Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қаанаак, бұрын Тюле немесе Жаңа Тюле деп аталған, Гренландияның солтүстік-батысындағы Аванната муниципалитетінің солтүстік бөлігіндегі негізгі қала. 2020 жылғы мәлімет бойынша қалада 646 адам тұрады.
Qaanaaq , formerly known as Thule or New Thule, is the main town in the northern part of the Avannaata municipality in northwestern Greenland. The town has a population of 646 as of 2020.
Тарих
Солтүстік Гренландиядағы Қаанаак аймағы б.з.д. 2000 жылы Канадалық Арктикадан көшіп келген Палеоэскимостармен қоныстандырылды. Бұл халықтар шамамен 1100 жылы сол сияқты көші-қон жолын ұстанған Туле мәдениетімен ығыстырылды. 1600 жылы Кішкентай Мұз дәуірінің климаттық әсері Гренландиядағы жартылай көшпелі Туле мәдениетін оқшауланған топтарға бөліп, солтүстік-батыстағы тұрғындары Инугхуит болып жекеленді. Теңіз мұзының қалыңдауынан ашық суға қол жеткізбей қалғандықтан, олар қайық жасау мүмкіндігінен айырылып, аң аулауға да мүмкіндіктері шектелді. 1818 жылы сэр Джон Росс экспедициясы аймақтағы көшпелі Инуктундармен (Полярлық эскимостармен) алғашқы байланыс жасады. Джеймс Сондерстің HMS North Star кемесімен жасаған экспедициясы 1849–50 жылдары North Star Bay-де тоқтап, жер белгілерін атады. Роберт Пири 1892 жылы әйгілі Дандас тауының етегіндегі қорғалған портының жанында қолдау стансасын салды. Бұл станса оның экспедициялары үшін база болып қызмет етті және тұрақты халықты тартты. 1910 жылы саяхатшылар Кнуд Расмуссен мен Питер Фройхен онда миссионерлік және сауда бекетін құрды. Олар бұл жерді классикалық ultima Thule атымен «Туле» деп атады; Инуиттер оны Umanaq («жүрек пішіндес») деп атады, ал қазіргі кезде бұл жер «Дандас» деп белгілі. АҚШ 1917 жылы Виргин аралдарын сатып алумен байланысты аймақтағы аумақтық талаптарынан бас тартты. Дания 1937 жылы ауылды өз бақылауына алды. 1951 жылы база салынған кең жазықта «Питуффик» («ит байланған жер») деп аталатын шатырлар тобы пайда болды. (Базаның негізгі көшесі Питуффик бульвары деп аталды.) Жергілікті тұрғындар Тулеге көшіп кетті. Алайда, 1953 жылы АҚШ Әуе күштері сол ауылдың жанында әуе қорғаныс нысаны құруды жоспарлады және «саулыққа зиянды» деп есептелетін әскерилермен байланысқа түсуін болдырмау үшін Дания үкіметі «Ескі Туленің» 130 тұрғынын 60 миль (97 км) солтүстікке қарай, жаңадан салынған, қазіргі заманғы Қаанаак немесе «Жаңа Туле» ауылына күштеп көшірді. Данияның Жоғарғы сотының 2003 жылғы 28 қарашадағы шешімі бойынша бұл көшіру экспроприациялық шара ретінде қарастырылды. Сот процесінде Дания үкіметі бұл көшірудің жергілікті халыққа қарсы заңсыз әрекет екенін мойындады. Туле тайпасына 500 000 кроналық зиян өтемақы төленді, ал көшіруге ұшыраған тайпа мүшелеріне әрқайсысына 15 000 немесе 25 000 кронадан өтемақы берілді. Даниялық радиостанция Дандаста жұмыс істей берді, ал тасталған үйлер өз орнында қалды. АҚШ Әуе күштері бұл нысанды шамамен он жыл ғана пайдаланды, содан кейін ол азаматтық мақсаттарға қайтадан берілді. Кнуд Расмуссен Питуффик жазығының әуежай үшін өте қолайлы екенін бірінші болып айтты. Сондрестром әуе базасын салған АҚШ Әуе күштерінің полковнигі Бернт Балхен Расмуссенді және оның идеясын білген. Балхен 1942 жылғы 24 тамызда екі Consolidated PBY Catalina ұшағын Тулеге жеткізіп, содан кейін АҚШ Әуе күштерінің басшысы Генри «Хап» Арнольдқа әуе базасын құруды ұсынатын есеп жіберді. Алайда, 1951 жылғы әуе базасы орналасқан жер 1946 жылғы бастапқы ұшу-қону жолағынан бірнеше шақырым қашықтықта және тарихи Туле қонысынан шығанақтың арғы жағында, оған мұздық жол арқылы қосылу мүмкіндігі бар. Шарт бойынша белгіленген Дания мен АҚШ-тың бірлескен қорғаныс аймағы әуе базасының өзінен басқа, ішкі аумақтың үлкен бөлігін қамтиды. Қаанаак қаласы 1953 жылдың қысында құрылды, ол кезде АҚШ Питуффик ғарыш базасын кеңейтіп, Питуффик және Дандас тұрғындарын төрт күн ішінде солтүстікке күштеп көшірді. Кейіннен елді мекен тағы да солтүстікке жылжыды. 1955 жылдың жазында Туле маңында табылған Кейп-Йорк метеоритінің 48,6 килограммдық бөлігі қаланың атымен аталады.
