Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жартылай аңызға толы викинг бекінісі
Semi legendary Viking stronghold
Jomsborg немесе Jómsborg (Jomsburg) – Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы, шамамен 960-1043 жылдар аралығында болған, жартылай аңызға толы викинг бекінісі (орта ғасырлық Вендланд, қазіргі Померания). Оның тұрғындары жомсвикингтер деп аталды. Жомсбордың нақты орналасқан жері немесе оның бар екендігі әлі дәлелденбеген, алайда, Жомсбордың Одер өзенінің шығыс саласында орналасқандығы жиі айтылады. Тарихшы Лориц Вейбулл Жомсборды аңыз ретінде қарастырды. Жомсбордың нақты орналасқан жерін атаған жалғыз дереккөз – 2019 жылдың күзінде жарияланған, күмәнді Gesta Wulinensis ecclesiae pontificum еңбегі.
Jomsborg or Jómsborg (Jomsburg) was a semi legendary Viking stronghold at the southern coast of the Baltic Sea (medieval Wendland, modern Pomerania), that existed between the 960s and 1043. Its inhabitants were known as Jomsvikings. Jomsborg's exact location, or its existence, has not yet been established, though it is often maintained that Jomsborg was located on the eastern outlet of the Oder river. Historian Lauritz Weibull dismissed Jomsborg as a legend. The only source that mentions a precise location of Jomsborg is the controversial Gesta Wulinensis ecclesiae pontificum that was discovered in the autumn of 2019.
Орналасқан жері
Йомсборг көбінесе қазіргі Волин қаласымен (сондай-ақ Воллин) бірдей саналады, ол Солтүстік-Батыс Польшадағы Волин аралының оңтүстік-шығыс ұшында, қаладан солтүстікке қарай орналасқан Сребрна Гора төбесінде жатыр. Ерте орта ғасырларда қазіргі Волин көпұлтты сауда орталығы болған (кейін Джумне немесе Джулин деп аталған). Скандинавия сагаларында "Йомсборг" аталымы ғана қолданылады, ал ортағасырлық неміс тарихтарында "Жумне" немесе "Юлин" қолданылады, сондай-ақ "вимне", "уимне", "Юмнета", "Юминем", "Юлинум", "уинета", "Винета" және "Виннета" сияқты әртүрлі нұсқалар да бар, олардың кейбіреуі әріптеме қателіктері болуы мүмкін. 1931/32 жылдары Померания тарихшысы Адольф Хофмайстер (1883-1956) әртүрлі жылнамаларда баяндалған оқиғаларды салыстырып, барлық осы атаулар қазіргі Волин қаласында немесе оның жанында орналасқан бір орынды сипаттайды деген тұжырым жасады. Владыслав Филипповиактың сөзіне сәйкес, 10 ғасырдың соңында Волинде қарулы викингтер тобының болғанын куәландыратын бірнеше дереккөз бар, олар Польша королі Батыл Болеславтың жалдамалы әскерлері ретінде орналастырылған болуы мүмкін. 2023 жылы Волинде табылған қираған ғимараттар Йомсборгтың болуы мүмкін жері ретінде зерттелуде. Басқа теориялар Йомсборгты жақын орналасқан Узедом аралының солтүстік-батысында, қазір су астында қалған жерлерде қарастырады. Бұл аймақтағы кішкентай аралдар Узедом мен Рюген арасындағы, 14 ғасырдың басында дауылдық су тасқынынан зардап шеккен ұзын құрлықтың қалдықтары болып табылады. Бұл аймақтағы күдікті орындар – Руден және Грайфсвальдер Ойе кішкентай аралдары арасындағы Веритас жері, сондай-ақ Пенеменде тұмсығы. Викинг дәуіріне тән әшекейлер осы жерде табылғанмен, аталған теорияларды археологиялық тұрғыдан бағалау әлі мүмкін емес.
