Кіріспе

Ужице () – Сербияның батысындағы қала және Златибор ауданының әкімшілік орталығы. Ол Детиня өзенінің жағасында орналасқан. 2022 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 54 965 адамды құрайды. Ужице қалалық муниципалитеті – Ужице қаласын құрайтын екі қалалық муниципалитеттен бірі (Севойно қалалық муниципалитетімен бірге). 2022 жылғы халық санауы нәтижелері бойынша муниципалитетте 69 997 адам тұрады. Бұл атау Сербияның астанасы Белградтың алғашқы аты Сингидунумға ұқсас.

Орта ғасырлар

Облыста славяндардың қоныстануы 520 жылдардан бастап, славян тайпалары Шығыс Рим империясын шапқаннан бері тіркелген. Юстиниан I билігі кезінде (527–565), 100 000-ға жуық славян Салоника қаласынан оңтүстікке қарайғы аймақтарға шабуыл жасады. Аймақ (Дрина жупаниясы) Властимирович әулетінің құрамына кірді, олар ортағасырлық Сербия княздығын, алғашқы серб мемлекетін құрды. Дринаның арғы жағында, Боснияда, Часлав әскері 950 жылдары басып кірген мадьярлармен шайқасты. 969 жылдан кейін аймақ Византия империясына қосылып, Рас катепанатының бөлігіне айналды. Кейіннен қала төңірегі Сирмиум тақырыбының бір бөлігі болды. Ужице туралы алғашқы тарихи жазба 1329 жылға дейін сақталып қалған. Сербия императоры Стефан Душан тұсында Ужице Войнович ақсүйек отбасының билігіндегі бекініс ретінде еске алынады. Император Душанның қайтысынан кейін, «Сербия империясының құлдырауы» деп аталатын кезеңде, Ужице император Урош әлсіздің қызметіндегі ақсүйек Воислав Войновичтің бақылауына өтті. Воислав қайтыс болғаннан кейін, оның туысы Никола Алтоманович аймақты басқарды. Урош баласыз қайтыс болғаннан кейін, бұрынғы императорлық провинциялық билеушілер бір-бірімен соғыса бастады. Сербия автократы Лазар Хребельянович және Боснияның Твертко I Никола Алтомановичті жеңіп, оның жерлерін бөлісті. Никола Стефан Мусичтің бұйрығымен бекіністе соқыр қылды. Ужице Лазардың, содан кейін оның ұлы Стефан Лазаревичтің басшылығымен Сербия деспотының бақылауына көшті.

Осман дәуірі

1463 жылы Ужица Османлы түрік әскерінің басып алуына түсті және Смедерево санжағының құрамына кірді. Ол Осман империясы үшін маңызды азаматтық және әскери орын болды, ал 1476-1478 жылдарғы Осман империясының алғашқы халық санауында Ужица ауыл ретінде тіркелді. 15 ғасырдың соңына қарай Осман билігі жергілікті бекіністі қалпына келтіруге инвестиция жасады және Ужицаға көшіп келуді ынталандырды, осылайша бұрынғы ауыл қалаға айналды. 16 ғасырдың басында Ужица түрік халқы басымдығымен әкімшілік орталыққа айналды. Жергілікті ғимараттар Осман сәулетінің үлгісімен салынды және Карина махалласында шағын христиан халқы тұрды. Ұлы түрік соғысы және Габсбург әскерлерінің соңғы шегінуі жергілікті серб халқын түбінен шығарып тастады, көптеген сербтер сербтердің Ұлы көші-қонының бір бөлігі ретінде Ужицаны тастап кетті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылы нацистік оккупациядан кейін Ужице Югослав партизандарымен босатылды, олар оны Ужице Республикасының астанасы ретінде таңдады. Бұл республика – 1941 жылдың күзінде нацистер басып алған Сербияның батыс бөлігінде болған, қысқа ғасырлық әскери мини-мемлекет еді. Ужице Республикасы Батыс Сербияның көп бөлігін қамтыды, халқы 300 000-нан астам адамды құрады. Ол солтүстікте Скрапеж өзені, батыста Дрина өзені, шығыста Западна Морава өзені және оңтүстікте Увац өзені арасында орналасқан. 1941 жылдың қараша айында неміс әскері осы аумақты қайта басып алды, ал партизан күштерінің көп бөлігі Босния, Рашка және Черногорияға қашып кетті. 1974 жылы югославтық «Ужичка республика» фильмі (серб тілінде немесе ағылшын тілінде «Соғыс қарулары» деп аталады) шықты. Бұл фильм фашизмге қарсы Ұлы Отан соғысындағы алғашқы шабуылды көрсетеді және батыс Сербияда партизан көтерілісін ұйымдастырған испаниялық сарбаз, жанкешті коммунист Бороның тарихын баяндайды, ол кейін Ужицк Республикасы, Užička Republika немесе Ужице Республикасы болып құрылды. Ол 24 қыркүйектен 29 қарашаға дейін 67 күнге созылды (де-факто 1 желтоқсанға дейін) және Кадиняца шайқасында күштерінің жеңілісімен аяқталды.

Югославия дәуірі

Бұрынғы Югославияда (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған) Ужице қаласы "Титово Ужице" деп аталды. 1992 жылдан бастап, прокоммунистік үкімет құлағаннан кейін "Титово" (Титоға тиесілі деген мағынаны білдіреді) деген атау алынып тасталды, нәтижесінде қаланың бастапқы атауы – Ужице қалды. Югославияда Титоның қаласы деп аталған сегіз қаланың бірі осы болды. "Титово" атағы мен орталық жоспарлау жүйесінің арқасында Ужице қаласына инфрақұрылым мен жергілікті зауыдтарға көп инвестициялар құйылды, бұл қаланың бұрынғы Югославиядағы өз өлшемімен ең дамыған қалалардың біріне айналуына себеп болды. Аймақ ыдырағаннан кейін барлық қалалар "Титово" атауын жойды.

1990 жылдар

1990 жылдары Ужице қаласының экономикасы аймақтағы соғыс және тұрақсыздық салдарынан күрт төмендеді. 1999 жылы қала "Одақтас күш" операциясы барысында бірнеше рет бомбалауға ұшырады. Ең ірі бомбалау 1999 жылғы 6 мамырда болды, сол кезде НАТО күштері көптеген жолдар мен тас жолдарды, әуежайды, азаматтық және мемлекеттік ғимараттарды бомбалады. Осыдан кейін мыңдаған адам қаланың бас алаңына жиналып, бомбалауға, қаланың қирауына және бейбіт азаматтардың қаза болуына қарсылық білдірді.

География

Ужице теңіз деңгейінен жоғары, Детенья өзенінің екі жағында орналасқан. Қала Динар Альпімен толық қоршалған. Қаланың оңтүстігінде ұзақ тарихы бар туристік аймақ – Златибор тауы орналасқан. Қаланың батысында Тара тауы және оның батысқа қарай созылған жалғасы – Звижезда тауы жатыр. Олар бірге Тара ұлттық паркін құрайды, оның ауданы құрайды. Белград-Бар темір жолы Ужице қаласынан өтеді және оны Сербияның солтүстік бөлігімен және Черногорияның жағалауымен байланыстырады. Ужицеде көлік инфрақұрылымы жетілдірілген, ол айналасындағы аймақтармен бірінші санаттағы мемлекеттік жолдар арқылы байланысты.

Климат

Ужицеде ылғалды континенталды климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfb) және мұхиттық климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі: Cfb) жақын климат байқалады.

Демография

2011 жылғы халық санауының нәтижесі бойынша, Ужице қаласының жалпы халқы 78 040 адамды құрайды.