The Qaanaaq area in northern Greenland was first settled around 2000 BCE by Paleo Eskimos migrating from the Canadian Arctic. These people were displaced by the Thule culture which followed the same migration route around 1100 CE. By 1600, climatic effects of the Little Ice Age caused the semi nomadic Thule culture in Greenland to fragment into isolated groups, with inhabitants of the northwest diverging as the Inughuit. As they lost access to open water due to thickening sea ice, they lost the ability to build boats and had limited hunting opportunities. In 1818, Sir John Ross's expedition made first contact with nomadic Inuktun (Polar Eskimos) in the area. James Saunders's expedition aboard HMS North Star was marooned in North Star Bay 1849–50 and named landmarks. Robert Peary built a support station by a protected harbor at the foot of iconic Mount Dundas in 1892. It served as a base camp for his expeditions and attracted a permanent population. In 1910 explorers Knud Rasmussen and Peter Freuchen established a missionary and trading post there. They called the site "Thule" after classical ultima Thule; the Inuit called it Umanaq ("heart shaped"), and the site is commonly called "Dundas" today. The United States abandoned its territorial claims in the area in 1917 in connection with the purchase of the Virgin Islands. Denmark assumed control of the village in 1937. A cluster of huts known as Pituffik ("the place the dogs are tied") stood on the wide plain where the base was built in 1951. (A main base street was named Pituffik Boulevard.) The affected locals moved to Thule. However, in 1953 the USAF planned to construct an air defense site near that village, and in order to prevent contact with soldiers in a way deemed "unhealthy", the Danish government forcibly relocated "Old Thule" with about 130 inhabitants to a newly constructed, modern village 60 mile (97 km) north, known as Qaanaaq, or "New Thule". In a Danish Supreme Court judgment of 28 November 2003 the move was considered an expropriative intervention. During the proceedings it was recognized by the Danish government that the movement was a serious interference and an unlawful act against the local population. The Thule tribe was awarded damages of 500,000 kroner, and the individual members of the tribe who had been exposed to the transfer were granted compensation of 15,000 or 25,000 each. A Danish radio station continued to operate at Dundas, and the abandoned houses remained. The USAF only used that site for about a decade, and it has since returned to civilian use. Knud Rasmussen was the first to recognize the Pituffik plain as ideal for an airport. USAAF Colonel Bernt Balchen, who built Sondrestrom Air Base, knew Rasmussen and his idea. Balchen led a flight of two Consolidated PBY Catalina flying boats to Thule on 24 August 1942 and then sent a report advocating an air base to USAAF chief Henry "Hap" Arnold. However, the 1951 air base site is a few miles inland from the original 1946 airstrip and across the bay from the historical Thule settlement, to which it is connected by an ice road. The joint Danish American defense area, designated by treaty, also occupies considerable inland territory in addition to the air base itself. The town of Qaanaaq was established in the winter of 1953 when the United States expanded Pituffik Space Base and forcibly relocated the population of Pituffik and Dundas to the north within four days. The settlement was subsequently moved another to the north. A 48.6 kilogram (107 pound) fragment of the Cape York meteorite, discovered near Thule in the summer of 1955, is named for the town.
