза тапқандары есептелді. Командир Монтгомери аю туын сақтап, көшірмесін жасатып, екеуін де Әскери-теңіз министріне жіберді. 1855 жылы министр екі туды Калифорния сенаторларына жіберді, олар оларды Сан-Францискодағы Пионерлер қоғамына сыйға берді. Алғашқы Bear Flag 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісінен кейін болған өртте жойылды. 1896 жылы 50 жылдық мерекеге арналған көшірмесі Сонома казармасында қойылған.

Аю туы

"Калифорния Республикасының" ең маңызды мұрасы – оның туының қазіргі Калифорния штатының туының негізі ретінде қабылдануы. Туда жұлдыз, гризли аюы және "Калифорния Республикасы" деген жазуы бар қызыл жолақ кіреді. Сонома алаңындағы Аю туы ескерткіші, алғашқы Аю туының көтерілген орны, Калифорния тарихи ескерткіші №7 ретінде таңбаланған. Аю туын көтеруге қатысқан кезде қолданылған алғашқы Аю туын жасау және құрастыру Питер Стормға жатқызылады. Тулар Сономаға шабуыл жасауға бір апта бұрын жасалды, сол кезде Уильям Тодд және оның серіктері өздері жасады деп мәлімдеді, бұл Мистер Стормның алғашқы туларының негізінде жасалған болуы мүмкін. 1878 жылы Лос-Анджелес кешкі экспрессінің өтініші бойынша Уильям Л. Тодд (1818–1879) Сономаға шабуыл кезінде қолданылған Аю туы туралы естелік жазды, бұл алғаш көтерілген ту болуы мүмкін. Ұзақ өтпей оның жасауы алғашқы ресми штат туының негізіне айналды. Тодд 1878 жылғы газет мақаласында Гранвилл П. Свифт, Питер Сторм және Генри Л. Форд сияқты басқа да "Осос" өкілдерінің туға қосқан үлесін мойындады. Тодд шамамен бір жарым метрлік үй матасына туды бояды. Онда 1836 жылы Хуан Альварадо мен Исаак Грэм басқарған Калифорния көтерілісі кезінде қолданылған Калифорнияның жалғыз жұлдызды туының негізіндегі қызыл жұлдыз бейнеленген. Туда тік тұрған гризли аюының суреті де бейнеленген, бұл түпнұсқа тудан өзгеше, ол секіріп тұрған (сапырып) немесе тік тұрған (өсірілген) күйде бейнеленген. Қазіргі заманғы туда аюдың басумен келе жатқаны бейнеленген.

