Сента тарихы: ежелгі қоныстан қазіргі уақытқа дейін

Кіріспе

Сента (серб. Сента, венгр. Zenta, рум. Zenta) – Сербияның Воеводина автономды провинциясының Солтүстік Банат округінде орналасқан қала және муниципалитет. Ол Тиса өзенінің жағасында, Бачка географиялық аймағында жатыр. Қаланың халқы 18 704 адамды, ал Сента муниципалитетінің халқы 23 316 тұрғынды құрайды (2011 жылғы халық санағы бойынша).

Тарих

Археологиялық жатындар қазіргі елді мекеннің маңында адамдар тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанғанын көрсетеді. Неолит және энеолит кезеңдеріндегі қоғамдар мыңдаған жылдар бұрын қазіргі Сентаның жанында қоныстанды, өздерінің болуының сенімді іздерін қалдырды. Сентада неолиттік Тишапольгар-Бодрогкерстюр мәдениетіне жататын оба табылды. Бұл аймақта алғашқы тарихи тұрғындар, әдетте, Агафирстер (б.з.д. 6 ғасыр) болған. 6 ғасырдың "Сентасының" алғашқы тұрғындары сарматтар, славяндар және аварлар болды деп сенімді түрде айтуға болады. 9 ғасырда венгрлер Мажарлардың үлкен шабуылы кезінде бұл аймаққа басып кірді. Тарихи жазбаларға сәйкес, қала 1216 жылы алғаш рет Шинтарев деген атпен айтылған. Сол кезде ол ортағасырлық Венгрия Корольдігінің билігінде болды. 1241-1242 жылдары моңғолдар бүкіл аймақты тонады. Алғашқы құтқарылудан кейін Сента екі ғасырдан астам гүлденді. Бастапқыда қала Бодрог округінің, кейін Цсонград округінің құрамына кірді. Сондай-ақ, жазбаларда 1440 жылдан бастап Песер деген жер Сербия деспоттарының билігінде болғаны көрсетілген. 15 ғасырдың екінші жартысында Сегед қауымымен шағын соғыс болды. Дегенмен, 1506 жылы Сента патшалық еркін қала мәртебесін алды, оны чех-мажар королі Владислав II Ягеллон берді. Сол кезде қалада бекініс, порт және католик монастыры болды. 1514 жылғы шаруалар көтерілісі Сентаны қиратуға әкелмеді. 1525 жылы әлі де Венгрия Корольдігінің билігінде болғанымен, бекіністе серб ополчениесі орналасты. Олар командалық тұрғысынан дербес болды, себебі офицерлер тізімінде серб бөлімшелерінің өз командирлері болғаны анық көрінеді, олардың ішінде Михаило Коньович және Стеван Бранчич есімдері айрықша көзге түседі. 1526 жылы Мохач шайқасынан кейін Сента енді Венгрия Корольдігінің билігінде болмады. Серб императоры Йован Ненадтың билігі кезінде Сента оның мемлекетінің бір бөлігі болды және серб әскерлеріне пана болды. Йован Ненад Сегедте ауыр жарақат алғаннан кейін Сентаға қарай шегінгенін, бірақ венгр әскерлерімен ұсталғанын және Торньош ауылында өлтірілгенін анық айтуға болады. Йован Ненад өлтірілгеннен және оның мемлекеті құлағаннан кейін Сента қайтадан Венгрия Корольдігінің билігіне көшті, 1542 жылы толығымен Осман империясының бақылауына дейін. Османдықтар басып алған кезде жергілікті венгр халқы бұл аймақты тастап кетті, оның орнына Осман империясының басқа бөліктерінен келген сербтер қоныстанды. 16 ғасырдың екінші жартысы мен 17 ғасырдың көп бөлігінде Сента Осман империясының билігінде болды және қала мен аймақ Сегедин санджағының құрамына кірді. Алайда, Османдықтар бекіністе тек гарнизонды ұстады, ал елді мекеннің халқы сербтерден тұрды. Танымал саяхатшы Эвлиа Челеби Сентаға сапар жасап, оның шағын, тыныш және қамал, мешіт және өзін-өзі қамтамасыз ете алатын қызметтері бар ауыл екенін жазды. 15 қазан 1686 жылы Габсбургтардың басшылығымен жергілікті серб көтерілісшілері мен шағын Осман күштері арасында шайқас болды. Бұл оқиға Сентаның бірінші шайқасы ретінде белгілі. 1686 жылдан 1697 жылғы Сента шайқасына дейін қала мен оның айналасы Осман империясының бақылауында болмады, бірақ сонымен бірге Габсбургтар да бақылауында болған жоқ. 11 қыркүйек 1697 жылы Савой князі Евгений Осман әскерін осы жерде болған Сента шайқасында жеңді, ал 1699 жылғы Карловиц шартынан кейін қала әскери шекараның Тиса-Марош бөлігінің құрамына кірді. Шайқасқа қатысқандардың арасында білікті серб офицері, капитан, кейін полковник Йован Попович Текелия болды, ол соғыстан кейін шекараның бір бөлігін басқарды. Осы кезеңде Сентада негізінен сербтер тұрды.

