Кіріспе
Ягодина (серб. Јагодина) – Сербияның орталық бөлігіндегі Поморавле округінің әкімшілік орталығы. Қала Белица өзенінің жағасында, Шумадия географиялық аймағында орналасқан. Қаланың халқы 34 892 адамды құрайды, ал округтың әкімшілік аймағында 64 644 адам тұрады.
Атауы
Қала алғаш рет 1399 жылы "Ягодна" деп аталды, бұл серб тіліндегі "құлубар" Ягода сөзінен шыққан. 1946 жылдан 1992 жылға дейін қала 19 ғасырдағы серб социалисі Светозар Марковичтің құрметіне Светозарево (, ) деп аталды.
Ерте тарих
Неолиттің алғашқы қонысында, шамамен 8000 жыл бұрын жасалған тас, сүйек және сазdan тұрғызылған 100-ге жуық адам бейнесі бар, әлемдегі ең ірі тарихқа дейінгі артефакттар жинағы табылды. 2012 жылы Белика аумағында жүргізілген геофизикалық зерттеулер диаметрі белгілі дөңгелек ормен қоршалған тарихқа дейінгі қонысты анықтады. Осы шеңбердің ішінде үшбұрышты, трапеция тәрізді және дөңгелек пішіндес монументалды құрылыстардың негіздері табылды, бұлар басқа ерте неолиттік қоныстардан ерекшеленеді. Трючевацта, жақын орналасқан Юхор тауында орта қола дәуіріне жатқан сияқты алтын білезіктер табылған. Сонымен қатар, Сарина Медя аталатын қаланың бір бөлігінде қола дәуіріне жататын қоныс ашылды. Ягодинаға жақын Белика ауылында Еуропаның ең ежелгі қасиетті орны табылған.
Ежелгі заман
Югор тауының басында кельт оппидумы, ал Ново-Ланиште ауылында Трибалли елді мекені болды. Б.з.д. 74 жылы римдіктер басып алғаннан кейін, қазіргі Ягодина аумағы римдік билікке көшті. Римдіктер Đurđevo Brdo деп аталатын төбедегі қамал және оның төменіндегі елді мекен салған. Ad Octavium – қазіргі Dražmirovac ауылы орналасқан әскери жолдың бойындағы бір нүкте болған.
Ортағасыр тарихы
643/4 ж. император Фокас пен Константин IV-нің монеталары мен фибулалар, сондай-ақ 6 ғасырға жататын ерте славяндық керамикалық ыдыстар табылды. 1183 жылы Ұлы князь Стефан Неманья Белика, Левач және Лепенка аймақтарын Византия империясының үстемдігінен босатты. Ягодина Белица округінде орналасқан. Ягодина алғаш рет 1399 жылы ханшайым Милицаға (князь Лазарь Хребеляновичтің әйелі) жолданған хатта еске алынған. Оның екінші рет тіркелген айғағы 1411 жылы, қала парламенті өткен кезде болды. 1458 жылдан кейін Ягодина Осман империясының билігіне көшті. 15 ғасырдың екінші жартысында Осман империясының салық тізімінде белгілі Милош Белмужевич Ягодинаның жер иесі ретінде көрсетілген. Кейін ол Венгрияға қашып кетті.
Осман дәуірі
XVI ғасырдың ортасында Ягодина Дервиш бей Джахапашичтің иелігіне айналады. 1555 жылы онда үлкен мешіт салынды, сосын тағы бір мешіт салынды. Ягодинада екі керуен сарайы және халыққа арналған монша бар еді. Дервиш бейдің бұйрығымен бір неміс сағатшысы сағат мұнарасын салды, ол сол кезде Осман империясында сирек кездесетін нәрсе еді. 1553-1557 жылдары саяхатшылар Ягодинаны 4 керуен сарайы мен екі мешіті бар көркейген елді мекен деп сипаттайды. Онда Осман әскерлері мен сипахилер көп, ал христиан сербтер аз тұрды. Түрік мектебі де болды. Паланка (кішкентай қала) мәртебесімен Ягодина 1620 жылы Стамбулға қарайтын жолдағы шағын тоқтау орны ретінде еске алынады. 1660 жылы Евлия Челебия есімді саяхатшы қалада 1500 үй бар екенін және тұрғындардың барлығы ислам дініне өткен христиандардан тұратынын мәлімдейді. XVII ғасырдың ортасында Ягодина өз бедестеніне ие болады. Австрия-Түрік соғысынан (1716–1718) кейін Ягодина Ягодина округінің орталығына айналады. 1721 жылғы австриялық тізілімде Ягодинада 162 отбасы тұрғаны көрсетілген. Жаңа Австрия-Түрік соғысынан (1737–1739) кейін Сербия қайтадан Осман империясының үстемдігіне қайта оралады.
