Кіріспе

Қаанаак, бұрын Тюле немесе Жаңа Тюле деп аталған, Гренландияның солтүстік-батысындағы Аванната муниципалитетінің солтүстік бөлігіндегі негізгі қала. 2020 жылғы мәлімет бойынша қалада 646 адам тұрады.

Тарих

Солтүстік Гренландиядағы Қаанаак аймағы б.з.д. 2000 жылы Канадалық Арктикадан көшіп келген Палеоэскимостармен қоныстандырылды. Бұл халықтар шамамен 1100 жылы сол сияқты көші-қон жолын ұстанған Туле мәдениетімен ығыстырылды. 1600 жылы Кішкентай Мұз дәуірінің климаттық әсері Гренландиядағы жартылай көшпелі Туле мәдениетін оқшауланған топтарға бөліп, солтүстік-батыстағы тұрғындары Инугхуит болып жекеленді. Теңіз мұзының қалыңдауынан ашық суға қол жеткізбей қалғандықтан, олар қайық жасау мүмкіндігінен айырылып, аң аулауға да мүмкіндіктері шектелді. 1818 жылы сэр Джон Росс экспедициясы аймақтағы көшпелі Инуктундармен (Полярлық эскимостармен) алғашқы байланыс жасады. Джеймс Сондерстің HMS North Star кемесімен жасаған экспедициясы 1849–50 жылдары North Star Bay-де тоқтап, жер белгілерін атады. Роберт Пири 1892 жылы әйгілі Дандас тауының етегіндегі қорғалған портының жанында қолдау стансасын салды. Бұл станса оның экспедициялары үшін база болып қызмет етті және тұрақты халықты тартты. 1910 жылы саяхатшылар Кнуд Расмуссен мен Питер Фройхен онда миссионерлік және сауда бекетін құрды. Олар бұл жерді классикалық ultima Thule атымен «Туле» деп атады; Инуиттер оны Umanaq («жүрек пішіндес») деп атады, ал қазіргі кезде бұл жер «Дандас» деп белгілі. АҚШ 1917 жылы Виргин аралдарын сатып алумен байланысты аймақтағы аумақтық талаптарынан бас тартты. Дания 1937 жылы ауылды өз бақылауына алды. 1951 жылы база салынған кең жазықта «Питуффик» («ит байланған жер») деп аталатын шатырлар тобы пайда болды. (Базаның негізгі көшесі Питуффик бульвары деп аталды.) Жергілікті тұрғындар Тулеге көшіп кетті. Алайда, 1953 жылы АҚШ Әуе күштері сол ауылдың жанында әуе қорғаныс нысаны құруды жоспарлады және «саулыққа зиянды» деп есептелетін әскерилермен байланысқа түсуін болдырмау үшін Дания үкіметі «Ескі Туленің» 130 тұрғынын 60 миль (97 км) солтүстікке қарай, жаңадан салынған, қазіргі заманғы Қаанаак немесе «Жаңа Туле» ауылына күштеп көшірді. Данияның Жоғарғы сотының 2003 жылғы 28 қарашадағы шешімі бойынша бұл көшіру экспроприациялық шара ретінде қарастырылды. Сот процесінде Дания үкіметі бұл көшірудің жергілікті халыққа қарсы заңсыз әрекет екенін мойындады. Туле тайпасына 500 000 кроналық зиян өтемақы төленді, ал көшіруге ұшыраған тайпа мүшелеріне әрқайсысына 15 000 немесе 25 000 кронадан өтемақы берілді. Даниялық радиостанция Дандаста жұмыс істей берді, ал тасталған үйлер өз орнында қалды. АҚШ Әуе күштері бұл нысанды шамамен он жыл ғана пайдаланды, содан кейін ол азаматтық мақсаттарға қайтадан берілді. Кнуд Расмуссен Питуффик жазығының әуежай үшін өте қолайлы екенін бірінші болып айтты. Сондрестром әуе базасын салған АҚШ Әуе күштерінің полковнигі Бернт Балхен Расмуссенді және оның идеясын білген. Балхен 1942 жылғы 24 тамызда екі Consolidated PBY Catalina ұшағын Тулеге жеткізіп, содан кейін АҚШ Әуе күштерінің басшысы Генри «Хап» Арнольдқа әуе базасын құруды ұсынатын есеп жіберді. Алайда, 1951 жылғы әуе базасы орналасқан жер 1946 жылғы бастапқы ұшу-қону жолағынан бірнеше шақырым қашықтықта және тарихи Туле қонысынан шығанақтың арғы жағында, оған мұздық жол арқылы қосылу мүмкіндігі бар. Шарт бойынша белгіленген Дания мен АҚШ-тың бірлескен қорғаныс аймағы әуе базасының өзінен басқа, ішкі аумақтың үлкен бөлігін қамтиды. Қаанаак қаласы 1953 жылдың қысында құрылды, ол кезде АҚШ Питуффик ғарыш базасын кеңейтіп, Питуффик және Дандас тұрғындарын төрт күн ішінде солтүстікке күштеп көшірді. Кейіннен елді мекен тағы да солтүстікке жылжыды. 1955 жылдың жазында Туле маңында табылған Кейп-Йорк метеоритінің 48,6 килограммдық бөлігі қаланың атымен аталады.

