Кіріспе

19-20 ғасырлардағы француз жазушысы және дипломаты.

Шартрдағы стипендиясын аяқтағаннан кейін, ол Лион университетінде оқуын жалғастырды, бірақ бұл білімі оны қайда жеткізерін білмеді. Ол өзінің білімін жеткіліксіз деп санап, оны арттыруды қалады. Әдебиет, ғылым, құқық және тарих пәндерін оқып, барлығында да үздік оқушы болды. Ол тарих және құқық бойынша екі лицензия алды және отбасысының оқуын аяқтамайтынына қатысты алаңдауларына қарамастан, тарих ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Жюссеран әлемді аралап, тілдер үйреніп, жаңа өңірлерді зерттеді. 1875 жылы оқуын аяқтап, халықаралық мансапқа бет бұрды. 1911 жылы Нью-Джерси штатындағы Цинциннати қоғамының құрметті мүшесі болып қабылданды. 1912 жылы Америка өнер және ғылым академиясының халықаралық құрметті мүшесі болып сайланды. Ол Рузвельттің және оның ізбасарларының да құрметіне ие болды. Осылайша, 22 жыл бойы Жюссеран Францияның саяси өкілі ретінде АҚШ-тың 5 президентімен (Рузвельт, Тафт, Уилсон, Хардинг және Кулидж) бірге жұмыс істеді, әсіресе 1913 жылдың мамырынан 1925 жылдың қаңтарына дейін Дипломатиялық корпустың деканы қызметін атқарды. 1905 жылдың маусымында Марокко үстемдігі үшін Франция мен Германия арасындағы келіспеушілік соғысқа жақын әкелді. Жюссеран Альгесирас конференциясында тиімді рөл атқару үшін Рузвельтке өзінің ықпалын пайдаланды. АҚШ пен Ұлыбританияның Францияға көрсеткен қолдауы француздарға Шерифтік империяға (қазіргі Марокко империясы) кіруге көмектесті. Бәрі өте мейірімді және сыпайы түрде өтті, көптеген американдық және француздық тұлғалар елшінің "бейбітшілікті сақтап қалғанын" айтты.

Соғыс кезінде

Жан Жюль Жюсеран АҚШ-тың соғысқа қатысуында маңызды рөл атқарды. Ол 1914 жылдың өзінде АҚШ-тың Францияны қолдау үшін соғысқа кіруіне үгіт жүргізді. Бұл Жюсеран үшін үлкен алаңдау мен мазасыздық кезеңі болды, себебі американдық қоғамның пікірі қарама-қайшы еді. Американдықтар Германия бастарған теңіздік шабуылдардан кейін үш жылдан астам уақыттан соң соғысқа қатысты. 1917 жылдың 12 наурызында Өкілдер палатасы сауда кемелерін қаруландыруға рұқсат берді. Неміс суасты қайықтарының екі американдық кемеге шабуыл жасауынан кейін АҚШ президенті 20 наурызда АҚШ-тың Германиямен соғыста екенін түсінді. АҚШ өз әрекетін теңіз саласымен ғана шектей алмайды. 2 сәуірде ол Конгреске Антантамен бірге соғысқа түсуге және француз топырағына әскер жіберуге ниетті екенін мәлімдеді, осылайша тікелей қақтығысқа кірді. АҚШ Сенаты бұл қаулыны 82 дауыспен 6 қарсы дауысқа мақұлдады. 1917 жылдың 6 сәуірінде АҚШ ресми түрде соғысқа кірді. 1917 жылдың 28 маусымында бірінші американдық дивизия Сент-Назерге қонды. Жан Жюль Жюсеран осы оқиғаға байланысты: «Бұл алғашқы рет, бейтарап мемлекет ешқандай алдын ала келіссөздерсіз және шарттар қоймай қақтығысқа кірісуге шешім қабылдады» деді. 1917 жылдың 10 мамырында француз премьер-министрі Жорж Клемансо оған жеделхат жіберіп, оның іс-қимылымен құттықтады. 5 қыркүйекте Америка Құрама Штаттары Германияға қарсы алғашқы шабуылға қатысты. 11 қарашада одақтастардың шабуылы кезінде Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған қарулы келісімге қол қойылды. Ол профессор Томас Гарриг Масариктің легиондарын, әсіресе Ресейде және 1918 жылдың мамыр айынан қазан айына дейін Америкада тәуелсіз Чехословакия мемлекетін құру бойынша келіссөздер жүргізуде көмектесті. Версаль келіссөздері кезінде президент Вильсон Францияда Жан Жюль Жюсеранмен бірге болды, оған ол сенім артты. Шындығында, Вильсон Еуропаға келген АҚШ-тың алғашқы президенті болды. 1919 жылдың 18 қаңтарында басталған Париж бейбітшілік конференциясы 28 маусымда Версаль шартына қол қойылып, көрінетін бейбітшілік орнатумен аяқталды. 22 жылдық тыныс кезеңнен кейін 1939 жылы тағы бір дүниежүзілік соғыс басталды. Алайда, Жюсеран бұл Екінші дүниежүзілік соғысқа ешқандай ықпал етпеді, ол 1932 жылы қайтыс болды.