Қазіргі тарих
Сербия революциясы (1804–1815) кезінде, сербтер ғасырлар бойғы Осман үкімшілігіне қарсы көтеріліс бастағанда, Ягодина Сербияның ішіндегі стратегиялық маңыздылығына байланысты көптеген шайқастардың ортасы болды. Османдықтардың жеңілісінен және Сербия Корольдігінің қайта құрылуынан кейін Ягодина салыстырмалы түрде өнеркәсіптік және азаматтық даму кезеңін бастан өткерді. 1929 жылдан 1941 жылға дейін Ягодина Югославия Корольдігінің Морава Бановинасының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ягодина ауқымды индустрияландыруға ұшырады және коммунистік Югославияда жоспарлы кеңейту мен өсу кезеңін бастан өткерді. 2007 жылдың желтоқсан айында Ягодинаға қала мәртебесі берілді.
Демография
1837 жылы Ягодинада 5220 тұрғын болды, ал Сербияның өзінде 41 374 адам тұрды. 1866 жылғы халық санауы бойынша 4429 тұрғын тіркелді. 1876 жылға дейін Ягодина ауыл шаруашылығымен айналысатын қала болып келді, халықтың 91,88% ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істеді. 1930 жылдарға қарай Ягодинада 6950 азамат болды, ал 1961 жылы қаланың халқы 19 769 адамды құрады. 1971 жылы бұл көрсеткіш 27 500-ге жетті, ал 1991 жылы 36 000-ға дейін өсті, ал муниципалитет ауданында 77 000 азамат тұрды. Ягодина 2007 жылдың желтоқсан айында қала мәртебесін алды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Ягодина қаласының халқы 71 852 адамды, ал қалалық аймақтың халқы 43 311 адамды құрайды.
Әкімшілік
Ягодина қаласының әкімі – Біріккен Сербия партиясының вице-президенті Ратко Стеванович. Ол 2012 жылдың мамыр айында сайланды. Қалалық мәжілістің төрағасы – 2004 жылдан 2012 жылға дейін Ягодина қаласының әкімі болған Драган Маркович Палма.
Кинотеатрлар
Ягодинада 400 орындық кинотеатр мен театрдың біріктірілген ғимараты бар.
Туризм
Аквапарк пен зообақ ашылғаннан кейін, Ягодина қаласындағы туризм қарқынды түрде өсе бастады. Туризмді көбейту мақсатында тағы да көп көрікті орындар салынды. 2015 жылдың сәуір айында "Поток" саябағында жаңа жасанды сарқырама ашылды. Ол 12 күннің ішінде, 12 метрлік биіктікте салынды. Бұл Сербиядағы ең ұзын сарқырамалардың бірі, оның құрылысына шамамен 7 миллион динар жұмсалды. 2014 және 2015 жылдары Ягодинаға 500 000-ға жуық адам келді, ал болашақта бұл көрсеткіштің артатыны күтілуде. Осы көрікті орындардан өзге, қалада спорттық жарыстарды өткізуге қолайлы стадион мен спорт орталығы да бар.
Білім
Ягодинадағы алғашқы бастауыш мектеп 1808 жылы ашылды. Бүгінде Ягодинада 11 бастауыш мектеп бар, оның 6-сы қалада, ал 5-і ауылдық аймақта, 36 филиалы бар. Сонымен қатар 4 орта мектеп және екі университет бар, бірі мемлекеттік (1898 жылы негізі қаланды) және бірі жекеменшік (Мегатренд университеті).
Жолдар
Ягодина қаласындағы жолдардың жалпы ұзындығы – 5 аймақтық және 32 жергілікті жол. Халықаралық A1 тас жолы (E 75; Белград – Ниш бөлімі), қала маңынан шамамен 15 км өтеді, басқа ірі тас жолдар жоқ. Аймақтық маңызы бар жолдардың ішінде қала арқылы келесілер өтеді:
R.108 Чуприя – Свилайнац
R.110 Крагуевац – Свилайнац
R.214 Крушевац – Параћин – Лапово («Стамбул жолының» ескі бағыты)
R.217 Гильядан Варваринге және Крушевацқа
R.218 аймақтық жол R.214-тен Рековацқа қарай.
R.108 Ćuprija Svilajnac
R.110 Kragujevac Svilajnac
R.214 Kruševac Paraćin Lapovo (the old route of "Istanbul Road")
R.217 from Gilja to Varvarin and Kruševac
R.218 from regional road R.214 towards Rekovac
Әуежай
Ягодина әуежайы Ягодина қаласының жақын маңында, қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Ягодина қаласының әкімі Драган Маркович Палма 2015 жылдың 16 қаңтарында Ягодинаның жаңа әуежай алатынын және оның 3 жылда салынып аяқталатынын мәлімдеді.
Спорт
Футбол командасы FK Jagodina Жагодина қалалық стадионында ойнайды. 1960 жылдары қалада мотоспорттың жылдамдық жарыстары болған, "Стадион Автомото Друство Светозарево" (жайы белгісіз) 1964 жылғы Speedway World Team Cup және 1968 жылғы Speedway World Championship іріктеу кезеңдерін қабылдаған.