Кіріспе

Америкалық балалар кітаптарының авторы және суретшісі (1928–2012)

Морис Бернард Сендак (10 маусым 1928 – 8 мамыр 2012) – американдық балалар кітаптарының авторы және суретшісі. Ол 1963 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Жабайы аңдар елінде» кітабымен ең көп танылды. Польшалық еврей отбасында дүниеге келген ол бала кезінде Холокост кезінде көптеген туыстары қаза болды. Сендак «Түндегі асхана», «Сыртта» сияқты туындылардың авторы болды, сонымен қатар Эльза Холмелунд Минариктің «Кішкентай аю» кітаптарын қоса, басқа авторлардың көптеген шығармаларын суреттеді.

Ерте өмір

Сендак Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында, Польшадан келген еврей иммигранттары Сади (қызметтес аты – Шиндлер) және Филип Сендак отбасында дүниеге келді. Сендак балалық шағын Холокост кезінде туыстарының қаза болуымен байланысты "қасіретті жағдай" деп сипаттады, бұл оны ерте жасынан-ақ өлім туралы түсінікпен таныстырды. Кітаптарға деген құмарлығы бала кезінде денсаулығы нашарлап, төсегіне жатқан кезде басталды. 12 жасында Уолт Диснейдің "Фантазия" фильмін көргеннен кейін суретші болуға шешім қабылдады. 20 жасында алған алғашқы кәсіби тапсырыстарының бірі – 2011 жылы Сендак мұрын туралы кітап жазып жүргенде, ол осы иіс сезу мүшесіне деген сүйіспеншілігін ағасы Джекке байланыстырды, өйткені Сендак пікірінше, оның мұрыны өте жақсы болған.

Жеке өмір

Сендак 2008 жылдың қыркүйегінде The New York Times газетінде өзінің гомосексуал екенін және психоаналитик Юджин Дэвид Глиннмен (25 ақпан 1926 жыл – 15 мамыр 2007 жыл) 50 жыл бойы бірге өмір сүргенін, Глинн 2007 жылдың мамыр айында қайтыс болғанға дейін осылай өткенін айтты. Ол ата-анасына ешқашан айтпағанын, себебі "тек ата-анам бақытты болсын үшін, қарапайым адам болғым келді. Олар ешқашан, ешқашан, ешқашан білмеді" деді. Сендак пен Глинннің қарым-қатынасы бұрын да басқа жазушылардың еңбектерінде кездесетін (мысалы, Тони Кушнер 2003 жылы), ал Глинннің 2007 жылғы некрологында Сендак оның "елу жылдық серіктесі" ретінде таныстырылды. Сендак дінсіз адам еді. 2011 жылғы сұхбатта ол Құдайға сенбейтінін, ал дін мен Құдайға сенудің "кейбір діни достарының өмірін оңайлатуы мүмкін" екенін түсіндірді. "Біз, дінсіздер үшін бұл қиынырақ" деді ол. 1960 жылдардың басында Сендак Гринвич-Виллидждегі 29-шы Батыс 9-шы көшедегі жертөледегі пәтерде тұрып, "Жабайы нәрселер" атты кітабын жазып, суреттеді. Кейін ол Риджфилдке (Коннектикут штаты) толық көшіп келгеннен кейін, жақын жердегі 40-шы Пятая авенюдегі шағын пәтерде жұмыс істеп, кейде тұратын болды. Сендак өсіп келе жатып, Уолт Диснейдің "Фантазиясы" мен Микки Маусынан әсер алды. Сендак пен Микки Маус бір жылы дүниеге келген, ал Сендак Миккиді бала кезінде қуаныш пен ләззат сыйлаған тұлға ретінде еске алды. Ол: "Менің құдайларым – Герман Мелвилл, Эмили Дикинсон, Моцарт. Мен оларға жүрегіммен сенемін" деді. Одан әрі толықтырып, Эмили Дикинсонның өлеңдерін оқудың өзгеше қарбалас әлемде оны сабырлы қылуға көмектесетінін айтты: "Менде қалтама сыйып, әрқашан бірге алып жүретін Эмили Дикинсонның кішкентай, бірақ зор еңбегі бар. Оның үш өлеңін оқысаңыз, оның қаншалықты батыл екенін, күшті екенін, құштарлыққа толы әйел екенін көресіз. Мен өзімді жақсырақ сезінемін". Ал Моцарт туралы былай деді: "Моцарт менің бөлмемде ойнап тұрғанда, мен түсіндіруге келмейтін бір нәрсемен байланыстамын. Менің түсіндіруіме қажеті жоқ. Егер өмірдің мәні болса, ол менің Моцартты тыңдауым үшін болған" деді. 1940 жылдан 1973 жылға дейін Харпердің ұлдар мен қыздарға арналған кітаптар бөлімінің директоры Урсула Нордстром да Сендакқа шабыт берді.