Jomsborg is often thought to be identical with the present day town of Wolin (also Wollin) on the southeastern tip of the isle of Wolin in northwestern Poland, probably located at Srebrna Góra hill north of the town. In the Early Middle Ages, modern Wolin was the site of a multi ethnic emporium (then known as Jumne or Julin). The Nordic sagas use "Jómsborg" exclusively, while medieval German histories use "Jumne" or "Julin", with the alternate names, some of which may be spelling variants, "vimne", "uimne", "Jumneta", "Juminem", "Julinum", "uineta", "Vineta" and "Vinneta". In 1931/32, Pomeranian historian Adolf Hofmeister (1883 1956) suggested, through comparison of the events reported by the different chronicles, that all these terms describe the same place, which is at or near the modern town of Wolin. According to Władysław Filipowiak there are several dated sources which attest to the presence of a company of armed Vikings at the end of the 10th century in Wolin, who may have been installed there as mercenaries by the Polish king Bolesław the Brave. Ruins discovered in Wolin in 2023 are being investigated as a possible site of Jomsborg. Other theories see Jomsborg in the northwest of nearby Usedom island, on lands now submerged. The small islands in this area are remnants of a long stretch of land between Usedom and Rügen, which fell victim to storm floods in the early 14th century. Suspected locations in this area are the Veritas grounds between the petty islands of Ruden and Greifswalder Oie, and the Peenemünde shoals. While Viking Age jewelry has been found at the site, archaeological evaluation of these theories has not yet been possible.
Қалқа
Книтлингсага мен Фагриннаға сәйкес, Йомсборгты 960 жылдары Дания патшасы Харольд Блуттус (910–985/86) салған. «Жомсвикинг сагасы» Дания викингі Палнатокиді оның негізін қалаушы деп көрсетеді. Ортағасырлық деректерде Йомсборг порты бар бекініс ретінде сипатталған. Порттың кіреберісі үстінен аркаға орнатылған, темір қақпамен жабылатын, қамал тастарында катапульдалар болған тас мұнарасы болды. Ең ежелгі деректерге қарағанда, портта үш кемеге орын болған, ал кейінгі деректерде 360 кемеге дейін сыйымдылығы бар екені айтылған. «Хеймскринглаға» сәйкес, Йомсборг 1043 жылы Дания-Норвегия патшасы Магнус Игілікпен қиратылған. Бекініс өртеніп, көптеген тұрғындары қаза тапты.
According to the Knytlingasaga and Fagrskinna, Jomsborg was built by the Danish king Harold Bluetooth (910 985/86) in the 960s. The Jomsvikinga Saga mentions Danish Viking Palnatoki as its founder. In medieval records, Jomsborg is described as a fortress with a harbour. The harbour was overseen by a stone tower mounted with catapults, built on an arch spanning over the harbour entrance which could be closed by an iron gate. According to the oldest records, the harbour had space for three ships; later records give a capacity of up to 360 ships. According to the Heimskringla, Jomsborg was destroyed in 1043 by Dano Norwegian king Magnus the Good. The fortress was burned down, and many of the inhabitants were killed.
Жомсвикингтер
Жомсборг викингтері (Жомсвикингтер) – арнайы кодекске бағынып, тек өздерінің басшысына ғана адал болған таңдалған жауынгерлерден құралған. Көптеген деректерде Жомсборгтың ярлы – Сигвальд (Sigvald), ол Данияның Сkania аймағындағы ұсақ корольдік билеушісі Струт Харальдтың ұлы деп көрсетілген. Сигвальд 1010 жылға дейін қайтыс болған.
The Jomsborg Vikings (Jomsvikings) were composed of selected warriors who adhered to a special codex and were loyal only to their leader. Most records list as jarl of Jomsborg, Sigvald(i), son of petty king Strut Harald of then Danish Scania. Sigvald died some time before 1010.