Мәдениет

Солтүстікте осы қатаң климат жағдайында өмір сүру тәсілдері ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді, және осы бейімделу қабілеті осы шағын елді мекеннің сақталуына септігін тигізді. Шамамен тамыз айында теңіз ашылған кезде, қуатты қозғалтқыштары бар үлкен қайықтар аң аулауға және күнделікті сапарларға пайдаланылады. Осы кезде тәулігіне жиырма төрт сағат күн жарық болады – түнгі күн сәуірдің ортасынан тамыздың соңына дейін жалғасады. Ресурстардың жетіспеуі олардың ауланған жануардың әр бөлігін пайдалануын қажет етеді: терісі киім жасауға және каяктарды жабуға қолданылады; еті мен ішек-қарны адамдар мен үй жануарлары жейді; нарвал мен морждың тістерінен әсем мүсіндер, әшекейлер және аң аулау құралдары жасалады; ал қауырсындары қолөнерге қолданылады.

Білім

Жергілікті Аванерсууп Атуаарфиа мектебінде 1-10 сыныптарда шамамен 120 оқушы білім алады. Сонымен қатар, айналасындағы елді мекендерден келген 20 оқушыға арналған мектеп-интернат та бар. Қалалық балабақша 34 балаға шақталған, ал күндізгі үйде 12 балаға дейін тәрбиеленеді.

Көлік

Air Greenland Qaanaaq әуежайы мен Upernavik әуежайы арасында қанатты ұшақтармен тұрақты рейстерді жүзеге асырады, одан әрі Ilulissat әуежайы мен Qaarsut әуежайына байланыс ұшақтары бар. Siorapalukқа қоныс айдындарына рейстер жүзеге асырылады, Moriusaqқа мерзімімен, ал Pituffik ғарыш базасы арқылы Savissivikке рейстер бар. Qaanaaq қаласында бірнеше топырақты, асфальтталмаған жолдар бар. Қаладан тек бір ғана жол шығады — ол Qaanaaq әуежайына дейін созылады. Qaanaaq-та пикап жүк көліктері мен SUV көліктері кездеседі, бірақ көлік құралдарынан гөрі шаңғы, күміс шана және жаяу жүру арқылы жылдам әрі ыңғайлы саяхаттауға болады.

Медициналық және жедел жәрдем қызметтер

Қанаақ қаласында негізгі медициналық көмек көрсетілетін кішігірім аурухана бар (1950 жылдары салынған және 1996 жылы қайта жаңартылған). Күрделірек ем алу үшін Гренландиядағы басқа медициналық орталықтарға әуемен жеткізілу қажет. Тіс емдеуі жылына екі рет қалаға келетін тіс дәрігері арқылы жүзеге асырылады. Станцияны Дания метеорологиялық институты күтіп ұстайды, ал 2016 жылдан бері ағымдағы оператор – Свенд Эрик Асканиус.