Кіріспе
Обсессивті-компульсивті бұзылыстың бір қыры Томас Фрогналл Дибдиннің кітабы. Библиомания – әлеуметтік қарым-қатынастарға немесе денсаулыққа зиян келтіретіндей кітаптарды жинау немесе тіпті сақтауға құмарлық, бұл обсессивті-компульсивті бұзылыстың белгісі болуы мүмкін. Библиоманияны библиофилиямен шатастырмау керек, себебі библиофилия – кітаптарға деген (психологиялық тұрғыдан дені сау) махаббат, және ол клиникалық психологиялық бұзылыс ретінде қарастырылмайды.
the book by Thomas Frognall Dibdin
Bibliomania can be a symptom of obsessive–compulsive disorder which involves the collecting or even hoarding of books to the point where social relations or health are damaged. Bibliomania is not to be confused with bibliophilia, which is the (psychologically healthy) love of books, and as such is not considered a clinical psychological disorder.
Сипаттама
Библиомания – кітаптармен байланысты ерекше мінез-құлықтың бір түрі. Ол кітап жинаушыға пайдасы жоқ, сонымен қатар, нағыз кітап сүйер адам үшін де ешқандай құндылығы жоқ кітаптарды жинаумен сипатталады. Бір кітаптың бірнеше данасын, бірдей басылымда сатып алу және кітаптарды пайдалану немесе олардан ләззат алу мүмкіндігінен асып түсетін мөлшерде жинау – библиоманияның жиі кездесетін белгілері. Америкалық Психиатриялық Ассоциациясының DSM IV-де библиомания психологиялық ауру ретінде танылмайды. Библиомандықтар кітапқа осы деңгейде құмарланады, тіпті қалаған кітаптарын алу үшін барлық мүмкіндіктерді пайдаланады. Көбінесе библиомандықтар бір кітаптың әртүрлі басылымдарын, әртүрлі жағдайдағы бірнеше данасын жинақтайды. Библиомандықтардың құштарлығы кітаптарды сатып алу-сату нарығына әсер етеді және сирек кездесетін кітаптардың бағасын күрт арттырады. Ферриар 1809 жылы библиоман досы Ричард Хеберге (1773–1833) арнаған өлеңінде бұл терминді алғаш рет қолданды. 19 ғасырдың басында "библиомания" сөзі кітап жинаушыларды сипаттау үшін, әсіресе мерзімді басылымдар мен өлеңдерде жиі қолданылды. 1809 жылы пастор Томас Фрогналл Дибдин "Библиомания; немесе Кітапқа деген ғашықтық" атты еңбегін жариялады. Бұл шығарманы әдеби сыншы Филип Коннелл "драмаландырылған, қияли диалогтар жиынтығы, олар бірге кітап жинау тарихы мен библиографиясы туралы кеңейтілген түсіндірмелермен безендірілген, ерекше суреттермен толықталған" деп сипаттады. Дибдиннің еңбегінде библиомандықтардың "симптомдары" кесілмеген даналарға, сапалы қағазға немесе пергаментке, бірегей даналарға, алғашқы басылымдарға, қара әріптермен басылған кітаптарға, иллюстрацияланған кітаптарға, байланысты кітаптарға және тыйым салынған немесе жойылған шығармаларға құмарлықты қамтиды. 19 ғасырдың соңында еңбекті кітаптар мен кітап жинаушылар туралы қызықты деректер ретінде жиі жариялайтын. Холбрук Джексон Ферриар мен Дибдиннің жұмыстарын "Библиомания анатомиясы" еңбегінде жалғастырды. Библиомания Регенттік дәуірінде кең таралды, себебі кітаптардың бірінші басылымдарының құны қол жетпес деңгейге көтерілді. Осының салдарынан библиомандықтар сирек немесе ескі кітаптардың сатылуына елеулі әсер етті, және бұл жағдай қазірге дейін толыққанды қалпына келген жоқ.
Киелі кітапты маниямен ауыратын адамдар
Стивен Блумберг 5,3 миллион долларлық кітап ұрлағаны үшін сотталды. Сэр Томас Филлипс, 1-ші барон (1792–1872) ауыр библиоманиядан зардап шекті. Ол қайтыс болған кезде оның жинағында 160 000-нан астам кітап және қолжазба болды, ал олардың аукционы оның қайтысынан кейін 100 жылдан астам уақыттан соң да жалғасты. Пастор У. Ф. Уичер 19 ғасырдағы методист пасторы болды, ол сирек кітаптарды ұрлап, қайтадан мұқабалап, оларды жергілікті кітап сатушылардан табылған сирек "көшірмелер" деп мәлімдеген. Лорд Чарльз Спенсер (1740–1820), әлемге әйгілі кітап коллекционері, Роксбург отбасы кітапханасының аукционында «Декамеронның» бірінші басылымы үшін 2260 фунт стерлингке бәсекелестік тудырды.
Көркем әдебиеттегі бейнелер
Питер Кин – Элиас Канеттидің «Авто да Фе» романының басты кейіпкері. Киеннің жеке кітапханасына деген құштарлығы оның некесін, бақытын және соңында кітапхананың өзін де жоқ қылуға әкеледі. «Оқы немесе өл» туындысының басты кейіпкері Йомико Ридман – кітапқа әуес, іштен тым сырлы адам, ол кітаптармен адамдардан гөрі көбірек уақыт өткізеді. Дон Винсенте – өзінің монастырінен кітап ұрлаған деген күдікке ілінген, кейін тоғыз адамды өлтіріп, олардың кітаптарын ұрлаған испандық монах. «Кітап ұрысы» романының басты кейіпкері Лейзель Мемингер – тоғыз жасар қыз. Ол қабір қазушының нұсқаулығын ұрлап, кітаптарға деген құмарлығын бастайды. 2016 жылы жарық көрген «Библиомания» психологиялық қорқыныш мангасын Ораль (Ообару) жазса, суретін Макиро салған. Ол сиқырлы кітапқа қамалып, одан құтылу үшін оны басып өтуге мәжбүр.