Кіріспе

Омыртқаның сүйектері

Бел омыртқалары кеуде омыртқалары мен жамбас арасында орналасқан. Олар адамдарда арқаның төменгі бөлігін, ал төрт аяқты жануарларда арқаның құйрық бөлігін құрайды. Адамда бес бел омыртқасы болады. Бұл термин адамдар мен төрт аяқты жануарлардың, мысалы, жылқы, шошқа немесе сиырдың анатомиясын сипаттау үшін қолданылады. Бұл сүйектер еттің белгілі бір бөліктерінде кездеседі, оның ішінде жұмсақ ет немесе белдік стейктерде.

Адамның анатомиясы

Адам анатомиясында қабырға қапсырмасы мен жамбас арасында орналасқан бес омыртқа. Олар омыртқа бағанасының ең ірі бөліктері болып табылады және көлденең өсіндідегі (тек мойын аймағында кездесетін) көлденең тесік пен денедің бүйір беттеріндегі жақтарының (тек кеуде аймағында кездесетін) болмауымен ерекшеленеді. Олар жоғарыдан бастап L1-ден L5-ке дейін белгіленеді. Бел омыртқалары дене салмағын көтеріп тұруға көмектеседі және қозғалуға мүмкіндік береді.

Жалпы сипаттамалары

Келесі суретте біріншіден төртінші бел омыртқаларының жалпы сипаттамалары бейнеленген. Бесінші омыртқада белгілі бір ерекшеліктер бар, олар төменде егжей-тегжейлі сипатталады. Басқа омыртқалар сияқты, әрбір бел омыртқасы омыртқа денесінен және омыртқалық аркадан тұрады. Омыртқалық арка, бір жұп тізегі мен бір жұп ламинадан құралған, омыртқалық тесікті (ашылуды) қоршап, жеті процесті ұстап тұрады.

Денесі

Әрбір бел омыртқасының омыртқалық денесі бүйрек пішіндес, бүйір жағынан алдыңғы-артқы жағынан қарағанда кеңірек, ал алдыңғы жағы артқы жағынан сәл қалың. Ол жоғары және төмен жағынан жалпақ немесе аздап ойыс, артқы жағынан ойыс, ал алдыңғы және бүйір жақтарында терең тартылған.

Қақпа

Педикулалар өте мықты, омыртқа денесінің жоғарғы бөлігінен артқа қарай бағытталған; соның салдарынан төменгі омыртқалық ойықтар айтарлықтай терең болады. Қабырға тәрізді өсінді бүйірлік, сүтқоректік өсінді жоғары (басқа қарай), ал қосымша өсінді төмен (көксікке қарай) орналасқан. Сүтқоректік өсінді бел аймағында жоғарғы буынды процесссің артқы бөлігімен байланысады. Қосымша процесс көлденең процесссің негізінің артқы бөлігінде орналасқан. Ең биік және ең жуан қабырға тәрізді өсінді әдетте L5-тің өсіндісі болып табылады. Көптеген адамдарда бес бел омыртқасы болады, ал кейбіреулерінде төрт немесе алты болады. Осы соңғы адамдарда L5-ке әсер ететін бел аймағының бұзылыстары L4 немесе L6-ға әсер етеді.

Туғаннан пайда болған аномалиялар

Туа пайда болған омыртқа аномалиялары омыртқа арнасын деформациялау немесе тұрақсыздық тудыру арқылы жұлынның қысылуына себеп болуы мүмкін.

Басқа маймылдар

Африка маймылдарының бел омыртқалары үш және төрт (боноболарда омыртқалары ұзын, ал адамда бес). Осы айырмашылық, сондай-ақ жойылған Нахолаптекустың (құйрығы жоқ және алты бел омыртқасы бар миоцендік гоминоид) бел омыртқалары ертедегі австралопитектер мен ертедегі Homo-ның омыртқаларына ұқсас болғандықтан, шимпанзелер мен адамның соңғы ортақ ата-бабасының да ұзын бел аймағы бар ұзын омыртқа бағанасы болған деп есептеледі, ал бел омыртқаларының санының азаюы әр маймыл туысында жеке дамыған. Шимпанзелер мен гориллалардағы бел омыртқаларының шектеулі саны олардың бел омыртқаларын иіске (лордозға) бұра алмауына себеп болады, бұл Ескі әлем маймылдарының, Нахолапитек пен Проконсулдың омыртқаларынан өзгеше, соңғы ортақ ата-бабаның бұрынғыдай "қысқа арқалы" болмағанын көрсетеді.