Кермсуан дискісі мен Gesta Wulinensis ecclesiae pontificum
2014 жылдың күзінде Швецияда Харальд Блуттут және Йомсборг аттары жазылған алтын дискі пайда болды, оны алғаш рет швед археологы Свен Росборн таныстырды. Бұл дискі Curmsun дискісі деп те аталады, ол жоғары сапалы алтыннан жасалған және салмағы 25,23 грамм. Дискінің бет жағында латын жазуы, ал арт жағында сегізбұрышты жиекпен оралған төрт нүктелі латын кресті бейнеленген. Жазуы: "+ARALD CVRMSVN+REX AD TANER+SCON+JVMN+CIV ALDIN+" және "Дания королі Харальд Гормссон, Сканния, Йомсборг, Альдинбург епархиясы" деп аударылады. Диск 1841 жылы Генрих Болдттың Волин қаласына жақын орналасқан Вейкково атты поляк ауылында табылған викингтердің қазынасының бір бөлігі болған деген болжам бар. Дискіні табып алғаннан кейін Свен Росборн, Gesta Wulinensis ecclesiae pontificum атты бұрын белгісіз латын жылнамасының қазіргі поляк тіліне аударылған мәтінін тапты. Бұл жылнама Йомсвикингтер мен Йомсборг туралы мәліметтер беруден бөлек, Йомсборгты Польшаның Папротно қаласына жақын жерде орналасқан аймаққа жатқызады. Росборн бұл жерге барып, оның әртүрлі сагалар мен жылнамалардағы Йомсборг сипаттамаларымен сәйкес келетінін растады, сондай-ақ аймақ бетінде табылған әртүрлі артефакттар Йомсборгтың өмір сүрген кезеңімен үйлеседі. Тарихшылар Курт Вилладс Йенсен мен Войтек Езерский бұл дискінің жалған екенін мәлімдеп, дискіге ұқсас аналогтың жоқтығын және жылнамада бірнеше анахронизмдер бар екенін атап өтті.
A golden disc bearing the name of Harald Bluetooth and Jomsborg appeared in Sweden in autumn 2014, first presented by Swedish archaeologist Sven Rosborn. The disc, also called the Curmsun Disc, is made of high gold content and has a weight of 25,23 gram. On the obverse there is a Latin inscription and on the reverse there is a Latin cross with four dots surrounded by an octagonal ridge. The inscription reads: "+ARALD CVRMSVN+REX AD TANER+SCON+JVMN+CIV ALDIN+" and translates as "Harald Gormsson king of Danes, Scania, Jomsborg, diocese of Aldinburg". It is claimed that the disc was a part of a Viking hoard found in 1841 in the Polish village Wiejkowo near the town of Wolin by Heinrich Boldt. Following the find of the disc, Sven Rosborn also found a text that purports to be modern Polish translation of an otherwise unknown Latin chronicle, Gesta Wulinensis ecclesiae pontificum, which in addition to providing details on the Jomsvikings and Jomsborg, attributes to Jomsborg a location near Paprotno, Poland, at Rosborn has visited the location and confirms that it matches the descriptions of Jomsborg from the various sagas and chronicles, and that various artifacts found on the surface of the location seem to match the period of time in which Jomsborg existed. Historians Kurt Villads Jensen and Wojtek Jezierski have claimed that they are forgeries, noting that the disc has no known analogue, and that the chronicle contains several anachronisms.
Тарихи оқиғалар
Харальд Блютут 985-86 жылдары Йомсборгта қайтыс болды. Швецияның Стирбьорн Күштісі және Йомсвикингтер тобы швед тағын Жеңімпаз Эриктерден қайтарып алу үшін Йомсборгтан аттанды, бірақ 980-жылдардың ортасында, шамамен 986 жылы Гамла-Упсаланың жанындағы Фюрисвеллир шайқасында жеңілді. Свен Қатырған сақал мен Йомсвикингтер тобы Норвегияның ярл Хакон Сигурдссонды жою үшін Йомсборгтан шықты, бірақ шамамен 990 жылы Хьорунгавагр шайқасында жеңілді. Норвегияның Олаф I және Йомсвикингтерден құралған жасақ 999 немесе 1000 жылы Сволдер шайқасына Йомсборгтан аттанды.
Harald Bluetooth died at Jomsborg in 985/86. Styrbjörn the Strong of Sweden and a force of Jomsvikings departed from Jomsborg to reclaim the Swedish throne from Eric the Victorious, yet were defeated in the Battle of Fýrisvellir near Gamla Uppsala in the mid 980s, probably in 986. Sweyn Forkbeard and a force of Jomsvikings departed from Jomsborg to eliminate jarl Haakon Sigurdsson of Norway, but were defeated in the Battle of Hjörungavágr (~990). Olaf I of Norway and a Jomsviking contingent departed from Jomsborg for the Battle of Svolder in 999 or 1000 AD.