Оқиғалар шегі

ДатаСобытия, связанные с восстанием Белого Медведя16 августа 1845 годаДжон К. Фремонт, возглавлявший топографическую экспедицию армии США для обследования Большого Бассейна в Альта Калифорнии (утвержденную ранее в этом году президентом Полком), отбыл из форта Бента, расположенного в современной Колорадо. Октябрь 1845 годаЭкспедиция Фремонта достигла Солёного озера. 17 октября 1845 годаГосударственный секретарь Джеймс Бьюкенен отправил секретное сообщение консулу США Томасу Ларкину в Монтерее, инструктируя его воспользоваться любыми признаками беспокойства среди калифорнийцев. 30 октября 1845 годаПрезидент Джеймс К. Полк встретился с лейтенантом Арчибальдом Гиллеспи, чтобы отправить его с секретной миссией в Калифорнию. Он отбыл в Вера-Крус, Мексика, 16 ноября, неся приказы коммодору Джону Д. Слоату, командующему Тихоокеанской эскадрой флота, инструкции для Ларкина и письма для Фремонта. Ноябрь 1845 годаГенерал Хосе Кастро, старший военный чиновник в Калифорнии, издал указ, предписывающий всем американским иммигрантам в Альта Калифорнии (около 800 человек) отправиться в Соному, чтобы принести присягу на верность Мексике и получить лицензию на поселение. Позже в Соному прибыло 20 американцев. Ноябрь 1845 годаСлоат, находившийся у берегов Масатлана, Мексика, был встречен кораблем "Циане", который нес приказы о том, что если Слоат "несомненно" узнает о начале войны между США и Мексикой, он должен захватить залив Сан-Франциско и установить блокаду других калифорнийских портов. 11 ноября 1845 годаГенерал Кастро посетил полковника Мариано Вальехо, командовавшего мексиканским гарнизоном в Сономе. 16 ноября 1845 годаЛейтенант Арчибальд Гиллеспи отбыл из Вашингтона в Вера-Крус, Мексика. 27 ноября 1845 годаДве части разделенной группы Фремонта встретились у озера Уокер, к северо-востоку от долины Йосемити. 10 декабря 1845 годаРазделившись еще раз, Фремонт и 16 других человек (включая разведчика Кита Карсона) достигли форта Саттер. Январь 1846 годаДжон Слайделл, назначенный Полком, прибыл в Вера-Крус с миссией по согласованию пограничного соглашения и, если Мексика проявит готовность продать свои департаменты Нью-Мексико и Калифорнию, предложить до 40 миллионов долларов за них. 27 января 1846 годаФремонт посетил Томаса Ларкина, консула США в Монтерее. Фремонт также встретился с Хосе Кастро, который согласился разрешить Фремонту зимовать в долине Сан-Хоакин, вдали от побережья. Середина февраля 1846 годаФремонт встретился с остальными 45 членами своей группы и отправился на север, в окрестности миссии Сан-Хосе. 5 марта 1846 годаПосле переезда своего лагеря в Санта-Крус Фремонт снова перенес его ближе к Монтерею, на реку Салинас. Генерал Кастро приказал Фремонту уйти по курьерской связи. Затем Фремонт разбил лагерь на пике Гавилан, недалеко от Сан-Хуан Баутиста. 6 марта 1846 годаПрезидент Мексики Хосе Эррера отклонил все пункты предложенных Слайделлом переговоров. 8 марта 1846 годаГенерал Кастро собрал кавалерийский отряд, насчитывающий около 200 человек, чтобы противостоять Фремонту недалеко от Сан-Хуан Баутиста. 8 марта 1846 годаЗахари Тейлор перевел свою армию через реку Нуэсес в Техасе, которую Мексика считала южной границей своего департамента Техас. Середина марта 1846 годаЛаркин отправил сообщение Слоату в Масатлане, прося один из его кораблей прибыть в Монтерей. Слоат отправил "Портсмут" под командованием Джона Б. Монтгомери. Монтгомери должен был распространять копии конституций США и Техаса на испанском языке. 21 марта 1846 годаФремонт прибыл в форт Саттер, чтобы подготовить дальнейшую экспедицию на территорию Орегона. 28 марта 1846 годаСилы Захари Тейлора прибыли к Рио-Гранде недалеко от Матамороса. 30 марта 1846 годаГруппа Фремонта достигла Ранчо Боскехо на ручье Дир-Крик, в 200 милях к северу от форта Саттер. Его предварительный план состоял в том, чтобы составить карту маршрута от западного склона Каскадных гор через Большой Бассейн, чтобы соединиться с Орегонской тропой. (Историки предполагают, что это была просчитанная тактика задержки.) Конец марта 1846 годаОбеспокоенный проступком Фремонта на пике Гавилан, генерал Хосе Кастро созвал военный совет в Монтерее. 17 апреля 1846 годаВ Монтерее Ларкин встретился с лейтенантом Гиллеспи, который наконец прибыл в Монтерей через Гонолулу на корабле "Циане". 