Мәдениет
Солтүстікте осы қатаң климат жағдайында өмір сүру тәсілдері ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді, және осы бейімделу қабілеті осы шағын елді мекеннің сақталуына септігін тигізді. Шамамен тамыз айында теңіз ашылған кезде, қуатты қозғалтқыштары бар үлкен қайықтар аң аулауға және күнделікті сапарларға пайдаланылады. Осы кезде тәулігіне жиырма төрт сағат күн жарық болады – түнгі күн сәуірдің ортасынан тамыздың соңына дейін жалғасады. Ресурстардың жетіспеуі олардың ауланған жануардың әр бөлігін пайдалануын қажет етеді: терісі киім жасауға және каяктарды жабуға қолданылады; еті мен ішек-қарны адамдар мен үй жануарлары жейді; нарвал мен морждың тістерінен әсем мүсіндер, әшекейлер және аң аулау құралдары жасалады; ал қауырсындары қолөнерге қолданылады.
Ways of living so far north and in such severe climatic conditions are passed on from generation to generation, and this ability to adapt has contributed to the survival of this small settlement. When the sea becomes open sometime around August, large dinghies with powerful engines are used for both hunting trips and ordinary journeys. There is still sunlight twenty four hours a day at this time—the midnight sun lasts from the middle of April to the end of August. Scarcity of resources requires they use every part of a harvested animal: the skins are used for clothing and covering the kayaks; the flesh and offal are eaten by humans and domestic animals; the narwhal and walrus tusks are carved into finely worked figures, jewellery and hunting implements; and feathers can be used in handicrafts.
Білім
Жергілікті Аванерсууп Атуаарфиа мектебінде 1-10 сыныптарда шамамен 120 оқушы білім алады. Сонымен қатар, айналасындағы елді мекендерден келген 20 оқушыға арналған мектеп-интернат та бар. Қалалық балабақша 34 балаға шақталған, ал күндізгі үйде 12 балаға дейін тәрбиеленеді.
The local school, Avanersuup Atuarfia, has around 120 pupils in forms 1 to 10. There is also a boarding school which holds about 20 students from surrounding settlements. The town kindergarten has a capacity of 34 children while the day nursery can hold up to 12.
Көлік
Air Greenland Qaanaaq әуежайы мен Upernavik әуежайы арасында қанатты ұшақтармен тұрақты рейстерді жүзеге асырады, одан әрі Ilulissat әуежайы мен Qaarsut әуежайына байланыс ұшақтары бар. Siorapalukқа қоныс айдындарына рейстер жүзеге асырылады, Moriusaqқа мерзімімен, ал Pituffik ғарыш базасы арқылы Savissivikке рейстер бар. Qaanaaq қаласында бірнеше топырақты, асфальтталмаған жолдар бар. Қаладан тек бір ғана жол шығады — ол Qaanaaq әуежайына дейін созылады. Qaanaaq-та пикап жүк көліктері мен SUV көліктері кездеседі, бірақ көлік құралдарынан гөрі шаңғы, күміс шана және жаяу жүру арқылы жылдам әрі ыңғайлы саяхаттауға болады.
Air Greenland operates fixed wing aircraft services between Qaanaaq Airport and Upernavik Airport, with further connections to Ilulissat Airport and Qaarsut Airport. Settlement flights operate to Siorapaluk, sporadically to Moriusaq, and to Savissivik via Pituffik Space Base. There are a few unpaved dirt roads in Qaanaaq. Only one road leaves the town — it connects to Qaanaaq Airport. Pickup trucks and SUVs are found in Qaanaaq, but skis, dogsleds and walking are better alternatives for getting around.
Медициналық және жедел жәрдем қызметтер
Қанаақ қаласында негізгі медициналық көмек көрсетілетін кішігірім аурухана бар (1950 жылдары салынған және 1996 жылы қайта жаңартылған). Күрделірек ем алу үшін Гренландиядағы басқа медициналық орталықтарға әуемен жеткізілу қажет. Тіс емдеуі жылына екі рет қалаға келетін тіс дәрігері арқылы жүзеге асырылады. Станцияны Дания метеорологиялық институты күтіп ұстайды, ал 2016 жылдан бері ағымдағы оператор – Свенд Эрик Асканиус.
There is a small hospital (built in the 1950s and rebuilt in 1996) in Qaanaaq with basic health care offered. More advanced care requires transfer to other medical centers in Greenland by air. Dental care is offered in the form of a dentist who visits the town twice a year. The station is maintained by the Danish Meteorological Institute, and as of 2016 the current operator is Svend Erik Ascanius.