Өлім

Сендак 2012 жылғы 8 мамырда Коннектикут штатының Данбери қаласындағы Данбери ауруханасында 83 жасында инсульт салдарынан қайтыс болды. Оның өсиетімен денесі өртеліп, күлі белгісіз жерге шашылды. The New York Times газеті Сендак туралы некрологта оны "20 ғасырдағы ең маңызды балалар кітаптарының суретшісі" деп атады. 2012 жылғы қаңтардағы бір бағдарламада Сендак Колбертке сурет салуды үйретті және Колберттің өзінің балалар кітабы – "Мен полякпын (And So Can You!)" үшін кітапқа алғысөз жазды. Сендак қайтыс болған күні осы кітаптың ресми жарық көрген күніне тап келді. 2012 жылы Тынық мұхитының солтүстік-батыс балетінің "Жақсылық пен жамандық" қойылымы, сахналық безендіруі мен костюмдерін Сендак жасаған, оның естелігіне арналды. 2012 жылғы 12 мамырда Nick Jr. арнасы оның құрметіне үш сағаттық "Кішкентай аю" марафонын өткізді. Сериалдың авторы Эльза Холмелунд Минарик одан екі ай өткен соң, 2012 жылғы 12 шілдеде 91 жасында дүние салды. Оның соңғы кітабы "Бамбл Арди" өлімінен сегіз ай бұрын жарық көрді. 2013 жылғы ақпан айында "Менің ағамның кітабы" атты сурет кітабы жарыққа шықты.

Таңдалған көрмелер

18 сәуір – 1 қыркүйек 2024 ж. «Wild Things Are Happening: The Art of Maurice Sendak» Лос-Анджелестегі Скирболл мәдени орталығында. 25 наурыз – 10 шілде 2021 ж. «Морис Сендак көрмесі және сатылымы» Нью-Йорктегі Иллюстраторлар қоғамында. 11 маусым – 17 тамыз 2013 ж. «Морис Сендак: Суретші және оның шығармашылығына арналған той» Нью-Йорктегі Иллюстраторлар қоғамында. Тұрақты. Филадельфиядағы Розенбах мұражайы мен кітапханасындағы Морис Сендак коллекциясы. 2013 ж. «Морис Сендак; Еске алу көрмесі». Сәуір 2013 ж. «Калифорнияның Боуэрс мұражайы», «Америкалық өнердің Жаңа Британия мұражайы». 8 қыркүйек 2009 ж. – 19 қаңтар 2010 ж. «Онда құпия бар: Сендак өзі туралы» Сан-Францискодағы қазіргі еврей мұражайында. 6 қазан – 1 қараша 2009 ж. «Жабайы заттар қайда?: Морис Сендақтың түпнұсқа суреттері» Нью-Йорктегі Морган кітапханасы мен мұражайында. 1–30 қазан 2009 ж. «Сендак в Сохо» Нью-Йорктегі AFA галереясында. 15 сәуір – 14 тамыз 2005 ж. «Жабайы заттар: Морис Сендақтың өнері» Нью-Йорктегі еврей мұражайында.