25 апреля 1846 годаВойска под командованием Захари Тейлора и мексиканского генерала Мариано Ариста вступили в перестрелку к северу от Рио-Гранде. Было убито 16 американцев, после чего Тейлор сообщил о событиях в сообщении, отправленном в Вашингтон. 8 мая 1846 годаФремонт, находившийся в лагере у озера Верхний Кламат на территории Орегона, узнал, что военный (Гиллеспи) едет на север, чтобы перехватить его. 8 мая 1846 годаВ Пало-Альто на реке Рио-Гранде в Техасе артиллерийская битва продолжалась с 14:30 до наступления темноты. 5 американцев погибли, 43 были ранены, и более 30 мексиканцев были убиты. 9 мая 1846 годаФремонт встретился с Гиллеспи и получил письма от жены Джесси, сенатора Бентона и государственного секретаря Джеймса Бьюкенена, а также заученные сообщения Гиллеспи от Полк, Бентона и Ларкина. 9 мая 1846 годаНа реке Рио-Гранде армии США и Мексики встретились у Ресека-де-ла-Пальма. Армия Ариста была разбита, оставив после себя 400 раненых. 33 американца погибли, 89 были ранены. 9 мая 1846 годаПрезидент Полк получил сообщение генерала Тейлора от 25 апреля. 12 мая 1846 годаГруппа Фремонта напала на деревню кламат, убив 14 индейцев и сожгли хижины (см. резню на озере Кламат). Экспедиция повернула обратно в Калифорнию. 13 мая 1846 годаКонгресс США подавляющим большинством голосов проголосовал за объявление войны Мексике. Окончательное известие об объявлении войны достигло Калифорнии в августе. 13 мая 1846 годаВоенный секретарь отправил приказы полковнику Стифену Кирни в форте Ливенворт, в современной Канзасе, о том, чтобы он двинулся на запад, чтобы завоевать и оккупировать мексиканские департаменты Нью-Мексико и Калифорнию. 18 мая 1846 годаАрмия Тейлора вошла в Мексику и заняла Матаморос. 24 мая 1846 годаПо пути на юг экспедиция Фремонта достигла ранчо Питера Лассена и узнала, что "Портсмут" стоит на якоре в Саусалито. Гиллеспи был отправлен с просьбой о поставках (8000 ударных капсюлей, 300 фунтов свинца для винтовок, один бочонок пороха и продовольствие) от Монтгомери и продолжить путь в Монтерей, чтобы сообщить Ларкину, что экспедиция вернется в Сент-Луис. 31 мая 1846 годаГруппа Фремонта вместе с Гиллеспи и его эскортом разбили лагерь у Буттс, в 60 милях к северу от форта Саттер. Там они убили нескольких индейцев недалеко от современного Меридиана, Калифорния (см. резню у Буттс). Конец мая 1846 годаСлухи о том, что генерал Кастро собирает армию против них, вызвали тревогу среди американских поселенцев в долине Сакраменто, которые объединились, чтобы противостоять угрозе. Начало июня 1846 годаДжон Саттер, швейцарец, который был натурализованным гражданином Мексики, уведомил своего непосредственного начальника, генерала Кастро, об истинной личности Гиллеспи и призвал Кастро отправить достойный гарнизон на север в случае возникновения проблем. 5 июня 1846 годаХосе Кастро снова посетил Мариано Вальехо в Сономе и собрал лошадей и припасы для своих людей с ранчо Вальехо. 7 июня 1846 годаСлоат получил известие о том, что американская эскадра заблокировала Вера-Крус. 8 июня 1846 годаСреди поселенцев Уильям Найт посетил Уильяма Айда, чтобы сообщить о слухе, что "вооруженные испанцы на лошадях" были замечены в долине. Они поехали в лагерь Фремонта к северу от Нью-Хельвеции. Другой отчет Фремонту сообщил, что лейтенант Франсиско Арсе, ополченец Хосе Мария Альвисо и восемь вооруженных людей находились недалеко от форта Саттер, ведя стадо из 170 лошадей, предназначенных для Санта-Клары. 11 июня 1846 годаАмериканцы погнали стадо на север к лагерю Буттс, набрав дюжину новых добровольцев. (Историк Г.Г. Бэнкрофт позже писал, что Фремонт "подстрекал и спланировал" налет на лошадей и косвенно и "осторожно" подстрекал американских поселенцев к восстанию.) 14 июня 1846 годаОсос вошли в Соному на рассвете, поехали к Каса-Гранде Вальехо и постучали в дверь. Вальехо предложил лидерам Ососа еду и бренди в течение трехчасового периода, в течение которого были составлены документы о капитуляции с положениями о том, что американцы должны уважать жителей города и их собственность. Несколько Ососов отклонили капитуляцию. Иезекииль Мерритт и Джон Григсби заявили, что Фремонт приказал захватить Соному. Уильям Айд умолял своих товарищей-повстанцев сохранять самообладание. 24 Ососа встали на его сторону и избрали его своим лидером. Уильям Тодд сделал...

Цитаталар

Сонымен қатар, Калифорния тарихы, V том. 1846–1848 жылдар.