Archaeological finds indicate that the area around the modern settlement was populated from the prehistoric times. Neolithic and eneolithic societies settled in the vicinity of modern Senta thousands of years ago leaving credible traces of their presence. A Neolithic Tiszapolgár–Bodrogkeresztúr culture necropolis was found in Senta. The first historic population that might have lived in the area were most likely the Agathyrsi (6th century BC). With certainty we can claim that the inhabitants of the early "Senta" in the 6th century AD were Sarmatians, Slavs alike and Avars. Hungarian people invaded the area during the great breakthrough of the Magyars in the 9th century AD. According to historic records, the town was mentioned first in 1216 under the name Szintarev. In this time, it was under administration of the medieval Kingdom of Hungary. The entire area was sacked by Mongols in 1241/42. After initial salvation, Senta saw more than two centuries of prosperity. Initially, the town was part of Bodrog county, and later part of the Csongrád County. Records also indicate that from the year 1440 an area south of Senta called Peser was under the control of the Serbian despots. In the second half of the 15th century there occurred a brief conflict, a small war of sorts, with the rivaling community of Szeged. Nevertheless, in the year 1506 Senta became a royal free city, granted that by the Czech–Hungarian King Vladislav II Jagellion. By that time Senta had a fort, a harbour and a catholic monastery. The peasant rebellions of 1514 did not include Senta in the wake of destruction. Although still under administration of the Kingdom of Hungary in 1525 there was an autonomous Serb militia stationed in the fort. Autonomous in terms of command since on the list of officers one can clearly note that Serb units had their own commanding officers, most notably Mihailo Konjović and Stevan Brančić. After the Battle of Mohács in 1526 Senta was no longer under administration of the Kingdom of Hungary. In the brief period of the reign of Serb Emperor Jovan Nenad, Senta was part of Jovan Nenad's state and was a refuge for Serb forces. One may clearly acknowledge this due to the fact that after being seriously wounded in Szeged, Jovan Nenad and his guards retreated towards Senta, only to be intercepted by Hungarian forces and murdered in the village of Tornjoš. After Jovan Nenad was murdered and his state collapsed, Senta was again placed under administration of the Kingdom of Hungary, until it came under full Ottoman control in 1542. During Ottoman conquest, local Hungarian population left this area, which was then populated by Serbs who came from other parts of the Ottoman Empire. During the second half of the 16th century and most of the 17th century Senta was under administration of the Ottoman Empire and the town and area were part of the Sanjak of Segedin. However, Ottomans only operated a garrison in the fort, while the population of settlement was Serb. The reputed traveler, Evliya Çelebi, visited Senta during his expeditions, and noted that it is a small place, quiet and calm with a fort, a mosque and a village with enough services to maintain itself. On the 15. October 1686 a skirmish between local Serb insurgence under Habsburg command and a smaller Ottoman force occurred. The event is known as the First Battle of Senta. From the year 1686 to the more commonly known Battle of Senta in 1697 the town and its surroundings were no longer under Ottoman control, but at the same time were neither controlled by the Habsburgs. On 11 September 1697 Prince Eugene of Savoy defeated the Ottoman army in the Battle of Senta, which was fought at this location, and after the Treaty of Karlovci in 1699, the town was included into Habsburg monarchy as part of the Tisza–Maros section of the Military Frontier. Amongst those involved in the battle was skilled Serb officer, Captain and later Colonel Jovan Popović Tekelija, who after the conflict took command over part of the Frontier. During this period Senta was mainly populated by Serbs

Демография

2011 жылғы халық санауының нәтижесі бойынша Сента муниципалитетінің халқы 23 316 адамды құрайды.