Соғыстан кейін

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін де Жан Жюль Жюсеран көптеген күш-жігер мен құрбандықтарға ұшырағаннан кейін қол жеткізген бейбітшілікті сақтау үшін күресіп жатты. Ол американдық президент Вудро Вильсонды 1919 жылғы 28 маусымда Версаль шартына қол қойылған Париж бейбітшілік конференциясына (1919) ертіп барды. Польша әскері Украинаға шабуыл жасаған кезде, ресейлік қарсы шабуыл Варшаваға жетті, сол жерде революциялық идеялар күшейді. Франция поляктарды құтқару үшін Юссеранды дипломатиялық және әскери миссияның басшысы ретінде жіберді. Ол келесі бес жыл бойы президенттер Уоррен Г. Хардинг пен Кальвин Кулидж кезінде Вашингтондағы француз елшісі қызметін атқарды. Осы уақыт ішінде ол француз және ағылшын тілдерінде әртүрлі тақырыптарда оннан астам кітап жариялады. Кейін ол Францияға оралып, әйелімен бірге Форздегі Сент-Хон-ле-Шательдегі, олардың жеке меншігіндегі үйінде біраз уақыт өткізді. 1923 жылы Жан Жюль Жюссеран американдық соғыс ескерткішінің ашылу салтанатында сөз сөйледі. Ол жетпіс жасқа келгенде зейнеткерлікке шықты. 1924 жылы оның орнына Эмиль Дейшнер, ал 1925 жылдың 1 қаңтарында Генри Беренгер тағайындалды. 1925 жылдың 10 қаңтарында Америка үкіметі оның құрметіне қоштасу кешін ұйымдастырып, оған деген құрметі мен алғысын білдірді. Бұл шараға АҚШ-тың ең маңызды саяси, ғылыми және мәдени қайраткерлері қатысты. Ол өз қызметі үшін медальмен марапатталды. 1930 жылы Жан Жюль Жюссеран өзінің соңғы кітабын шығарды – «Соғыс кезінде американдық сезімнің эволюциясы» (L'évolution du sentiment américain pendant la guerre). Ол ұзаққа соққан бүйрек ауруынан кейін 1932 жылы 77 жасында Парижде қайтыс болды. Оның мемлекеттік жерлеу рәсімі Нотр-Дам соборында өтті, ал денесі Сент-Хон-ле-Шательдегі отбасылық үйіне қойылды.

Француздық одақ

1884 жылы Жан Жюль Жюсеран Француз Альянсының құрылуына қатысты. Француз Альянсы – француз мәдениеті мен тілін таратуға, әсіресе 1870 жылы Франция Германиядан жеңілгеннен кейін, күш салуды мақсат ететін француз ұйымы. Бұл бірлестікке ешқандай саяси немесе діни ықпал жасалмайды. Француз Альянсы қоры – басқа Француз Альянстары үшін «моральдық және құқықтық негіз» болып табылады. Жаңа Француз Альянстарын құруға олардың мәртебесін бекіту арқылы рұқсат береді. Альянстарға қызметкерлерді даярлауға көмектеседі және олардың қызметін кеңейтуге, тіпті қиын жағдайларды бастан кешіргенде де бағыт-жол көрсетеді. Француз Альянсының дүниежүзінде ғимараттары бар, қазіргі таңда 136 елде 1000-ға жуық мекемесі бар әлемдегі ең ірі мәдени үкіметтік емес ұйым болып табылады. Лиондағы Француз Альянсы 1984 жылы құрылды және содан бері көптеген марапаттар алды. Бүгінде ол Лиондағы бірінші француз тілі мектебі және Франциядағы үшінші Француз Альянсы. Оның құрамында 40 адамнан тұратын көпұлтты команда бар, олар жыл сайын 2500 студентті және 130-дан астам ұлт өкілін қабылдайды. 17 сыныптан тұратын, 2500 шаршы метрлік заманауи оқу орталығы тілдерді оқып-үйренуге арналған. Ол негізін қалаушылардың, соның ішінде Жюсеранның рухын сақтайды.

Мұра

Тіпті бүгінгі күні де Францияда және АҚШ-та Юссеранның дипломатиялық рөлін еске алу үшін түрлі ескерткіштер бар. Рок-Крик саябағындағы қызғылт граниттен жасалған орындық Юссеранға арналып, президент Франклин Делано Рузвельт 1936 жылғы 7 қарашада ашылды. Бұл – федералдық жерде шетелдік дипломатқа орнатылған алғашқы ескерткіш. 2014 жылы Washington City Paper оны Астанадағы "ең керемет, көпке танылмаған мемориал" деп атады.

Басқа жұмыстарға қатысу

Жан Жюль Жюсеран, "La Tunisie", М. Альфред Рамбо басшылығымен жарық көрген "La France coloniale, histoire, géographie, commerce" еңбегінен алынған үзінді. Париж: А. Колин (1888). Жан Жюль Жюсеран, «Француз жазушыларының ұлылары. Өмір, туындылар және әдебиетіміздің негізгі авторларының ықпалы туралы зерттеулер», Жюль Симонның мәтініне енгізілген, Виктор Кузен, Париж, Хашетт, 1887.